อดีตรองอธิบดีคุก สะท้อนปมคดี ‘ไอ้ป๋อง’ ยก2 หลัก อาชญาวิทยา ชวนคิด ‘ประหารหรือขังลืม’ จี้อุดช่องโหว่

เมื่อวันที่ 2 สิงหาคม นายกฤช กระแสร์ทิพย์ อดีตรองอธิบดี กรมราชทัณฑ์ และอดีตผบ.เรือนจำพิเศษกทม.ได้โพส โพสต์เฟซบุ๊กส่วนตัว สะท้อนใจคดี “ไอ้ป๋อง” ก่อเหตุฆาตกรรมสองพี่น้องชาวรัสเซีย ชี้กระแสสังคมเรียกร้องโทษประหารอาจล้มเหลวในทางปฏิบัติ เนื่องจากกระบวนการลากยาวจนขาดผลข่มขู่ พร้อมตั้งคำถามถึงช่องโหว่กฎหมายที่ปล่อยให้อาชญากรหวนกลับมาก่อเหตุซ้ำ เสนอทางออกอุดรอยรั่วด้วยการคุมขังไว้ในเรือนจำจนสิ้นอายุขัย

โดยระบุว่า  จากกรณีเกิดเหตุฆาตกรรมสะเทือนขวัญ ที่ไอ้ป๋อง อดีตนักโทษ ประทุษร้าย2 พี่น้องนักท่องเที่ยวชาวรัสเซียเสียชีวิต ทำให้เกิดกระแสเรียกร้องให้รับโทษประหารชีวิต ผู้คนในสังคมออกมาแสดงความคิดเห็นกันมากมาย

อันดับแรก ต้องมาดูเจตนารมย์ของการประหารชีวิตก่อน วัตถุประสงค์ในการประหารชีวิตมี 2 ประการหลักๆคือ

1. การกำจัดอาชญากรที่ก่อเหตุออกไปจากสังคมโดยถาวร

2. เป็นการข่มขู่ยับยั้ง ไม่ให้เกิดอาชญากรรายใหม่ โดยใช้อัตราความรุนแรงของโทษ เป็นเครื่องมือ

จากการศึกษาพบว่า ข้อดีของการประหารชีวิต คือประหยัดงบประมาณ ไม่ต้องใช้ทรัพยากรของรัฐมาเลี้ยงดูแลอาชญากรเป็นระยะยาวนาน

สามารถข่มขู่ยับยั้งการเกิดอาชญากรรมรายใหม่ได้ระดับหนึ่ง แต่ย้ำว่าการข่มขู่ยับยั้งนั้นจะได้ผลหากการประหารชีวิตทำขณะเหล็กกำลังร้อน สังคมยังอยู่ในภาวะตระหนกต่อผลจากการก่ออาชญากรรมนั้น

แต่จะไม่ได้ผลเลย หากการประหารชีวิตมีขึ้นหลังเหตุการณ์ผ่านเป็นเวลานานจนผู้คนลืมเหตุการณ์นั้นแล้ว

สมัยที่เมืองไทยมีรัฐบาลจากคณะปฏิวัติ ได้มีการออกกฎหมายพิเศษให้หัวหน้าคณะปฏิวัติ มีอำนาจสั่งลงโทษประหารชีวิตอาชญากรได้ทันที โดยไม่ต้องผ่านการพิจารณาของศาลตามปกติ ยุคนั้นจึงมีการยิงเป้าจริง ตายจริง ข่มขู่ยับยั้งการกระผิดได้จริง ทำให้สังคมสงบเรียบร้อย อาชญากรหดหัวอยู่ในกระดองไม่กล้าก่อเหตุ

แบบนี้เรียกว่าบรรลุเจตนารมณ์ ของการประหารชีวิตโดยสมบูรณ์แบบ ทั้งการกำจัดตัวอาชญากรออกจากสังคม และการข่มขู่ยับยั้งอาชญากรรายใหม่

แต่เมื่อหมดยุครัฐบาลเผด็จการ เข้าสู่ระบบการเมืองปกติ กระบวนการพิจารณาคดี ก็จะเป็นไปตามครรลองปกติ การพิจารณาลงโทษประหารชีวิตอาชญากร อาจลากยาวไปจนถึงชัั้นศาลฎีกา ซึ่งใช้เวลายาวนาน และเมื่อคดีถึงที่สุดให้ประหารชีวิต ตัวจำเลยเองก็มีสิทธิ์ตามกฎหมายในการทูลการถวายฎีกาขอพระราชทานอภัยโทษจากพระมหากษัตริย์ ซึ่งเป็นพระอำนาจที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ ซึ่งจะเป็นไปตามพระราชวินิจฉัย

