นักวิชาการ อธิบายเครื่องพระเกียรติยศ ย้อนปวศ.ครั้ง ร.5 เปลี่ยนเศวตฉัตร ‘ทูลกระหม่อมแก้ว’ จาก 5 เป็น 7 ชั้น
เศวตฉัตร – เมื่อวันที่ 13 มิถุนายน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการ โปรดเกล้าฯ ให้ประกาศว่า โดยที่ทรงพระอนุสรณ์ถึ งสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ซึ่งสิ้นพระชนม์ เมื่อวันพฤหัสบดี ที่ 11 มิถุนายน พุทธศักราช 2569 ว่าเป็น พระราชธิดาพระองค์ใหญ่ผู้เปี่ยมด้วยพระจริยวัตรอันงดงาม ได้ทรงปฏิบัติพระกรณียกิจด้วยพระวิริยะ อุตสาหะ และพระกตัญญูกตเวทิตา สนองพระเดชพระคุณเป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัย ก่อให้เกิดประโยชน์แก่บ้านเมืองเป็นที่ประจักษ์แก่ตา แก่ใจ ของมหาชนทั่วไปทุกหนทุกแห่ง
ทรงอุทิศพระองค์ปฏิบัติพระกรณียกิจนานัปการ ทั้งในด้านกระบวนการยุติธรรม การสาธารณกุศล การคุ้มครองสิทธิมนุษยชน การพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้ด้อยโอกาส และการต่างประเทศ ทรงดำรงตำแหน่งเอกอัครราชทูตวิสามัญ ผู้มีอำนาจเต็มประจำสาธารณรัฐออสเตรีย
ทรงรับปฏิบัติงานที่คณะทูตถาวรแห่งประเทศไทยประจำองค์การสหประชาชาติ ณ นครนิวยอร์ค ทรงรับราชการในตำแหน่งอัยการผู้เชี่ยวชาญ สำนักงานอัยการสูงสุด ทรงดำรงตำแหน่งประธานกรรมการมูลนิธิอาสา เพื่อนพึ่ง (ภา) ยามยาก สภากาชาดไทย มูลนิธิพัชรสุธาคชานุรักษ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ มูลนิธิภูบดินทร์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ และมูลนิราชทัณฑ์ปันสุข ทำความดีเพื่อชาติ ศาสน์ กษัตริย์ ในพระบรมราชูปถัมภ์
ตลอดจนรับเป็นพระราชภาระในการดูแลทุกข์สุขของพสกนิกรเป็นเอนกปริยาย
เมื่อเสด็จสิ้นพระชนม์เป็นเหตุให้พระองค์และประชาชนทุกหมู่เหล่าอาลัยระลึกถึงเป็นอันมาก ทรงพระราชดำริว่า สมเด็จพระเจ้าลูกเธอพระองค์นั้น ทรงพระเกียรติคุณเป็นที่เชิดชูแห่งพระราชวงศ์ ควรได้รับพระเกียรติยศใหญ่ยิ่ง
โดยอนุโลมตามโบราณราชประเพณี จึงมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้เจ้าพนักงานจัดเศวตฉัตร 7 ชั้น กางกั้นพระโกศ พระราชทานเป็นเครื่องเฉลิมพระเกียรติยศให้ปรากฏสืบไป ประกาศ ณ วันที่ 13 มิถุนายน พุทธศักราช 2569 เป็นปีที่ 11 ในรัชกาลปัจจุบัน
ทั้งนี้ รศ.ดร.รุ่งโรจน์ ภิรมย์อนุกูล อธิบายถึงเครื่องเกียรติยศพระราชทานแก่พระศพและศพตามฐานันดรศักดิ์ และชั้นยศ ในส่วนของ ‘เศวตฉัตร’ ว่า ตามโบราณราชประเพณี ฐานันดรศักด์ ‘สมเด็จเจ้าฟ้า’ จะได้รับพระราชทานเศวตฉัตร 5 ชั้น โดยเศวตฉัตร 7 ชั้น จะพระราชทานแก่ผู้มีฐานันดรศักดิ์ กรมพระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า) สมเด็จพระยุพราช สมเด็จพระอัครมเหสี สมเด็จพระบรมราชินี สมเด็จพระบรมราชชนนี
อย่างไรก็ตาม ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเศวตฉัตร 7 ชั้น กางกั้นพระโกศเฉลิมพระเกียรติยศ แทนเศวตฉัตร 5 ชั้น ตามสกุลยศชั้นเจ้าฟ้า ในงานพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
นอกจากนี้ รศ.ดร. นนทพร อยู่มั่งมี อธิบายไว้ในหนังสือ ธรรมเนียมพระบรมศพ และพระศพเจ้านาย ตอนหนึ่งถึงการพระราชทานฉัตรในยศชั้นที่สูงกว่าสกุลยศเดิมในกรณีที่เป็นผู้รับใช้เบื้องพระยุคลบาท จะทรงพระกรุณาเป็นพิเศษ ดังเมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนฉัตร 5 ชั้นเป็น 7 ชั้น กางกั้นพระโกศทรงพระบรมศพพระเจ้าบรมมหัยยิกาเธอ กรมสมเด็จพระสุดารัตนราชประยูร หรือ ‘ทูลกระหม่อมแก้ว’
ปรากฏความตามราชกิจจานุเบกษา ตอนหนึ่งว่า ‘ทรงพระราชรำพึงถึงพระคุณแห่งพระเจ้าบรมมหัยยิกาเธอ กรมสมเด็จพระสุดารัตน์ราชประยูร ซึ่งได้ทรงอุปถัมภ์บำรุงพระองค์มา จำเดิมแต่พระบรมประสูติกาล จนได้เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ โดยพระหฤทัยจงรักมั่นคงตลอดมาจนถึงเวลาสิ้นพระชนม์ เหมือนอย่างสมเด็จพระบรมราชชนนี ก็ได้ทรงยกย่องขึ้นไว้ให้มีพระเกียรติยศใหญ่ อย่างสมเด็จพระบรมราชชนนี มีเว้นว่างอยู่บ้าง บัดนี้เสด็จสิ้นพระชนม์ไป เปนที่ทรงพระอาไลยระลึกถึงพระคุณเปนอันมาก พระองค์เปนผู้สมควรที่จะได้รับพระเกียรติยศใหญ่เสมอด้วยสมเด็จพระบรมราชชนนีโดยแท้
จึ่งมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพนักงาน จัดเสวตรฉัตร 7 ชั้น ถวายเป็นเครื่องเพิ่มเติมพระเกียรติยศแลการสิ้นพระชนม์นั้น ให้เรียกว่า เสด็จสวรรค์คต เหมือนอย่างสมเด็จพระบรมราชชนนี คำที่จะใช้ในบาตรหมายราชการทั้งปวงให้ใช้ดังที่ได้ประกาศมานี้ทุกประการ’
