ไขปม ไฟไหม้โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว ซ้ำรอย คดีซานติก้า สู่คำถาม มาตรฐานความปลอดภัย

เปลวเพลิงที่มอดดับลง โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว ทิ้งไว้เพียงซากปรักหักพัง และชีวิตที่สูญเสียถึง 26 ศพ โศกนาฏกรรม ครั้งนี้กลายเป็นเครื่องย้ำเตือน ถึงความล้มเหลวของ มาตรฐานความปลอดภัย

สถานบันเทิงไทย ที่ดูเหมือนจะถูกแช่แข็งไว้ในอดีต เฉกเช่นเหตุการณ์เพลิงไหม้ ‘ซานติก้า ผับ’ เมื่อ 18 ปีก่อน  เหตุการณ์ครั้งนี้ กำลังย้อนกลับมา เป็นบทเรียนราคาแพง ให้สังคมต้องตั้งคำถามถึงความรับผิดชอบของ “หน่วยงานรัฐ” อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

เพลิงไหม้ “โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว” เมื่อคืนวันที่ 12 กรกฎาคม 2569 ไม่ใช่เพียงอุบัติเหตุ สุดวิสัย แต่มันคือ สะท้อนปัญหา ต่อความละเลยเชิงโครงสร้างที่ประเทศไทยยังคงสอบตกซ้ำแล้วซ้ำเล่า แม้จะมีบทเรียนแลกด้วยชีวิตมานับไม่ถ้วนก็ตาม 

คงปฏิเสธไม่ได้ว่าภาพจำ จากคดี ‘ซานติก้า ผับ’  (เหตุเกิดคืนส่งท้ายปีเก่า 31 ธันวาคม 2551 ต่อเนื่อง 1 มกราคม 2552) ลักษณะใกล้เคียงถอดแบบมา จากโศกนาฏกรรมในอดีต ไม่ว่าจะเป็นการบุผนังและเพดานด้วยวัสดุซับเสียงที่ติดไฟง่าย ทางเข้า-ออกที่คับแคบ

และข้อสันนิษฐานสำคัญทางคดีเรื่อง “ประตูหนีไฟ” ทางแคบ มีของขวาง และยิ่งสะท้อนความสลดเมื่อ นายอนุทิน ชาญวีรกุล นายกรัฐมนตรี ระบุชัดหลังตรวจที่เกิดเหตุว่า ผู้เสียชีวิตส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ในห้องน้ำ เนื่องจาก “ไม่มีประตูหนีไฟที่ชัดเจน” และมี “สิ่งกีดขวางทางหนีไฟ” 

ในจุดวิกฤต เมื่อเกิดเพลิงไหม้และควันพุ่งสูงขึ้นไปสะสมบนเพดาน นักท่องเที่ยวที่กำลังตื่นตระหนกจึงหนีเข้าห้องน้ำเพื่อหาทางออก แต่กลับกลายเป็นว่าพวกเขาหนีเข้าสู่ทางตัน

จากการตรวจสอบเบื้องต้นบนพื้นที่ความเสียหาย 164 ตร.ม. ต้นเพลิงถูกชี้เป้าไปที่ “ไฟฟ้าลัดวงจรบริเวณเครื่องปรับอากาศบนฝ้าเพดาน” สอดรับกับคำให้การของนักดนตรีที่ระบุว่าเห็นควันพุ่งออกมาจากคัตเอาต์บริเวณเวทีก่อนจะเกิดเสียงระเบิดและไฟฟ้าดับวูบทั่วทั้งร้าน

ยิ่งไปกว่านั้น วัสดุตกแต่งเพดานที่เป็นสารไวไฟยังปล่อยก๊าซ ไฮโดรเจนไซยาไนด์ (Hydrogen Cyanide) และ คาร์บอนมอนอกไซด์ออกมา ซึ่งก๊าซพิษเหล่านี้มีอานุภาพร้ายแรงกว่าเปลวไฟ มันน็อคเหยื่อให้หมดสติภายในไม่กี่นาที นี่คือ ความประมาทที่สถานประกอบการไทยมักซุกไว้ใต้ฝ้าเพดาน ที่สวยงาม

