พบธาตุองค์ประกอบของสิ่งมีชีวิต บนดวงจันทร์ของดาวเสาร์
วันที่ 17 มิถุนายน เฟซบุ๊ก สถาบันวิจัยดาราศษสตร์แห่งชาติ(สดร.) โดย ดร. มติพล ตั้งมติธรรม – นักวิชาการดาราศาสตร์ เขียนบทความ พบธาตุองค์ประกอบของสิ่งมีชีวิต บนดวงจันทร์ของดาวเสาร์ ระบุว่า
ทีมนักวิจัยนานาชาติ ได้ใช้ข้อมูลจากยานสำรวจอวกาศแคสสินี (Cassini) โดยองค์การนาซา ยืนยันการมีอยู่ของธาตุฟอสฟอรัสในมหาสมุทรใต้พื้นพิภพของดวงจันทร์เอนเซลาดัส (Enceladus) ของดาวเสาร์ ได้รับการตีพิมพ์ลงในวารสาร Nature ซึ่งการค้นพบนี้ นับเป็นการค้นพบธาตุฟอสฟอรัสเป็นครั้งแรกในมหาสมุทรนอกโลกของเรา และฟอสฟอรัสยังนับเป็นธาตุองค์ประกอบสำคัญสุดท้ายที่จำเป็นต่อสิ่งมีชีวิตที่สามารถพบได้ในมหาสมุทรใต้เอนเซลาดัส ซึ่งบ่งบอกถึงความเป็นไปได้ที่ชีวิตต่างดาวนอกไปจากโลกของเรา อาจจะหาพบได้ง่ายกว่าที่เคยคาดคิดเอาไว้
#เอนเซลาดัส เป็นดวงจันทร์น้ำแข็งขนาดเล็กที่โคจรอยู่ในวงแหวนของดาวเสาร์ ปัจจุบันเราทราบดีแล้วว่า ภายใต้พื้นผิวที่เต็มไปด้วยน้ำแข็งของดวงจันทร์ดวงนี้ เต็มไปด้วยมหาสมุทรใต้พื้นพิภพ ที่อาจจะปะทุทะลุชั้นน้ำแข็ง พ่นองค์ประกอบของมหาสมุทรนี้กลายเป็นชิ้นน้ำแข็งขนาดเล็ก ที่กลายมาเป็นส่วนหนึ่งของวงแหวน E ring ของดาวเสาร์ ไปในที่สุด
องค์การนาซา ส่งยานสำรวจอวกาศแคสสินีไปสำรวจดาวเสาร์ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2004 จนถึงวาระสุดท้ายที่ยานแคสสินีเผาไหม้ไปในชั้นบรรยากาศของดาวเสาร์ในปี ค.ศ. 2017 โดยหนึ่งในภารกิจของยานสำรวจอวกาศแคสสินี ก็คือการศึกษาดวงจันทร์และวงแหวนของดาวเสาร์ และด้วยยานอวกาศแคสสินีนี้เองที่ยืนยันว่า ภายใต้พื้นผิวของดวงจันทร์เอนเซลาดัสนั้นเต็มไปด้วยมหาสมุทรที่ประกอบด้วยน้ำที่อยู่ในสถานะของเหลว จากภาพถ่ายที่ยืนยันให้เห็นถึง “ภูเขาไฟน้ำแข็ง” พ่นน้ำแข็งไปยังวงแหวนของดาวเสาร์
นอกจากนี้ ยานสำรวจอวกาศแคสสินี ยังได้โฉบผ่านละอองที่พ่นออกมาจากภูเขาไฟน้ำแข็งเหล่านี้ และเก็บตัวอย่างไปวิเคราะห์ ถึงแม้ว่าปัจจุบันเรายังไม่มีเทคโนโลยีที่จะสามารถนำตัวอย่างนั้นกลับมาบนโลกได้ แต่เครื่องมือวิเคราะห์องค์ประกอบบนยานสำรวจ ก็ได้ยืนยันการมีอยู่ของธาตุ และสารประกอบมากมายในมหาสมุทรของดวงจันทร์ดวงนี้ ตั้งแต่โซเดียม โพแทสเซียม คาร์บอเนต คลอรีน ฯลฯ
การค้นพบมหาสมุทร และองค์ประกอบของน้ำในมหาสมุทรเหล่านี้เป็นเรื่องที่น่าตื่นตาตื่นใจเป็นอย่างมาก เนื่องจากความเข้าใจในสิ่งมีชีวิตที่เรามีในปัจจุบันบ่งชี้ว่าสิ่งมีชีวิตนั้นจะต้องอาศัยน้ำในรูปของเหลว และจะต้องมีธาตุองค์ประกอบที่สำคัญอีกอย่างน้อยหกธาตุ ได้แก่ คาร์บอน ไฮโดรเจน ออกซิเจน ไนโตรเจน กำมะถัน และฟอสฟอรัส
สำหรับสิ่งมีชีวิตบนโลกนั้น “ฟอสฟอรัส” เป็นธาตุองค์ประกอบที่สำคัญในสารพันธุกรรม ทั้ง DNA และ RNA ของสิ่งมีชีวิตบนโลกทุกชนิด และสามารถพบได้ในกระดูก เยื่อหุ้มเซลล์ ในแพลงก์ตอน นอกจากนี้ฟอสฟอรัสยังเป็นธาตุองค์ประกอบสำคัญของ ATP หรือสารประกอบที่ทำหน้าที่สำคัญในกระบวนการเมตาบอลิซึมของสิ่งมีชีวิตบนโลกทั้งปวง ชีวิตบนโลกนั้นจะไม่สามารถดำรงอยู่ได้เลยหากปราศจากฟอสฟอรัส
