ใกล้ช่วงเข้าพรรษา ประเพณีอย่างหนึ่งสำหรับชาวพุทธในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือ “อุษาคเนย์” คือ นิยมบวชเป็นพระภิกษุ เพื่อศึกษาพระธรรมคำสอนในช่วงวันสำคัญดังกล่าว
เชื่อว่าหลายต่อหลายคน คงจะได้รับ “การ์ดเชิญ” ให้ไปร่วมงานอุปสมบทกันบ้าง และหนึ่งในพิธีสำคัญที่ขาดเสียไม่ได้ คือ “บวชนาค” และ “ทำขวัญนาค”
เรื่อง “บวชนาค” นี้ “สุจิตต์ วงษ์เทศ” รวมถึงนักวิชาการรุ่นใหม่ๆหลายท่าน พบข้อมูล ยืนยันตรงกันว่า เป็นประเพณีพื้นเมืองดั้งเดิม ที่ “ไม่มี” ในอินเดีย
ขณะที่ลังกา แม้จะมีการบวชนาค แต่ก็คาดว่าน่าจะเป็นพิธีที่รับไปใหม่จากอยุธยา เมื่อคราวไปประดิษฐานพระพุทธศาสนา “สยามวงศ์” ที่ลังกาทวีป เมื่อ พ.ศ.2295
นาค คือ คนพื้นเมือง
ชาวอินเดียที่เอาศาสนาเข้ามาเผยแผ่ เรียกคนพื้นเมืองว่า นาค หมายถึง เปลือย หรือ แก้ผ้า เพราะเห็นคนพื้นเมืองมีเครื่องนุ่งห่มน้อยชิ้นจนเกือบเปลือยเปล่าเหมือนงูเงี้ยวที่เป็นสัตว์ร้ายทั่วไป
คำว่า “นาค” อยู่ในภาษาตระกูลอินโด-ยุโรป มีรากเดิมจากคำว่า “นอค” (Nog) แปลว่า เปลือย แก้ผ้า
ภาษาอังกฤษรับมาใช้กลายเป็นคำว่า “Naked”
สุจิตต์ อธิบายไว้ด้วยว่า การเผยแผ่คำสอนของพระพุทธเจ้าไปสู่คนพื้นเมืองท้องถิ่นต่างๆ ย่อมยากลำบากและเกิดการขัดแย้งมากมาย เพราะระบบความเชื่อผีดั้งเดิมยังแข็งแรง แล้วยังมีปัญหาการสื่อสารด้วยภาษาที่ต่างกันด้วย เป็นเหตุให้สำนึกของคนแต่ก่อนบันทึกเหตุการณ์ว่า พระพุทธเจ้าเสด็จมาทรมานนาค และปราบนาคตามท้องถิ่นหลายท้องที่ จนบรรดานาคทั้งหลายยอมรับนับถือพระพุทธศาสนา แล้วน้อมรับทำหน้าที่ปกป้องพิทักษ์รักษาพระพุทธศาสนาสืบมา
“เมื่อคนพื้นเมืองผู้เลื่อมใสออกบวชเป็นภิกษุ จึงเกิดประเพณีบวชนาคอย่างพื้นเมืองขึ้นมา เช่น มีการทำขวัญนาค เป็นต้น ซึ่งไม่มีในพุทธบัญญัติและไม่เคยมีในอินเดีย แสดงว่าระบบความเชื่อของพื้นเมืองยังมีอิทธิพลจนพุทธศาสนาต้องยอมรับเข้ามาผสมผสานในพิธีกรรมของพุทธศาสนา”
รายการ “ขรรค์ชัย บุนปาน – สุจิตต์ วงษ์เทศ ทอดน่องท่องเที่ยว” ชวนทำความเข้าใจพิธี “บวชนาค” ประเพณีพื้นเมืองอุษาคเนย์ ไม่มีในอินเดีย ฟังดนตรีปี่พาทย์ และสาธิตการสู่ขวัญนาคแบบอีสานดั้งเดิม และแบบภาคกลาง
ตอน : ทำขวัญนาค ผี, พุทธ, พราหมณ์
ถ่ายทอดสดจากวัดแก้วไพฑูรย์ (บางประทุนใน) เขตจอมทอง กรุงเทพฯ ผ่านทางเฟสบุ๊คมติชนออนไลน์ www.facebook.com/MatichonOnline
พฤหัสบดี 6 กรกฎาคม เวลา 09.00 น. เป็นต้นไป
ร่วมพิสูจน์ พยานหลักฐานว่าอารยธรรมอินเดียไม่ได้มีอำนาจควบคุมคนพื้นเมืองได้หมด เพราะอย่างน้อยก็ยังมีพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์เหลือไว้ให้นาค
