แม้ว่าเรื่องของ “แฟชั่นไทย” จะก้าวล้ำนำสมัยไปมากเพียงไร แต่ “ผ้าไทย” ก็เป็นสิ่งที่ยังทรงคุณค่าไร้กาลเวลา โดยฉพาะกับเรื่องของ “ผ้ามัดหมี่” ที่ไม่ใช่จะเป็นเอกลักษณ์อันโด่งดังของไทยเท่านั้น แต่ยังเป็นสิ่งที่สะท้อนภูมิปัญญาของชาวอาเซียนได้เป็นอย่างดี
เพื่อให้รู้จักกับ “ผ้ามัดหมี่” ของทั้งภูมิภาคมากขึ้น สถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (มศว) จึงได้เชิญ อ.แพน – เผ่าทอง ทองเจือ นักสะสมผ้า เจ้าของแบรนด์เสื้อ เผ่าทอง ไพรเวท คอลเลคชั่น จึงได้มาบอกเล่าเรื่องราวของผ้า ‘ผ้ามัดหมี่ หนึ่งในผ้าในวัฒนธรรมอาเซียน’ ให้คนรุ่นใหม่ได้รับรู้กัน
อ.เผ่าทอง เผยว่า แม้ว่าผ้าทอไทยจากภูมิปัญญาชาวบ้านจะมีหลายชนิด แต่หนึ่งในผ้าวัฒนธรรมอาเซียนที่มีเหมือนกันคือ “ผ้ามัดหมี่” ที่เรียกขานตามแต่ภาษาของแต่ละชาติ มีความหมายและบอกเล่าเรื่องราววิถีชีวิตของกลุ่มคนชาติพันธุ์นั้นๆ เช่น การทอผ้ามัดหมี่จะปรับตามสภาพท้องถิ่น ความเชื่อ ประเพณี จารีต พิธีกรรมต่างๆ เช่นเดียวกันทั้ง 10 ประเทศ อาเซียน อาทิ
เริ่มจาก ซิ่นหมี่ตา จากเวียตนาม มีอีกชื่อหนึ่งว่า ซิ่นผี มักใช้ในพิธีกรรมของกลุ่มไทแดงลุ่มแม่น้ำแดง นิยมใช้เป็นผ้านุ่งของหมอผี ยังพบในประเทศไทยในชื่อ ซิ่นนางหาญ แทบสุพรรณฯ นครปฐม, ซิ่นหมี่ จากประเทศลาว ที่แสดงสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมได้อย่างดี ตั้งแต่พิธีเกิด ยันเสียชีวิต และแสดงสถานภาพทางสังคม รวมถึงมีบทบาทในการรักษาพิธีกรรมและพิธีทางพุทธศาสนาด้วย ,ซินเหม่ ของพม่า ถักทอด้วยชาวอินตา สตรีไทหญ่ในรัฐฉาน ในยุคแรกเรียกว่าผ้าซิ่นย๋มแป้น มีอายุมากกว่า 100 ปี ในภายหลังเรียกว่า โหล่งจี่ ถักทอด้วยวิธีการที่คล้ายกับชาวลั๊วะที่อาศัยในเมืองเชียงใหม่
ผ้าปูดาลาบันด้า มีความหมายว่าผ้าโสร่งมัดหมี่ ที่อยู่ในเกาะโรตี ของอินโดนีเซีย เป็นลักษณะผืนผ้ามัดหมี่เย็บต่อกัน 3-4 ชิ้น ซึ่งจะใช้ในพิธีเฉลิมฉลองของชนเผ่า, ผ้าปิดาน ที่ทอขึ้นเพื่อเป็นพุทธบูชาสำหรับพิธีกรรมในพุทธศาสนา ใช้ขึงเพดานในวิหารหรือโบสถ์ของวัด หรือขึงบนเพดานเหนือเศียรพระพุทธรูป ยังพบเห็นได้ที่ประเทศลาวและวัดทางเหนือไทยเรา ,ผ้าโสร่ง ใช้เป็นผ้านุ่งในชีวิตประจำวันของบุรุษชาวเกาะซุมบา เกาะฟอเรสและเกาะติมอร์ของอินโดนีเซีย จัดเป็นผ้าอเนกประสงค์ของบุรุษที่จะต้องมีติดตัวตั้งแต่เด็ก อาจใช้นุ่ง หรือใช้คลุมไหล่แทนผ้าห่มเพื่อความอบอุ่นและเพื่อป้องกันกิ่งไม้และหนามจากพืชในป่าตามวิถีชีวิตที่เป็นอยู่
และผ้าฟูดาลู เป็นผ้ามัดหมี่ของฟิลิปปินส์ ซึ่งปัจจุบันกระทรวงวัฒนธรรมของฟิลิปปินส์ให้การยอมรับผ้าชนิดนี้ว่าเป็นที่เต็มเปี่ยมไปด้วยสุนทรียศาสตร์และจิตวิญญาณแห่งพลังธรรมชาติ จัดให้เป็นส่วนหนึ่งในมรดกทางวัฒนธรรมของประเทศฟิลิปปินส์ มัดหมี่ฟิลิปปินส์ที่ทอมาจากเส้นใยสัปปะรดซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของผ้าทอฟิลิปปินส์ ลายผ้าล้วนมาจากจินตนาการ ลายอาจไม่เท่ากันบ้างแต่ก็ถือเป็นเสน่ห์
ปิดท้ายด้วยผ้ามัดหมี่ของไทย ที่แม้จะพบเห็นได้มากที่สุดในแถบอีสาน แต่ก็พบเห็นได้ในพื้นที่ต่างๆและมีเอกลักษณ์ต่างกัน เช่นผ้า ผ้าจวนตานี ผ้าทอดั้งเดิมในพื้นที่ภาคใต้ตอนล่างของไทย ได้แก่ ปัตตานี ยะลา นราธิวาส เป็นผ้าที่ปรากฏตามพระราชนิพนธ์ดาหลังในรัชกาลที่ 1 แต่เดิมใช้เชือกกล้วยตานีนำมาใช้ในการมัดหมี่เพราะให้ความเหนียว ซึ่งปัจจุบันมีการทอผ้าจวนตานีที่อุดรธานีอีกด้วย
เอกลักษณ์ผ้าแห่งอาเซียน
