หลายครั้งและหลายปีที่เคยเขียนเตือนว่าอันตรายมาก ถ้าไม่เริ่มจัดระเบียบการเข้าชมโบราณสถานสำคัญในเกาะเมืองอยุธยา ได้แก่
วัดพระศรีสรรเพชญ์, วัดมหาธาตุ, วัดราชบูรณะ, วัดไชยวัฒนาราม และวัดอื่นๆ ที่ต้องระมัดระวัง
เพราะโบราณสถานเหล่านั้น ทั้งซากสถูปเจดีย์โบสถ์วิหารการเปรียญ ฯลฯ เกือบทั้งหมดสร้างด้วยอิฐ (มีศิลาแลงแทรกแซงบ้างไม่มาก และพังมากแล้ว)
อิฐเหล่านี้เป็นที่รู้อยู่ทั่วไปว่าผุเปื่อยตัวเองจากการตากแดดตากฝนในภูมิประเทศร้อนชื้น มีฝนตกชุกในฤดูฝน ไม่ต้องมีใครทำลายก็ทำลายตัวเองอยู่แล้ว
เมื่อต้องรองรับการปีนป่ายเดินย่ำซ้ำๆ จากนักท่องเที่ยวจำนวนมาก แม้ไม่ทุกวัน แต่ทุกสัปดาห์, ทุกเดือน, ทุกปี ย่อมต้องถูกทำลายมากกว่าปกติ และทำลายไปแล้วไม่น้อย ชาวบ้านทั่วไปย่อมไม่รู้เพราะถูกปิดบังบ้าง ถูกซ่อมใหม่กลบเกลื่อนไว้บ้าง ฯลฯ
แม้นักโบราณคดีที่ว่าแน่ๆ ก็ไม่น่ารู้ทั้งหมดถึงส่วนที่ถูกทำลายไปแล้ว และเปลี่ยนแปลงหลักฐานวิชาการไปแล้ว
วิธีแก้ไข ทำได้เบื้องต้น คือกำหนดเส้นทางหมุนเวียนเคลื่อนไหวเดินชมของนักท่องเที่ยว ซึ่งต้องหลีกเลี่ยงย่ำขึ้นไปบนสิ่งก่อสร้างอิฐ อาจทำได้หลายช่องทาง บรรดาสถาปนิกขุดแต่งที่อยุธยารู้ดี
กำหนดจุดถ่ายรูปเป็นช่วงๆ ตามที่ควรจะเป็น และอย่างมีรสนิยมโดยปรึกษาหารือกันมากๆ กับนักถ่ายรูปอาชีพ
จะทำได้ดีต้องมีวิธีคิดวิธีทำอย่างเป็นสมัยใหม่และทันสมัย ถ้ายังอยู่ในรัฐราชการย้อนยุคก็ยากจะสำเร็จ
ไม่ได้ผลหรอก ป้ายห้ามปีนป่าย, ห้ามเดิน, ห้ามเหยียบ ฯลฯ เป็นที่รู้เต็มอกตั้งแต่ก่อนอยุธยาเป็นมรดกโลก เพราะไม่มีใครรักษากฎ กติกา มารยาท
ดังนั้นต้องปรับเปลี่ยนตัวเองของหน่วยงานรับผิดชอบให้มีวิธีคิดใหม่, วิธีทำใหม่ โดยไม่กล่าวโทษประชาชนชาวบ้าน
ป้ายโบราณสถาน
ทั้งอยุธยาและที่ไหนๆ ยังไม่พัฒนาเรื่องป้ายโบราณสถานซึ่งมีหลายประเภท อาจจำแนกกว้างๆ ขอยกตัวอย่างเพิ่งเห็นมาหมาดๆ ที่ เจดีย์ทุ่งเศรษฐี (อ. ชะอำ จ. เพชรบุรี) ดังนี้
- ป้ายบอกทาง ควรติดตั้งไว้ทุกช่องทางเข้าถึงถ้าไปจากกรุงเทพฯ ได้แก่
ริมถนนเพชรเกษม (ก่อนถึงชะอำ) ปากทางเข้าวนอุทยานเขานางพันธุรัต,
ริมถนนเลียบฝั่งอ่าวไทยตั้งแต่บางตะบูน-บ้านแหลม จนปากทางเลี้ยวขวาเข้าวนอุทยานนางพันธุรัต,
กลางตลาดหาดชะอำทุกแห่ง โดยเฉพาะตรงที่มองเห็นทิวเขานางพันธุรัต ฯลฯ
เมื่อเข้าสู่พื้นที่ ต. นายาง ใกล้ทางแยกเลี้ยวเข้าหาเจดีย์ทุ่งเศรษฐี ควรมีป้ายบอกทุกทิศทาง โดยเฉพาะริมถนนหน้าเจดีย์ทุ่งเศรษฐี ควรมีป้ายบอกด้วย ขณะนี้ไม่มี ดังนั้นนักท่องเที่ยวจากที่อื่นไม่รู้ว่าลึกเข้าไปจากถนนมีซากเจดีย์ 1,500 ปีมาแล้ว
- ป้ายบอกความเป็นมา ควรบอกความเป็นมาอย่างย่อสั้น ว่าเกี่ยวข้องเส้นทางการค้าข้ามคาบสมุทรยุคแรกการค้าโลก พร้อมแผนที่คร่าวๆ
มีรูปสันนิษฐานเมื่อเจดีย์ยังสมบูรณ์เป็นอย่างไร? โบราณศิลปวัตถุสำคัญๆ ที่ขุดพบมีอะไรบ้าง? สแกนรูปให้เห็นชัดๆ เทคโนโลยีสมัยนี้ทำได้ไม่ยาก
- ไม่ใช่ป้าย ที่ทางการทำไว้ทุกวันนี้ตรงติดเจดีย์ทุ่งเศรษฐี อยู่ห่างจากริมถนนหลายสิบเมตร คนผ่านไปมาบนถนนไม่มีใครเห็น จึงไม่ใช่ป้ายในความหมายที่บอกมาทั้งหมดนี้ แต่เป็น “ประกาศ” ของราชการที่อ่านเข้าใจลำบาก ไม่อยากอ่าน ชาวบ้านหนี
