เมื่อวันที่ 24 มีนาคม ผศ.ดร.ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต์ คณะรัฐศาสตร์ ม.รังสิต เปิดเผยถึงประเด็นพระเจ้าตากสินมหาราชซึ่งทรงขับไล่อังวะออกจากเมืองเชียงใหม่ได้โดยไม่ต้องรบ กล่าวคือ เมืองเชียงใหม่และหัวเมืองต่างๆ ในล้านนาตกอยู่ในอำนาจการปกครองของพม่ามานานถึง 200 ปี นับจากคราวศึกพระเจ้าบุเรงนองบุกปราบจนเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งแรกปี 2112 หลังจากนั้นมา สองเมืองสำคัญทางยุทธศาสตร์ในดินแดนล้านนาของพม่าคือเมืองเชียงใหม่และเมืองเชียงแสน
พระเจ้าตากแห่งกรุงธนบุรีทรงพยายามขับไล่พม่าอังวะออกจากเมืองเชียงใหม่ครั้งแรกในปี 2313 เมื่อทรงยกทัพไปปราบก๊กเจ้าพระฝางเมืองฝาง ซึ่งปัจจุบันอยู่ในเขตอำเภอเมืองอุตรดิตถ์ริมแม่น้ำน่าน ถัดนั้นเลยทรงยกทัพข้ามไปเชียงใหม่ แต่ครั้งนี้ พระองค์ต้องถอยทัพกลับเพราะเมืองเชียงใหม่นั้นมีกำลังรบและป้องกันเมืองอย่างแข็งแกร่งมาก ขณะที่กองทัพของพระองค์ยังมีกำลังทหารจำกัด และเพิ่งเสียพละกำลังไปกับศึกเมืองฝาง และการเดินทางที่หฤโหดในการข้ามเขาไปลำปางไปเชียงใหม่
หลังจาก พระเจ้าตากจัดการผนวกบ้านเมืองที่แตกร้าวให้กลับคืนนี้ได้แล้ว พร้อมสร้างความมั่งคั่งและมีข้าวปลาอาหารสมบูรณ์แก่ประชาชน และด้วยการเชื้อเชิญจากกลุ่มขุนนางในเมืองลำปางและเชียงใหม่ที่ต้องการขับไล่เจ้าเมืองที่เป็นพม่าจากอังวะออกไป พระเจ้าตากจึงยกทัพใหญ่ไปปราบเมืองเชียงใหม่อีกครั้งในปี 2317 พระเจ้าตากใช้เวลาราวหนึ่งเดือนในการค่อยๆ จัดการเมืองเถิน เมืองลำปาง เมืองลำพูน จนมั่นใจได้ว่ากลุ่มผู้นำของเมืองเหล่านี้ภักดีต่อพระองค์ ไม่แปรเปลี่ยนเป็นแนวตลบหลัง จึงทรงเคลื่อนทัพหลวงจากลำพูนไปเชียงใหม่
พระเจ้าตากให้ตั้งค่ายล้อมไว้สามด้านรอบกำแพงเมืองเชียงใหม่ และมีการรบพุ่งกันมาก่อนแล้ว แต่เมื่อทัพหลวงของพระองค์เดินทางมาถึงค่ายริมแม่น้ำปิงด้านตะวันออกของเมืองที่ตรงกับประตูท่าแพในค่ำวันเสาร์ เดือนยี่ ขึ้น 12 ค่ำ (ราวปลายธันวาคมหรือต้นมกราคม) พระองค์ทรงประกาศ “พรุ่งนี้จึงจะยกทัพหลวงขึ้นไปปิดทางอังวะไว้จับเอาเป็นให้สิ้น”
“คำประกาศของพระเจ้าตากส่งผลให้เกิดความวุ่นวายในเมืองเชียงใหม่ ราวสามสี่ทุ่มคืนนั้น เจ้าเมืองพม่าพาครอบครัวและคนหนีออกทางประตูช้างเผือกด้านทิศเหนือ ด้วยความกลัวย่ำเหยียบกันออกไปตาย ตรงประตูนั้นกว่า 200 คนยุทธศาสตร์ล้อมไว้แต่เปิดช่องให้หนี ทำให้พระเจ้าตากทรงได้เมืองเชียงใหม่โดยไม่ต้องรบและไม่เสียไพร่พลของพระองค์ ทั้งเมืองเชียงใหม่ก็ไม่ถูกทำลายด้วยการสงคราม เป็นชัยชนะแบบไม่ต้องทำลายบ้านเมือง” ผศ.ดร.ธำรงศักดิ์กล่าว
