เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม ผศ.ดร.ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต์ อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ ม.รังสิต แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับบทความเรื่อง “ชีวิตอุทิศแด่ ‘พระเจ้าตาก ประชาธิปไตย และพระนิพพาน’ ส.ส. พรหมจรรย์ ทองอยู่ พุฒพัฒน์ (พ.ศ.2442-2514).” โดย นริศ จรัสจรรยาวงศ์ ซึ่งเผยแพร่ในนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ประจำเดือนกันยายน 2561
ผศ.ดร.ธำรงศักดิ์ กล่าวว่า ผลงานการศึกษาค้นคว้าชิ้นนี้ ได้ทำให้เห็นการปรับเปลี่ยนภูมิทัศน์ประวัติศาสตร์ไทยที่มีต่อบุคคลสำคัญและประชาชนในอดีตตั้งแต่ก่อนปฏิวัติ 2475 มาแล้ว ซึ่งเท่ากับว่านี้คือพลังของการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญที่ นายทองอยู่ พุฒพัฒน์ ได้มีส่วนต่อการสร้างความเปลี่ยนแปลงในครั้งนี้ และการลงทุนลงแรงอย่างต่อเนื่องนานกว่า 20 ปีเพื่อราชานุสาวรีย์พระเจ้าตากสินมหาราช
“เมื่อเร็วๆ นี้ งานของคุณนริศ จรัสจรรยาวงศ์ ที่ศึกษาประวัติและบทบาทของนายทองอยู่ พุฒพัฒน์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดธนบุรีคนแรกปี 2476 พบว่า ส.ส. ทองอยู่คือคนแรกที่ผลักดันให้มีการสร้างราชานุสาวรีย์พระเจ้าตากที่วงเวียนใหญ่ และบรรลุความสำเร็จจนเปิดราชานุสาวรีย์นี้ได้ในปี 2497 ซึ่ง ส.ส. ทองอยู่ต้องติดตามผลักดันเรื่องนี้นานถึง 20 ปีด้วยกัน”
ทั้งนี้ ส.ส. ทองอยู่ พุฒพัฒน์ (พ.ศ.2442-2514) เป็นคนบางกอกน้อย จังหวัดธนบุรี เรียนจบจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แล้วเป็นครูตั้งแต่อายุ 23 ปีที่โรงเรียนฝึกหัดครูวัดบวรนิเวศ กรุงเทพฯ
ครูทองอยู่ต้องสอนวิชาประวัติศาสตร์ จึงต้องค้นคว้าหลักฐาน และพบว่า เรื่องราวของพระเจ้าตากได้ผิดเพี้ยนไปจากสิ่งที่ควรจะเป็น ครูทองอยู่จึงได้เห็นพระราชกรณียกิจของพระเจ้าตากมากมายที่พึงได้รับการยกย่องให้เป็นมหาราช และพระองค์พึงมีอนุสาวรีย์ที่จังหวัดธนบุรี
เมื่อมีการเลือกตั้งครั้งแรกหลังปฏิวัติ 2475 ครูทองอยู่จึงลาออกมาสมัคร ส.ส. และได้รับเลือกให้เป็น ส.ส. จังหวัดธนบุรีคนแรก ส.ส. ทองอยู่จึงผลัดดันการสร้างราชานุสาวรีย์พระเจ้าตากตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา โดยสมัยรัฐบาล พ.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา รัฐบาลรับให้มีการตั้งคณะกรรมออกแบบราชานุสาวรีย์นี้แล้วให้ประชาชนโหวตลงคะแนนความนิยม แบบราชานุสาวรีย์พระเจ้าตากทรงม้าบนฐานสูงได้รับโวตเลือกเป็นที่หนึ่ง แต่การก่อสร้างก็ไม่ได้เริ่มต้น แม้ว่า ส.ส. ทองอยู่จะจัดงานระดมทุนเพื่อก่อสร้างนี้แล้วก็ตาม แต่รัฐบาลในห้วงขณะนั้นมีภารกิจด้านสงคราม
กระทั่งอีก 10 ปีต่อมา ปี 2492 อดีต ส.ส. ทองอยู่ ซึ่งตอนนั้นเป็นประธานสภาเทศบาลนครธนบุรี ได้ร่วมกับ ส.ส. จังหวัดธนบุรี ชื่อนายเพทาย โชตินุชิต ผลัดดันให้รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม จัดสร้างอนุสาวรีย์นี้ให้เป็นจริง โดยทางรัฐบาลตั้งกรรมการขึ้นชุดหนึ่ง และอนุมัติงบประมาณให้ 2 แสนบาท แต่การจัดสร้างทุกอย่างต้องใช้เงิน 5 แสนบาท อดีต ส.ส. ทองอยู่และคณะจึงรณรงค์หาเงินจนสร้างและเปิดราชานุสาวรีย์นี้ได้สำเร็จในวันที่ 17 เมษายน 2497 ซึ่งวันนี้ถูกคำนวณว่าคือวันพระราชสมภพของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
หมายเหตุ กลุ่มธนบุรีศึกษา และหลักสูตรไทยศึกษา วิทยาลัยนานาชาติปรีดี พนมยงค์ ม.ธรรมศาสตร์ จัดเสวนา “อนุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช วงเวียนใหญ่ ธนบุรี และการปรับเปลี่ยนภูมิทัศน์ทางประวัติศาสตร์ไทย” วันอาทิตย์ที่ 7 ตุลาคม 2561 เวลา 13.00-15.00 ห้อง PB201 ชั้น 2 อาคาร 60 ปีธรรมศาสตร์ วิทยาลัยนานาชาติปรีดี พนมยงค์ ม.ธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ (ไม่เสียค่าใช้จ่าย) วิทยากร นริศ จรัสจรรยาวงศ์ ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต์ อัครพงษ์ ค่ำคูณ ดำเนินรายการ
