เมื่อวันที่ 17 กันยายน ที่ท่าน้ำหน้าสถาบันการอาชีวศึกษาภาคเหนือ วิทยาลัยอาชีวศึกษาพิษณุโลก อำเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก นายขรรค์ชัย บุนปาน ประธานบริษัท มติชน จำกัด (มหาชน) และนายสุจิตต์ วงษ์เทศ คอลัมนิสต์ในเครือมติชน ร่วมถ่ายทำรายการ ขรรค์ชัย-สุจิตต์ ทอดน่องท่องเที่ยว ตอน ‘มหาเถรศรีศรัทธา ศาสนา-การเมือง พิษณุโลก, นครราชสีมา, สุโขทัย’
นายสุจิตต์กล่าวว่า บริเวณนี้คือริมแม่น้ำน่านฝั่งตะวันตก ที่ผ่านกลางเมืองพิษณุโลก ไหลไปบรรจบแม่น้ำปิงที่ปากน้ำโพ นครสวรรค์ เมื่อครั้งที่ตนและนายขรรค์ชัยยังเป็นนักศึกษา เต็มไปด้วยเรือนแพ หากถามว่าเมืองพิษณุโลกมาจากไหน ตามลำดับง่ายๆ สั้นๆ คือ มีชุมชนมาตั้งแต่ 3,000 ปีมาแล้ว โดยพบหลักฐานคือเครื่องมือหินที่อำเภอนครไทย ต่อมา หลังเกิดการค้าโลก เป็นที่รู้จักในนาม ‘เมืองสองแคว’ หรือ ‘สรลวงสองแคว’ ซึ่งมักเข้าใจผิดว่าเป็นคำเดียวกับสระหลวง แต่จิตร ภูมิศักดิ์ อธิบายว่า มีความหมายเปรียบเมืองดังกล่าวว่ายิ่งใหญ่ดุจสวรรค์ของพระวิษณุ
นายสุจิตต์กล่าวต่อไปว่า สำหรับ ‘มหาเถรศรีศรัทธา’ เป็นชนชั้นนำ เกิดที่สองแคว โตที่เมืองราด ปัจจุบันคืออำเภอสูงเนิน จังหวัดนครราชสีมา เคยเป็นขุนศึกออกรบหลายครั้ง แต่งงานมีบุตรธิดา 3 คน ต่อมาปลงอนิจจัง ไปแสวงบุญยังลังกา แล้วกลับมาสุโขทัย
“มหาเถรศรีศรัทธามีบทบาทสร้างความเป็นปึกแผ่นของชาวสยามและความเป็นไทย โดยเฉพาะเถรวาทแบบลังกา ใช้อักษรไทย ภาษาไทย จารึกบนศิลา ถือเป็นบุคคลที่มีความสำคัญแท้จริงต่อต้นทางประวัติศาสตร์ไทย โดยเป็นการทำงานเชิงการเมืองผ่านศาสนา
ศาสนาไม่ได้อยู่โดดๆ อย่างน้อยสมัยพระเจ้าอโศกที่เผยแผ่ศาสนาพุทธมายังสุวรรณภูมิก็เป็นงานการเมือง แต่เราไม่พูดกัน มหาเถรศรีศรัทธาออกบวชแล้วไปลังหา เป้าหมายคือลงหลักปักฐานพุทธเถรวาทแบบลังกาโดยสร้างจารึกวัดศรีชุม จารด้วยอักษรไทยที่เพิ่งมีใหม่เพื่อความเป็นเอกภาพ” นายสุจิตต์กล่าว
จากนั้น นายสุจิตต์กล่าวถึง นายไมเคิล ไรท ชาวอังกฤษ เจ้าของฉายา ‘ฝรั่งคลั่งสยาม’ มีชีวิตอยู่ระหว่าง พ.ศ.2483-2552 จบการศึกษาด้านอักษรศาสตร์ เดินทางอยู่ที่ศรีลังกา แล้วมาทำงานประจำที่ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) จนเกษียณเมื่อ พ.ศ.2543
“หลังเกษียณ คุณขรรค์ชัยให้เข้ามาทำงานที่มติชน เขียนบทความลงนิตยสารศิลปวัฒนธรรม คุณไมเคิล ไรท อ่านพงศาวดารและศึกษาจารึกสุโขทัยด้วยตัวเอง โดยเฉพาะจารึกหลัก 2 วัดศรีชุม เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ พามาคุยกับผมที่ร้านสกายไฮ ราชดำเนิน ต่อมาผมตัดสินใจทำนิตยสารศิลปวัฒนธรรมเมื่อ พ.ศ.2522 จึงให้เขียนเรื่องส้วมสุโขทัยมาลงเป็นชิ้นแรก แล้วมีเรื่องต่างๆ ตามมาเรื่อยๆ” นายสุจิตต์กล่าว
นายสุจิตต์ยังนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับจารึกหลักที่ 2 วัดศรีชุม อ่าน-แปลครั้งแรกโดย ศาสตราจารย์ ยอร์ช เซเดส์ นักปราชญ์ชาวฝรั่งเศส เนื้อหาเล่าถึงการกำเนิดของรัฐสุโขทัย รวมถึงชีวิตของมหาเถรศรีศรัทธาเอง
“บทบาทของมหาเถรศรีศรัทธา มีมากกว่าในจารึกวัดศรีชุม แต่ประวัติศาสตร์ไม่ให้ที่ทาง แต่รายการขรรค์ชัย-สุจิตต์ ทอดน่องท่องเที่ยว ให้ความสำคัญ ขอให้พูดกันด้วยหลักฐานจึงจะเกิดการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสร้างสรรค์และซอฟต์พาวเวอร์” นายสุจิตต์กล่าว
ทั้งนี้ รายการในตอนดังกล่าวจะเผยแพร่ผ่านเฟซบุ๊กมติชนออนไลน์, ข่าวสด, ศิลปวัฒนธรรม และยูทูบมติชนทีวี ในวันพฤหัสบดีที่ 26 กันยายนนี้ เวลา 20.00 น.
