เมื่อเวลา 13.30น. วันที่ 30 สิงหาคม ที่ห้องประชุมใหญ่ สำนักงานหนังสือพิมพ์ข่าวสด สโมสรศิลปวัฒนธรรมเสวนา จัดเสวนาประกอบการแสดงเรื่อง “ตลกจำอวด-สวดคฤหัสถ์” โดยมี นายชนะ ชำนิราชกิจ หรือครูเล็ก อดีตหัวหน้าวงดนตรีไทย กองกลางสังคีต กรุงเทพมหานคร, นายไอยเรศ งามแฉล้ม คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง และ นายเอนก นาวิกมูล ดำเนินรายการเสวนา พร้อมการแสดงสวดคฤหัสถ์พื้นพระมาลัยประกอบโดยชาวคณะมหาเทพบันเทิงศิลป์
นายเอนก กล่าวว่า การสวดคฤหัสถ์ มีมาประมาณ 300-400 ปี โดยมีการพูดถึงในกฎหมายตราสามดวงอยู่ แต่หลักฐานไม่ได้มากมายนัก แต่มีอยู่ครั้งหนึ่งที่พระสวดแบบชาวบ้านซึ่งมันตลกและคะนองเกินไปเลยถูกจับสึก เนื่องจากมีลักษณะคาบเกี่ยวกันคือ คฤหัสถ์เล่นต่อจากพระ หรือบางครั้งพระก็เล่นในลักษณะที่ยังครองผ้าอยู่จึงมีความกำกวมกันอยู่
“ส่วนคำว่าจำอวดเป็นคำเก่าที่มีมานานแล้ว เป็นตัวที่คอยเสริมตัวพระตัวนาง ตอนหลังในสมัยรัชกาลที่ 6 ในโขนในละครก็มีจำอวดโดยเฉพาะที่เรียกว่า จำอวดหน้าม่าน
นายไอยเรศ กล่าวว่า ในการสวดคฤหัสถ์มีทั้งหมด 4 พื้นคือ พื้นพระมาลัย พื้นพระธรรม พื้นโพชฌงค์มอญหรือหับเผย และ พื้นมหาชัย เป็นบทสวดที่ใช้ในงานศพในสมัยก่อน ซึ่งแรกเริ่มของพื้นพระธรรมเก่าเรียกว่า พื้นพระมาลัย สวดกันมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ต่อมามีพระธรรมใหม่เรียกว่าพระพระอภิธรรม 7 คัมภีร์
“การสวดในสมัยก่อนจบแรกจะลงสวดตอน 2 ทุ่ม และสวดจนสว่าง ในช่วงที่พระพักพวกคฤหัสถ์จะสวดแทนที่พระสลับกันไปมาซึ่ง เกิดมาควบคู่กับธรรมเนียมการเฝ้าศพ เพราะมีความเชื่อเรื่องแมวดำข้ามศพ ต้องมีนั่งเฝ้าศพเพราะเกิดมีแมวข้ามศพแล้วจะเฮี้ยน แล้วอยู่เป็นเพื่อนเจ้าภาพก็วังเวงกลัวผีก็อยากให้มีเสียงครึกครื้นหรือมีการแสดงที่สนุกสนาน เพื่อแสดงความยินดีว่าผู้ที่ตายได้ไปสู่ภพภูมิที่ดี” นายไอยเรศ กล่าว
นายไอยเรศ กล่าวว่าในการสวดคฤหัสถ์จะต้องมีตัวหนึ่งที่รับบทบาทเป็นผู้หญิง แล้วในจำอวดยุคต่อมาจะต้องมีตัวผู้หญิงในคณะตัวหนึ่งเราเรียกว่า “ตัวภาษา” และจะมีตำแหน่ง “ตัวตุ๊ย” เล่นโต้กัน ส่วน “แม่คู่” จะทำหน้าที่ขึ้นบทสวด และมี “ตัวคอสอง” ทำหน้าที่คอยรับบทสวด ส่วนการแต่งหน้าจะใช้ตาลปัตรเป็นเหมือนฉาก เพราะแต่ละชุดจะมีการเปลี่ยนเครื่องแต่งตัวและการแต่งหน้าตลอด
นายไอยเรศ กล่าวอีกว่า สำหรับการสวดคฤหัสถ์ เขาจะว่าพื้นพระธรรมก่อน แล้วค่อยว่าพื้นลำนอก แล้วก็ออกเป็นชุดการแสดงสั้นๆ พอหมดชุดการแสดงก็จะหวนกลับมาว่าพื้นพระธรรมใหม่ แล้วก็ว่าลำนอก ซึ่งในช่วงว่าลำนอกนี้ตัวภาษาและตัวตุ๊ยจะเริ่มแต่งตัว
ชมย้อนหลังฉบับเต็ม
ช่วงที่ 1
ช่วงที่ 2