เมื่อพลิกแฟ้มรายงานเบื้องต้นของเหตุเพลิงไหม้โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว ปฏิเสธไม่ได้ว่า นี่คือ  ‘ซานติก้า ผับ’ ซึ่งเหตุเกิดคืนส่งท้ายปีเก่า31 ธันวาคม 2551 ต่อเนื่อง 1 มกราคม 2552 ราวกับโคลนนิ่ง

สิ่งที่เปลี่ยนไปมีเพียงแค่ “พิกัดและเวลา” แต่เงื่อนไขที่ไม่เปลี่ยน คือ สถานประกอบการ  ไม่ว่าจะเป็น เชื้อเพลิงติดไฟเร็ว  ซานติก้าผับ บุฝ้าเพดานด้วยโฟมและสารเคมีเก็บเสียง จนกลายเป็นตัวแปรสำคัญที่ปล่อยก๊าซคาร์บอนมอนออกไซด์รมควันนักท่องเที่ยวจนหมดสติ เช่นเดียวกับโรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว ที่พบว่าผนังและเพดานใช้วัสดุต่ำกว่ามาตรฐานและติดไฟง่ายอีกทั้ง 2แห่งมีทางเข้า-ออกหลักเพียงทางเดียวและแคบ เมื่อระบบไฟดับลงไม่มีไฟฉุกเฉินทำงาน

ที่ซ้ำร้ายคือ “ประตูหนีไฟ” ทั้งแคบ และมีสิ่งของขวางทาง และยังมีข้อมูลระบุว่า “ประตูหนีไฟถูกล็อก” โดยอ้างเหตุผลหน้าว่า “ป้องกันลูกค้าดื่มกินแล้วหนี”

คดีซานติก้าผับ ปิดฉากลงเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2558 เมื่อศาลฎีกามีคำพิพากษาถึงที่สุดสั่งจำคุก นายวิสุข เสร็จสวัสดิ์ หรือ “เสี่ยขาว” ผู้บริหารซานติก้าผับ เป็นเวลา 3 ปี โดยไม่รอลงอาญา ในข้อหากระทำการโดยประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงแก่ความตายและบาดเจ็บจำนวนมาก (รวมยอดผู้ชีวิตจากเหตุการณ์นั้นสูงถึง 67ศพ บาดเจ็บ 222 ราย) พร้อมสั่งชดเชยเงินแก่โจทก์ร่วมที่ได้รับบาดเจ็บและเสียชีวิตเป็นเงิน 5,120,000 บาท

แต่ความยุติธรรมในคดีอาญานั้น สะสางพฤติกรรมของเอกชนเท่านั้น  คำถามที่ใหญ่ในช่วงนั้น มีการถอดบทเรียน ตั้งคำถาทในเชิงโครงสร้างคือ “เจ้าหน้าที่รัฐที่เซ็นเอกสารปล่อยผ่านอยู่ที่ไหน?

หากย้อนกลับไป ในส่วนของคดีความ เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม 2559 คดีประวัติศาสตร์ ที่ศาลปกครองสูงสุดตัดสินให้ กรุงเทพมหานคร ต้องร่วมชดใช้ค่าเสียหายแก่ญาติเหยื่อซานติก้า ผับ  ได้กลายเป็น อักบรรทัดฐานหนึ่ง ของหน่วยงานรัฐต้องจดจำ

ซึ่ง ศาลปกครองสูงสุด ชี้ชัดว่า “ผู้อำนวยการเขต” ในฐานะเจ้าพนักงานท้องถิ่น ตาม พ.ร.บ.ควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 มีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายในการตรวจสอบการดัดแปลงอาคาร  แต่กลับละเลยไม่ดำเนินการจนเป็นเหตุให้เกิดความสูญเสีย ศาลไม่ได้มองว่านี่คือความผิดของเอกชนเพียงฝ่ายเดียว แต่คือ “ความบกพร่องในฐานะผู้กำกับดูแล”