ดังนั้น อาชญากรส่วนหนึ่ง จะรอดประหารในขั้นตอนนี้ แต่ก็มีบางราย ที่พระมหากษัตริย์ทรงยกฎีกา หมายถึงทรงมีพระราชวินิจฉัยแล้วไม่รับการขอพระราชทานอภัยโทษของนักโทษเด็ดขาดรายนั้น กรมราชทัณฑ์จึงจะดำเนินการประหารชีวิต

ขั้นตอนยิ่งรอบคอบ การใช้เวลายิ่งยาวนาน ถึงจะมีการประหารชีวิตจริง แต่สังคมอาจจะลืมเหตุการณ์อาชญากรรมครั้งนั้นไปแล้ว เพราะเวลาล่วงเลยผ่านพ้นไปนานหลายปี จนไม่รู้ว่าประหารชีวิตจำเลยในคดีใด

แบบนี้เป็นอันว่า เจตนารมย์ของการข่มขู่ยับยั้งอาชญากรสำหรับโทษประหารชีวิต จึงเป็นอันล้มเหลวไปเป็นประการที่ 1

ต่อมาเมื่อจำเลยเข้าสู่กระบวนการคุมขังไว้ในเรือนจำ ทุกอย่างก็จะเป็นไปตามพระราชบัญญัติราชทัณฑ์ ซึ่งอาจมีการเลื่อนชั้น พักโทษ ลดโทษ หรืออาจได้รับพระราชทานอภัยโทษภายหลัง ตามวาระสำคัญๆ ซึ่งในที่สุดแล้วคนเหล่านี้ก็ เดินออกจากประตูคุก กลับสู่สังคม และบางรายก็กลับไปก่อกรรมทำเข็ญซ้ำอีก

เป็นอันว่าเจตนารมย์ในการกำจัดอาชญากรออกจากสังคมโดยถาวรสำหรับโทษประหาร ก็ล้มเหลวเป็นประการที่ 2

ไม่แปลกใจ ที่สังคมเขาคับข้องใจ เขาตั้งคำถามกับความกระพร่องกระแพร่งในการบังคับโทษ

ประเด็นชวนคิดคือ ไม่ว่าจะมีประหารชีวิตหรือไม่มีประหารชีวิต อย่างน้อยทำอย่างไร ระบบการลงโทษยังสามารถควบคุมตัวอาชญากรไว้ในเรือนจำจนถึงลมหายใจสุดท้าย ให้ความแก่ชราทำลายศักยภาพในการก่ออาชญากรรมของเขาจนหมดสิ้น ก่อนที่เขาตายจากโลกนี้ไป ก็ยังนับได้ว่าเป็นการกำจัดอาชญากรออกไปจากสังคมได้ มันอาจจะไม่มีผลในการข่มขู่ยับยั้งป้องกันอาชญากรรมรายใหม่ แต่ก็ยอมหลับตาหนึ่งข้าง ดีกว่าปล่อยให้ตัวอาชญากรเดินออกไปเย้ยหยันสังคมอีก

ช่องว่างช่องโหว่นี้ เกิดขึ้นจากขั้นตอนไหน และใครต้องรับผิดชอบบ้าง ตำรวจ อัยการ ศาล ราชทัณฑ์ หรือสภานิติบัญญัติ  ลองช่วยกันคิดดูทีครับ

อย่างไรก็ตาม อดีตรองอธิบดีกรมราชทัณฑ์  ยังได้โพสต์เรื่องราวเปรียบเทียบข้อถกเถียงในทางอาชญาวิทยา (Criminology) และอาชญาวิทยาเชิงกฎหมาย โดยนำชื่อและแนวคิดของ 2 นักอาชญาวิทยาระดับโลกในประวัติศาสตร์ มาจำลองผ่านฉากบาร์เหล้าและร้านน้ำชา เพื่อให้สังคมเข้าใจถึงรากฐานความคิดของการลงโทษอย่างเห็นภาพชัดเจน บทสนทนาดังกล่าว เป็นการประชันแนวคิดระหว่าง 2 สำนักความคิดหลัก ทางอาชญาวิทยา ได้แก่