เมื่อวันที่ 17 ธันวาคม ที่พิพิธภัณฑ์ศิริราชพิมุขสถาน เขตบางกอกน้อย กรุงเทพฯ นายขรรค์ชัย บุนปาน ประธานบริษัท มติชน จำกัด (มหาชน) และนายสุจิตต์ วงษ์เทศ คอลัมนิสต์เครือมติชน ร่วมกันถ่ายทำรายการ ‘ขรรค์ชัย-สุจิตต์ ทอดน่องท่องเที่ยว’ ตอน ‘หาดใหญ่ ชุมทางสร้างสรรค์อนาคต มีอดีต’ ดำเนินรายการโดย นายเอกภัทร์ เชิดธรรมธร พิธีกรมติชนทีวี
นายสุจิตต์ กล่าวว่า อาคารพิพิธภัณฑ์ฯ แห่งนี้ เดิมคือสถานีรถไฟธนบุรี ซึ่งเป็นรถไฟสายใต้ หากใครต้องการเดินทางไปยังปักษ์ใต้ต้องมาขึ้นรถไฟที่นี่ เพราะในอดีตยังไม่มีสะพานข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา แม้ต่อมาจะมีสะพานพระราม 6 แต่ก็ถูกระเบิดในช่วงสงครามโลก
“สถานีรถไฟธนบุรี เดิมชื่อสถานีบางกอกน้อย เพราะอยู่ริมคลองบางกอกน้อย รัชกาลที่ 5 เสด็จมาเปิดด้วยพระองค์เอง ผู้ออกแบบคือหม่อมเจ้า โวฒยากร วรวรรณ การก่อสร้างทางรถไฟ ทำให้เกิดเรื่องเล่าของหาดใหญ่ โดยกล่าวกันว่า ชุมทางหาดใหญ่เกิด เพราะรถไฟ ไม่มีรถไฟก็ไม่มีหาดใหญ่ แต่เมื่อตรวจสอบหลักฐานแล้ว พบว่าไม่เป็นความจริง เพราะหาดใหญ่เป็นชุมทาง เชื่อมอ่าวไทยกับทะเลอันดามัน เป็นชุมทางเศรษฐกิจการค้านานาชาตินานแล้ว ตั้งแต่ก่อนมีการสร้างทางรถไฟ” นายสุจิตต์ กล่าว
นายสุจิตต์ กล่าวด้วยว่า สำหรับที่มาของชื่อหาดใหญ่ มาจากชายหาดขนาดใหญ่ ไม่ได้มาจากต้นมะหาดใหญ่แต่อย่างใด ทั้งนี้ การค้าขายในอดีตมาทางทะเล ซึ่งดึงดูดการค้า และวัฒนธรรม แต่ประวัติศาสตร์ไทยไม่ค่อยเอ่ยถึงภูมิประเทศ
“หาดใหญ่ พบหม้อสามขาอย่างที่พบในจีน ถือเป็นหลักฐานสำคัญ รวมถึงกลองสำริด ก็พบที่อำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา การผลิตสำริด ต้องใช้ทองแดงกับดีบุก ปักษ์ใต้ผลิตสำริดเองไม่ได้ เพราะไม่มีทองแดงซึ่งเป็นโลหะหนักที่พบมากทางอีสานลุ่มน้ำโขง ไปถึงกวางสี ยูนนาน ขณะที่ดีบุกก็ไม่มีที่แม่น้ำโขง ต้องไปเอาจากคาบสมุทร แสดงว่าพื้นที่นี้เป็นเส้นทางที่ผู้คนสัญจรไม่น้อยกว่า 3,000 ปีมาแล้ว” นายสุจิตต์ กล่าว
จากนั้น นายสุจิตต์ เล่าถึงการเดินทางไปสำรวจแหล่งโบราณคดีทางภาคใต้ เมื่อครั้งที่ตนและนายขรรค์ชัยยังเป็นนักศึกษาคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร
“อาจารย์ศรีศักร (ศาสตราจารย์พิเศษ ศรีศักร วัลลิโภดม อาจารย์คณะโบราณคดี) พาไปสำรวจทางใต้เมื่อปี 2509 ก็มาขึ้นรถไฟที่นี่ไปนครศรีธรรมราช มีนักศึกษาไป 5-6 คน ออกเงินกันเอง สมัยนั้นเป็นที่ร่ำลือว่าถ้าตีตั๋วรถไฟชั้น 3 ไปสายใต้ และสายอีสานต้องเตรียมกระดาษหนังสือพิมพ์ไว้รองก้น เพราะที่เต็ม ต้องนั่งพื้น” นายสุจิตต์ กล่าว
ในตอนท้าย นายสุจิตต์ กล่าวถึง วิกฤตอุทกภัยซึ่งหาดใหญ่กลาย เป็นชุมทางน้ำท่วม ว่า ต้องสร้างสรรค์เมืองอนาคตที่มีอดีต
“หาดใหญ่เป็นที่รับน้ำซึ่งไหลลงคลองอู่ตะเภาก่อนไปสู่ทะเลสาบสงขลา เรียกว่า รับน้ำทุกทาง ถ้าไม่วางผังเมืองในอนาคต ก็แก้ไม่ตก ผังเมืองเป็นเรื่องใหญ่ แต่ไทยทำระบบผังเมืองได้ยาก หาดใหญ่จะทำอย่างไร หากไม่ทำต้องเจอท่วมอีก นอกจากนี้ อีกสิ่งสำคัญคือ ต้องมีมิวเซียม โลกสมัยใหม่มักลืมมิวเซียม มนุษยมีอดีต มีเรื่องเล่าซึ่งเราไม่ได้ให้ความสำคัญ มีแค่การนำอดีตมาปลุกระดมเพื่อผลประโยชน์ส่วนตน” นายสุจิตต์ กล่าว
ทั้งนี้ รายการตอนดังกล่าว จะเผยแพร่ผ่านเฟซบุ๊กมติชนออนไลน์, ศิลปวัฒนธรรม, ข่าวสด และยูทูปมติชนทีวี ในวันพฤหัสบดีที่ 25 ธันวาคมนี้ เวลา 20.00 น.
