อัยการธนกฤต ชี้มติ กสถ.ยกเลิกบัญชีผู้สอบได้ขัดกฎหมาย และไม่เป็นคำสั่งทางปกครอง อ้าง ม. 49 วิปฏิบัติไม่ได้ แนะให้ก.กลาง ‘อปท.’ ยกเลิกประกาศขึ้นบัญชีให้ถูกต้อง ป้องกันข้อโต้แย้งมติยกเลิกบัญชีไม่ชอบ
เมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม ดร.ธนกฤต วรธนัชชากุล อัยการผู้เชี่ยวชาญ และอาจารย์พิเศษผู้บรรยายกฎหมายวิธีพิจารณาความและกฎหมายพยานหลักฐานที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ,มหาวิทยาลัยรามคำแหง,สถาบันพัฒนบริหารศาสตร์ หรือนิด้า และมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ได้ให้ความเห็นผ่านเฟซบุ๊คส่วนตัว ว่า
ข้อสังเกตความชอบด้วยกฎหมายของมติ กสถ. ในการยกเลิกประกาศการขึ้นบัญชีข้าราชการท้องถิ่น
ตามที่เมื่อวันที่ 17 ก.ค. 2569 คณะกรรมการกลางการสอบแข่งขันพนักงานส่วนท้องถิ่น (กสถ.) ได้เพิกถอนบัญชีผู้สอบข้าราชการท้องถิ่นได้ เนื่องจากมีการทุจริตแก้ไขคะแนนการสอบ โดยมีมติยกเลิกประกาศการขึ้นบัญชีข้าราชการท้องถิ่นที่ได้ขึ้นบัญชีแล้วทั้งหมด โดยอ้างอำนาจตามมาตรา 49 ของพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 และจะมีการประกาศขึ้นบัญชีใหม่อีกครั้งเฉพาะผู้สอบได้โดยสุจริต ผมมีข้อสังเกตต่อความชอบด้วยกฎหมายของมติ กสถ. ที่ให้เพิกถอนบัญชีผู้สอบได้ดังกล่าว ดังนี้
1. ตามประกาศคณะกรรมการกลาง (ข้าราชการองค์การบริหารส่วนจังหวัด, พนักงานเทศบาล, พนักงานส่วนตำบล) เรื่อง มาตรฐานทั่วไปเกี่ยวกับหลักเกณฑ์และเงื่อนไขการสอบแข่งขัน พ.ศ. 2560 ข้อ 30 กำหนดไว้ชัดเจนว่า หากมีการทุจริตในการสอบแข่งขัน กสถ. มีอำนาจในการเพิกถอนประกาศผลสอบแข่งขันเฉพาะกรณีที่พบการทุจริตก่อนมีการประกาศขึ้นบัญชีผู้สอบแข่งขันได้เท่านั้น
แต่ถ้าหากพบการทุจริตการสอบหลังจากประกาศขึ้นบัญชีผู้สอบแข่งขันได้ไปแล้ว ให้อำนาจในการเพิกถอนประกาศขึ้นบัญชีผู้สอบแข่งขันเป็นของคณะกรรมการกลางข้าราชการองค์การบริหารส่วนจังหวัด (ก.จ.) คณะกรรมการกลางพนักงานเทศบาล (ก.ท.) และคณะกรรมการกลางพนักงานส่วนตำบล (ก.อบต.) ดังนั้น ตามประกาศคณะกรรมการกลางดังกล่าว เมื่อมาพบการทุจริตการสอบภายหลังจากประกาศขึ้นบัญชีผู้สอบแข่งขันแล้ว กสถ. จึงไม่มีอำนาจในการเพิกถอนบัญชี ผู้สอบแข่งขันได้
2. ประเด็นต่อไป ต้องมาพิจารณาว่า การที่ กสถ. อ้างอำนาจตามมาตรา 49 ของ พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 เพิกถอนบัญชีผู้สอบได้ โดยมีมติยกเลิกประกาศการขึ้นบัญชีข้าราชการท้องถิ่นที่ได้ขึ้นบัญชีแล้วทั้งหมด สามารถทำได้โดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่
สำหรับประเด็นนี้ ต้องพิจารณาว่า มติ กสถ. ที่ยกเลิกประกาศการขึ้นบัญชีข้าราชการท้องถิ่นที่ได้ขึ้นบัญชีแล้ว เป็นคำสั่งทางปกครองหรือไม่
ในเรื่องนี้มีคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุด คดีหมายเลขแดงที่ อบ. 3/2566 และคดีหมายเลขแดงที่ อบ. 342/2566 วินิจฉัยว่า มติของคณะกรรมการกลางขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ให้เพิกถอนมติเดิมที่เคยเห็นชอบการบรรจุแต่งตั้งบุคคลที่ทุจริตในการสอบแข่งขัน ไม่เป็นคำสั่งทางปกครอง
