หมอนรถไฟ (Railway Sleepers) มองดูภาพรวมประเทศ ผ่านขบวนรถไฟไทย
สัปดาห์นี้พิเศษหน่อย เพราะเขียนถึงหนังไทย และไม่ใช่หนังไทยธรรมดา แต่เป็นสารคดีเสียด้วยสิ
สารคดี “หมอนรถไฟ” ใช้เวลาถ่ายทำนานถึงแปดปี โดยผู้กำกับ สมพจน์ ชิตเกษรพงศ์ เล่าว่า เขาเดินทางไปกับตากล้องแค่สองคน นั่งรถไฟไทยเหนือจดใต้ อีสานจดตะวันตก เพื่อเก็บภาพทิวทัศน์ ผู้โดยสาร พนักงาน และเรื่องราวต่างๆ มาให้พวกเราดูกัน
สมพจน์พูดถึงหนังเรื่องนี้ของตัวเองว่า “เป็นการต่อจิ๊กซอว์หลายชีวิต เรียงร้อยเข้าด้วยกัน ผ่านการเปลี่ยนแปลงของเวลาตั้งแต่เช้า กลางวัน เย็น ค่ำ หนังพาไปสำรวจทั้งรถไฟชั้นสาม ชั้นสอง และชั้นหนึ่ง ทำให้เราได้เห็นภาพชีวิตประจำวัน ของผู้คนหลากหลาย เกิดเป็นภาพรวมที่สะท้อนภาพประเทศไทย ณ ตอนนี้ มันเป็นเหมือนบทบันทึกทางประวัติศาสตร์ของรถไฟไทย ที่อยู่มาเนิ่นนาน 120 กว่าปีแล้ว”
“หมอนรถไฟ” หรือชื่อภาษาอังกฤษคือ Railway Sleepers เป็นสารคดีแนวทดลอง ที่ได้ไปฉายในงานเทศกาลภาพยนตร์เมืองปูซาน และเมืองเบอร์ลิน พอพูดถึงสารคดี คนส่วนใหญ่ต้องนึกว่ามีการสัมภาษณ์ เอาไมโครโฟนไปจ่อปากผู้คน แต่ “หมอนรถไฟ” ไม่มีฉากแบบที่ว่าเลย หนังไม่มีตัวละครเด่น แต่เผยให้เห็นเหตุการณ์ต่างๆ บนรถไฟ ชีวิตของผู้คนอันหลากหลาย
ถึงจะไม่มีเนื้อเรื่อง แต่หนังกลับไม่น่าเบื่อ เพราะมีฉากเล็กฉากน้อยให้เราดูตลอดทั้งเรื่อง ผู้กำกับเล่าว่าตอนถ่ายฟุตเทจมา ยาวตั้งร้อยกว่าชั่วโมงแน่ะ แต่เขาตัดมาให้เราดูแค่ชั่วโมงครึ่งเศษๆ ซึ่งก็กำลังดี
ขนาดส่วนตัวไม่ใช่คนถนัดดูสารคดี แต่เรื่องนี้ดึงความสนใจได้ตลอด ชอบฉากที่เด็กๆ เล่นเกมระหว่างนั่งรถไฟไปโรงเรียน ฉากผู้โดยสารเล่นกับแมลงปอ ฉากรถไฟสองขบวนแล่นตีคู่ขนานกัน และฉากคนแปลกหน้าดีดกีต้าร์ ตีกลอง ร้องเพลงสามสิบยังแจ๋วยามค่ำคืน
ทางหนึ่ง ได้ดูชีวิตของคนตัวเล็กตัวน้อยในหนังก็เพลิดเพลินดี แต่อีกทางหนึ่ง “หมอนรถไฟ” ก็มีทีเด็ด เก็บซ่อนไว้ตอนท้าย
เมื่อหนังพาคนดูย้อนอดีต กลับไปหารถไฟไทยตั้งแต่ยุคเริ่มสร้างสมัยรัชกาลที่ 5 ผ่านทั้งการพัฒนา และไม่พัฒนา จนกลายมาเป็นรถไฟไทยดังที่เราคุ้นเคยกันดีในปัจจุบัน คนดูจะได้เห็นทั้งภาพ และได้ยินเรื่องราวสำคัญทางประวัติศาสตร์ หนังยังพูดถึงความลึกลับบางอย่าง ที่ครอบงำสังคมไทย ไม่ใช่แต่เฉพาะแค่เรื่องการคมนาคมขนส่งเท่านั้น
อาทิตย์นี้ หนังยังฉายอยู่ที่โรงภาพยนตร์เอสเอฟ เซ็นทรัลเวิลด์ อยากให้รีบไปดูกันล่ะ สารคดีแนวทดลองน่าสนใจโดยฝีมือคนไทย เราจะได้เห็นศักยภาพ และความใฝ่ฝันว่ารถไฟสามารถทำอะไรให้กับประเทศเราได้บ้าง
สมพจน์เคยพูดทิ้งท้ายไว้ว่า “รถไฟสามารถนำพาความเจริญมาสู่ผู้คนได้ เพียงแต่มันยังไม่ได้ถูกปลุกขึ้นมาเท่านั้น”
