ช่วงนี้หนังบล็อกบัสเตอร์เรียงแถวมาให้ชม จนเกือบพลาดหนังน่าสนใจบางเรื่องอย่าง Backstabbing for Beginners ที่พอดูจบ หวนคิดถึงโครงการของกระทรวงบางกระทรวง ที่เจตนาตอนแรกมีขึ้นเพื่อช่วยเหลือและสงเคราะห์คนยากไร้ แต่ไปๆ มาๆ โกงกินกัน จนถูกเปิดโปงจากนักศึกษาฝึกงานที่ทนดูพฤติกรรมนี้ไม่ไหว
อย่าว่าแต่ประเทศไทยเลย ขนาดองค์กรสากลระดับโลกที่ภาพลักษณ์ดูดี เป็นความใฝ่ฝันของหลายคนที่อยากทำงานที่นี่ ก็หนีไม่พ้นเรื่องราวของการคอร์รัปชั่น
หนังเริ่มขึ้นหลังสงครามอ่าวเปอร์เซีย การถูกคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจตั้งแต่ปี 1990 ทำให้เศรษฐกิจของอิรักพังพินาศ เกิดภาวะขาดแคลนอาหารและยารักษาโรค จนเป็นเหตุให้เด็ก ผู้สูงอายุ และคนป่วยล้มตายกว่า 800,000 ชีวิต
คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ จึงมีมติที่ 986 ปี 1997 ให้อิรักสามารถขายน้ำมันในตลาดโลก เพื่อนำรายได้จากการขายน้ำมันดิบไปซื้ออาหาร ยา และความต้องการด้านมนุษยธรรมต่างๆ เพื่อแจกจ่ายประชาชนชาวอิรัก ภายใต้ชื่อ โครงการ Oil for Food
หนังมีเค้าโครงจากหนังสือเรื่องจริงที่ไมเคิล ซัลลิแวน อดีตเจ้าหน้าที่ UN เขียน ชื่อ Backstabbing for Beginners เปิดโปงการคอร์รัปชั่นในองค์กรสหประชาชาติ เป็นหนังสือขายดิบขายดีเล่าเรื่องผ่านมุมมองของ ไมเคิล ซัลลิแวน (ธีโอ เจมส์) ลูกชายอดีตนักการทูตที่อยากเจริญรอยตามพ่อ และได้ทำงานอย่างที่เขาใฝ่ฝันที่องค์การสหประชาชาติ
ผู้ที่รับเขาเข้าทำงานและเป็นเสมือนอาจารย์สอนงานคือ พาชา (เบน คิงสลีย์) นักการทูตมือเก๋าที่รับผิดชอบโครงการ Oil for Food จากการติดตามพาชาไปอิรัก และลงพื้นที่ด้วยตัวเอง เขาได้เห็นความไม่ชอบมาพากลหลายอย่าง ตั้งแต่อาหารและยาจากโครงการนี้ไปไม่ถึงมือผู้รับ
ยาเป็นยาหมดอายุ ซ้ำผู้ที่เคยทำหน้าที่นี้ก่อนเขา ตายจากอุบัติเหตุถูกรถชน และผู้คัดค้านอยากให้ล้มเลิกโครงการนี้ก็หัวใจวายตายกะทันหัน
ล้วงลึกลงไป วงเงินจำนวนหลายพันล้านเหรียญที่วนเวียนในโครงการนี้ขาดความโปร่งใส มีการติดสินบนมหาศาลให้กับเจ้าหน้าที่ระดับสูงหลายหน่วย รวมถึงเจ้าหน้าที่ UN ด้วย ไมเคิลจึงตัดสินใจเปิดโปงโครงการนี้ ทั้งๆ ที่เสี่ยงกับชีวิตตนเอง คนรัก และหน้าที่การงาน
การปะทะบทบาทกันระหว่างธีโอ เจมส์ และ เบน คิงสลีย์ เข้มข้น เชือดเฉือน เพอร์ ฟลาย ผู้กำกับ ปูเรื่องให้เห็นถึงความเป็นมาและลักษณะนิสัยตัวละครเอกทั้งสองคน ไมเคิลมีอุดมการณ์ “อยากสร้างความแตกต่าง” ขณะที่ พาชา มีกฎทางการทูตว่า “ความจริงไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นจริง แต่เป็นสิ่งที่คนส่วนใหญ่คิดว่าเกิดขึ้น”
แน่นอนว่าฝีมือของหนุ่มหน้ามลแบบธีโอ เจมส์ ที่ส่วนใหญ่แสดงหนังแนวไซไฟแฟนตาซี แบบ The Divergent Series, Underworld: Blood Wars ยังไงก็สู้ฝีมือระดับรางวัลออสการ์ (จาก Gandhi) รางวัลลูกโลกทองคำและบาฟต้า ของเบน คิงสลีย์ไม่ได้
แต่ธีโอ เจมส์ ในเรื่องนี้ ฝีมือการแสดงไม่ขี้เหร่ มีพัฒนาการมาก จนอยากเห็นเขาแสดงบทที่ค่อนข้างดราม่าแบบนี้อีก แววตาวิตกกังวล สีหน้าเคร่งเตรียดเพราะแบกรับเรื่องราวต่างๆ ตลอดทั้งเรื่อง ดูดีกว่าเมื่อแสดงหนังแนวไซไฟหลายเท่า
Backstabbing for Beginners เป็นหนังทริลเลอร์การเมืองที่หากใครไม่มีพื้นฐานเรื่องราวท้ายยุค ซัดดัม ฮุนเซน (ประมาณปี 2003) ก็อาจจะเข้าใจไม่ชัดเจนนัก แม้โครงการนี้จะถูกยกเลิกไปในปี 2003 แต่เรื่องราวการคอร์รัปชั่นระดับโลกนี้ เป็นจุดด่างพร้อยที่แสดงให้เห็นว่า เงินตรา อำนาจ การหลอกลวง การคอร์รัปชั่น สามารถเกิดขึ้นได้ในทุกวงการ
นอกเหนือจากหนังเปิดโปงการติดสินบนที่ซัดดัมจ่ายให้เจ้าหน้าที่ระดับสูงของ UN และหน่วยงานอื่นๆ แล้ว ยังมีความฟอนเฟะสุดๆ ของโครงการนี้ ที่หนังไม่พูดถึง แต่ขอเปิดประเด็นไว้เผื่อมีผู้สนใจค้นคว้าต่อ
ผู้เข้าข่ายทุจริตคนหนึ่ง เป็นถึงลูกชายผู้มีอำนาจมากๆ ใน UN เป็นใครลองหาข้อมูลเอง ขอบอกว่าเรื่องจริงซับซ้อนกว่าในหนังแยะ และโครงการ Oil for Food นี้ ประเทศไทยก็เข้าไปเป็นคู่ค้าด้วย ส่วนใหญ่เป็นบริษัทค้าข้าวที่ได้โควตานี้ภายใต้การกำกับของ UN