เนื่องจากเป็นการดำเนินการในขั้นตอนการเตรียมการและการดำเนินการเพื่อนำไปสู่การออกคำสั่งทางปกครอง จึงเป็นเพียงขั้นตอน “การพิจารณาทางปกครอง” เท่านั้น ยังไม่มีผลกระทบต่อสถานภาพของสิทธิหรือหน้าที่ตามกฎหมาย ที่จะถือเป็นคำสั่งทางปกครอง โดย “การพิจารณาทางปกครอง” มีความหมายตามมาตรา 5 ของ พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ ว่า “การเตรียมการและการดำเนินการของเจ้าหน้าที่เพื่อจัดให้มีคำสั่งทางปกครอง”
ทั้งนี้ เนื่องจากจะต้องมีการแจ้งมติที่ให้เพิกถอนมติบรรจุแต่งตั้งเดิมไปยังองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้นสังกัด คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาล และองค์การบริหารส่วนตำบล ในฐานะผู้มีอำนาจสั่งบรรจุ แต่งตั้ง และให้ออกจากราชการ ตามมาตรา 15 วรรคหนึ่ง มาตรา 23 วรรคท้าย และมาตรา 25 วรรคท้าย แล้วแต่กรณี ของ พ.ร.บ. ระเบียบบริหารงานบุคคลส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542 เพื่อให้ออกคำสั่งให้ผู้ที่สอบได้พ้นจากตำแหน่งอีกชั้นหนึ่ง
มติที่ให้เพิกถอนมติบรรจุแต่งตั้งเดิมนี้จึงยังไม่กระทบกระเทือนต่อสถานภาพของสิทธิหรือหน้าที่ของผู้สอบได้โดยตรง จนกว่าองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้นสังกัดจะนำมตินั้นไปออกคำสั่งทางปกครองให้ผู้ที่สอบได้พ้นจากตำแหน่ง
ดังนั้น ด้วยเหตุผลที่กล่าวมาข้างต้น มติ กสถ. ที่ยกเลิกประกาศการขึ้นบัญชีข้าราชการท้องถิ่นที่ได้ขึ้นบัญชีแล้ว จึงไม่เป็นคำสั่งทางปกครอง
3. เมื่อมติ กสถ. ที่ยกเลิกประกาศการขึ้นบัญชีข้าราชการท้องถิ่นที่ได้ขึ้นบัญชีแล้ว ไม่เป็นคำสั่งทางปกครอง กสถ. จึงไม่อาจอ้างมาตรา 49 ของ พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ เพื่อเพิกถอนมติดังกล่าวได้ เพราะมาตรา 49 นี้ ใช้บังคับเฉพาะกับการเพิกถอนคำสั่งทางปกครองเท่านั้น ไม่ใช้บังคับกับการเพิกถอนมติ กสถ. ที่ยกเลิกประกาศการขึ้นบัญชีข้าราชการท้องถิ่นที่เป็นเรื่องการพิจารณาทางปกครอง
4. ข้อเสนอแนะต่อเรื่องนี้ กสถ. ควรดำเนินการยกเลิกประกาศการขึ้นบัญชีข้าราชการท้องถิ่นที่ได้ขึ้นบัญชีแล้วให้ถูกต้องตามประกาศคณะกรรมการกลาง (ข้าราชการองค์การบริหารส่วนจังหวัด, พนักงานเทศบาล, พนักงานส่วนตำบล) เรื่อง มาตรฐานทั่วไปเกี่ยวกับหลักเกณฑ์และเงื่อนไขการสอบแข่งขัน พ.ศ. 2560 ข้อ 30 โดยให้คณะกรรมการกลางข้าราชการองค์การบริหารส่วนจังหวัด (ก.จ.) คณะกรรมการกลางพนักงานเทศบาล (ก.ท.) และคณะกรรมการกลางพนักงานส่วนตำบล (ก.อบต.) เป็นผู้ดำเนินการยกเลิกประกาศการขึ้นบัญชี ดังที่กล่าวไปแล้ว
เพื่อไม่ให้เกิดกรณีโต้แย้งว่า การยกเลิกประกาศการขึ้นบัญชีข้าราชการท้องถิ่นของ กสถ. ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ประกาศการขึ้นบัญชีข้าราชการท้องถิ่นจึงยังไม่ถูกยกเลิก
และเมื่อประกาศการขึ้นบัญชีข้าราชการท้องถิ่นยังไม่ถูกยกเลิก องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้นสังกัดจึงยังไม่มีอำนาจออกคำสั่งให้ผู้ที่สอบได้พ้นจากตำแหน่ง หากออกคำสั่งไปย่อมเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย
