เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน ที่ลานใต้สะพานพระราม 8 เขตบางพลัด กรุงเทพฯ นายขรรค์ชัย บุนปาน ประธานบริษัท มติชน จำกัด (มหาชน) และนายสุจิตต์ วงษ์เทศ คอลัมนิสต์ในเครือมติชน ร่วมถ่ายทำรายการ ‘ขรรค์ชัย-สุจิตต์ ทอดน่องท่องเที่ยว’ ตอน ‘เพลงฉ่อย, โกศ, โขน ความเป็นไทย จากอีสาน’ ดำเนินรายการโดย นายเอกภัทร์ เชิดธรรมธร พิธีกร ‘มติชนทีวี’
นายสุจิตต์ กล่าวว่า จุดถ่ายทำในวันนี้อยู่ใต้สะพานพระราม 8 ซึ่งมีร่องรอยซากกำแพงวังของเจ้าอนุวงศ์ เวียงจันทน์ เมื่อใดลงมายังกรุงเทพฯ จะเสด็จมาประทับที่วังริมแม่น้ำพระยาฝั่งบางยี่ขัน หากมองไปยังฝั่งตรงข้ามคือ บางขุนพรหมซึ่งก็เป็นย่านลาวเช่นกัน
“เวลาดูแม่น้ำ ต้องมอง 2 ฟาก ฝั่งบางขุนพรหม เป็นลาวชาวบ้าน ฝั่งบางยี่ขัน เป็นลาวเจ้านาย ถัดออกไปทางเชิงสะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า มีวัดดาวดึงษารามฯ เดิมเรียกว่าวัดขรัวอิน สร้างโดยเจ้าจอมแว่น จากเวียงจันทน์ ทรงเป็นสนมเอกรัชกาลที่ 1 เพื่อแก้บน” นายสุจิตต์ กล่าว
นายสุจิตต์ กล่าวต่อไปว่า วังเจ้าอนุวงศ์ น่าจะสร้างขึ้นสมัยรัชกาลที่ 2 เพราะทรงโปรดปรานเจ้าอนุวงศ์ จากต้นฉบับ ‘ร่างสารตรา เมืองเวียงจันท์’ พ.ศ. 2362 ซึ่งเชื่อกันว่ารัชกาลที่ 2 ทรงพระราชนิพนธ์ด้วยพระองค์เอง มีเนื้อหาพรรณนาความงามของ ‘สวนขวา’ ในพระบรมมหาราชวัง โดยชวนเจ้าอนุวงศ์ลงมาดูสวนขวาด้วย คุณพุ่ม หรือ ‘บุษบาท่าเรือจ้าง’ ธิดาพระยาราชมนตรีบริรักษ์ (ภู่) ต้นสกุล ‘ภมรมนตรี’ ยังแต่งนิราศวังบางยี่ขันในสมัยรัชกาลที่ 5
จากนั้น นายสุจิตต์ กล่าวถึง เพลงฉ่อย, โกศ และโขน ว่ามีต้นตอรากเหง้าจากอีสานเมื่อนับพันปีมาแล้ว โดยมีหลักฐานวิชาการทางประวัติศาสตร์โบราณคดีและมานุษยวิทยาหนักแน่น ว่า ‘ความเป็นไทยสายหลัก’ มาจากอีสาน ที่ผสมกลมกลืนกับวัฒนธรรมของชนเผ่าพื้นเมืองชาติพันธุ์ต่างๆ แต่ที่ผ่านมาประวัติศาสตร์ไทยกระแสหลักด้อยค่าอีสาน โดยมองศูนย์กลางความเป็นไทยว่าอยู่ที่กรุงสุโขทัย ราชธานีแห่งแรก แต่ไม่เคยพบหลักฐานวิชาการ ดังนั้น ประโยคที่ว่า ‘ความเป็นไทยไม่เหมือนใครในโลก’ จึงคลาดเคลื่อน
“หลายคนหงุดหงิดว่าผมชอบพูดกวนโอ๊ย ผมไม่ได้คิดขึ้นมาเอง แต่พูดตามหลักฐาน เอางานจากกรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม จากนักวิชาการและนักปราชญ์ทั่วโลกที่ศึกษาวิจัยมา เขาเขียนไว้ ผมก็เก็บรวบรวมมาเล่า ไม่ได้เป็นต้นคิด จะด่าผมก็ไม่เป็นไร แต่ให้เข้าใจด้วยว่าหลักฐานมันเป็นอย่างนี้
สิ่งที่น่ากลัวคือ การบอกว่าความเป็นไทยไม่เหมือนใครในโลก แต่จริงๆแล้ว ความเป็นไทยต้องเหมือนคนอื่นในโลก คือ เป็นคนเหมือนกัน อย่างน้อยก็เหมือนเพื่อนบ้าน อย่าไปคิดว่าตัวเองวิเศษกว่าคนอื่น ซึ่งไม่ถูกต้อง” นายสุจิตต์ กล่าว
ทั้งนี้ รายการในตอนดังกล่าว จะเผยแพร่ในวันพฤหัสบดีที่ 27 พฤศจิกายนนี้ เวลา 20.00 น. ผ่านเฟซบุ๊กมติชนออนไลน์, ข่าวสด, ศิลปวัฒนธรรม และยูทูปมติชนทีวี