แม้ว่าเราจะเคยพบธาตุห้าตัวแรกมาก่อนแล้ว แต่ฟอสฟอรัสนั้นยังคงเป็นธาตุสำคัญของสิ่งมีชีวิตธาตุสุดท้ายที่ยังไม่เคยพบบนมหาสมุทรของดาวเคราะห์หรือดวงจันทร์ดวงอื่นเลย ที่เป็นเช่นนี้เนื่องจากฟอสฟอรัสเป็นธาตุที่หาได้ค่อนข้างยากในเอกภพ และยังเป็นธาตุที่ละลายในน้ำได้ค่อนข้างยาก ซึ่งข้อมูลของยานแคสสินีช่วงที่โคจรผ่านละอองของภูเขาไฟน้ำแข็งจากเอนเซลาดัส ก็ไม่สามารถยืนยันได้ถึงการมีอยู่ของธาตุอันสำคัญนี้
อย่างไรก็ตาม เมื่อทีมนักดาราศาสตร์ได้ลองนำข้อมูลที่ได้จากการเก็บตัวอย่างของ E ring ในวงแหวนดาวเสาร์ ซึ่งประกอบขึ้นจากเกล็ดน้ำแข็งที่มาจากละอองของภูเขาไฟน้ำแข็งจากเอนเซลาดัสแล้ว นักดาราศาสตร์ก็ได้ยืนยันถึงการมีอยู่ของเกลือฟอสเฟต ที่เต็มไปด้วยธาตุฟอสฟอรัสภายในองค์ประกอบของน้ำแข็งเหล่านี้ หลักฐานนี้ ไม่เพียงแค่บ่งชี้ถึงการมีอยู่ของเกลือฟอสเฟตในมหาสมุทรของเอนเซลาดัสเพียงเท่านั้น แต่ข้อมูลยังบ่งชี้ว่าเกลือฟอสเฟตภายใต้มหาสมุทรของเอ็นเซลาดัสนั้นอาจจะมีความเข้มข้นสูงกว่าบนโลกถึงกว่า 100 เท่าเลยทีเดียว
เท่ากับว่า ครั้งนี้…เป็นการ #ยืนยันการค้นพบธาตุองค์ประกอบสำคัญของสิ่งมีชีวิตธาตุที่หก #ในมหาสมุทรของวัตถุอื่นนอกโลกเป็นครั้งแรก! และนี่จึงทำให้มหาสมุทรภายใต้ดวงจันทร์เอนเซลาดัสของดาวเสาร์ มีธาตุองค์ประกอบที่จำเป็นต่อสิ่งมีชีวิตครบทั้งหกธาตุ และทำให้ดวงจันทร์นี้กลายเป็นสถานที่ที่มีความเป็นไปได้ที่อาจจะมีสิ่งมีชีวิตอยู่มากที่สุดเป็นอันดับสองรองจากโลกไปโดยปริยาย
อย่างไรก็ตาม การมีธาตุองค์ประกอบที่จำเป็นต่อสิ่งมีชีวิตอยู่ครบนั้น ก็ยังไม่สามารถยืนยันของการมีอยู่ของสิ่งมีชีวิตได้ และปัจจุบันโลกของเรายังคงเป็นวัตถุเพียงดวงเดียวในเอกภพ ที่มีหลักฐานยืนยันการมีอยู่ของสิ่งมีชีวิตอย่างชัดเจน และการค้นพบธาตุองค์ประกอบทั้งหกที่จำเป็นต่อสิ่งมีชีวิตบนโลกบนดาวดวงอื่นในครั้งนี้ ยังพบว่ามีความเป็นไปได้อีกมากที่จะค้นพบสิ่งมีชีวิตอื่นในเอกภพ
เพราะหากองค์ประกอบของมหาสมุทรที่อยู่ภายใต้พื้นผิวดวงจันทร์เอนเซลาดัส เป็นองค์ประกอบที่พบได้ทั่วไปในมหาสมุทรธรรมดาบนดาวดวงอื่นอีกหลายดวง เท่ากับว่าการพบธาตุทั้งหกในมหาสมุทรอาจจะเป็นเรื่องปรกติ และอาจยังมีวัตถุอีกมากที่จะมีองค์ประกอบเพียงพอต่อการพัฒนาของสิ่งมีชีวิต ซึ่งจะทำให้การค้นพบสิ่งมีชีวิตในเอกภพง่ายกว่าที่เคยคาดการณ์กันไว้
และการจะตอบคำถามเหล่านี้ได้ เราอาจจะต้องศึกษาดวงจันทร์น้ำแข็งเหล่านี้เพิ่มเติมจากโครงการต่างๆ เช่น โครงการ Europa Clipper ของนาซา หรือ โครงการ Breakthrough Enceladus mission ที่จะเป็นโครงการสำรวจอวกาศโดยภาคเอกชนโครงการแรก ในอนาคตอันใกล้เราอาจจะตอบคำถามเหล่านี้ได้ชัดเจนยิ่งขึ้น โดยการส่งยานสำรวจที่จะสามารถละลายพื้นผิวน้ำแข็งและไปดำอยู่ภายใต้มหาสมุทรใต้พื้นพิภพของดวงจันทร์เหล่านี้โดยตรง