คำพิพากษา จึงตัดสินให้กทม. ต้องรับผิดชอบชดใช้ ค่าเสียหายแก่ผู้ฟ้องคดี 12 ราย รวมเป็นเงินกว่า 5.79 ล้านบาท พร้อมดอกเบี้ย

เปิดตารางชดเชย: ค่าเสียหายจากความละเลย รายละเอียดการเยียวยาจากคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดในคดีซานติก้าผับ(ข้อมูลคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุด คดีหมายเลขดำที่ 35/2552)

อย่างไรก็ตาม กว่า 25 ชีวิตที่มอดดับลงในกองเพลิง โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว ไม่ควรเป็นเพียงตัวเลขในรายงานการสอบสวน และไม่ควรถูกจดจำแค่ในฐานะ อีกหนึ่งโศกนาฏกรรมที่สังคมไทยเคยเผชิญ  เพราะทุกครั้งที่เกิดเหตุใหญ่ เรามักได้ยินคำว่า “จะตรวจเข้ม” “จะกวดขัน” และ “จะไม่ให้เกิดขึ้นอีก”

แต่เมื่อเวลาผ่านไป มาตรการกลับค่อย ๆ เลือนหาย จนต้องรอให้เกิดความสูญเสียครั้งใหม่ แล้ววงจรเดิมก็เริ่มต้นซ้ำอีกครั้ง คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า ใครเป็นผู้ก่อให้เกิดเพลิงไหม้ แต่คือ ใครมีหน้าที่ป้องกันไม่ให้ความสูญเสียครั้งนี้เกิดขึ้นตั้งแต่แรก

ถึงเวลาแล้วหรือยังที่มาตรฐานความปลอดภัยของสถานบันเทิงจะถูกยกระดับให้เป็น “เงื่อนไขสำคัญของการได้รับใบอนุญาต” ไม่ใช่เพียงเอกสารที่ตรวจผ่านเฉพาะวันขออนุญาตเปิดกิจการ

ควรต้องทบทวนกฎหมายให้เข้มงวดกว่าเดิม ตั้งแต่การออกแบบทางหนีไฟ การควบคุมวัสดุตกแต่งที่ติดไฟง่ายหรือก่อให้เกิดก๊าซพิษเมื่อเกิดเพลิงไหม้ ไปจนถึงการกำหนดให้ระบบดับเพลิงอัตโนมัติเป็นมาตรฐานขั้นต่ำของสถานประกอบการที่รองรับคนจำนวนมาก

และที่สำคัญที่สุด หน่วยงานที่มีหน้าที่กำกับดูแล จะเปลี่ยนจากการรอแก้ปัญหาหลังเกิดเหตุ มาเป็นการตรวจสอบเชิงรุกก่อนจะมีผู้เสียชีวิตได้หรือไม่

สิ่งที่สังคมกำลังรอฟัง จึงไม่ใช่เพียงผลสอบว่าใครผิด แต่คือคำตอบว่า บทเรียนจาก “ซานติก้า” และ “โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว” จะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงจริง หรือจะกลายเป็นเพียงอีกหนึ่งโศกนาฏกรรมที่ถูกบันทึกไว้ในประวัติศาสตร์ ก่อนจะรอวันซ้ำรอยกับสถานที่แห่งใหม่   เพราะหากคำตอบยังเป็นเหมือนเดิม.

คำถามที่น่ากลัวที่สุดอาจไม่ใช่ว่า “เหตุการณ์จะเกิดขึ้นอีกหรือไม่” แต่คือ “จะเกิดขึ้นที่ไหน และใครจะเป็นผู้สูญเสียในครั้งต่อไป