นายบุญเลิศ เสนานนท์ อดีตหัวหน้ากลุ่มหนังสือตัวเขียนและจารึก สำนักหอสมุดแห่งชาติ ในฐานะนายกสมาคมอนุรักษ์เอกสารโบราณ เปิดเผยว่า กรณีที่ทีมสำรวจนำโดยนายยัน เปลซิงเงอร์ ทูตวัฒนธรรมเยอรมัน ประจำประเทศไทย ได้ลงพื้นที่ตรวจดูคัมภีร์ใบลานตามวัดต่างๆ พร้อมทำเว็บไซต์ถวายความรู้แด่เจ้าอาวาส และสำรวจคัมภีร์ใบลาน พบว่า ที่วัดสูงเม่น อ.สูงเม่น จ.แพร่ มีคัมภีร์ใบลานมากที่สุดในภาคเหนือของไทย โดยมีมากกว่า 9,000 ผูก ซึ่งมีบันทึกในเอกสารโบราณระบุว่า การที่วัดสูงเม่นมีคัมภีร์ใบลานมาก เนื่องจากครูบากัญจนอรัญวาสี นักบุญ และนักปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่แห่งเมืองแพร่ ซึ่งอยู่ในช่วงรัชกาลที่ 1-4 ได้เดินทางไปรวบรวมคัมภีร์ใบลานจากหลายจังหวัดในภาคเหนือตอนบน รวมถึง เมืองหลวงพระบาง สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (สปป.ลาว) เพื่อมาจารคัมภีร์ใบลานเพิ่มในช่วงที่มีชีวิตอยู่ จากนั้นทางวัดก็ได้เก็บคัมภีร์ใบลานไว้สืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน โดยชุมชนท้องถิ่นได้มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์
นายบุญเลิศกล่าวอีกว่า ส่วนที่วัดไหล่หิน ต.ไหล่หิน อ.เกาะคา จ.ลำปาง มีคัมภีร์ใบลานถูกเก็บอยู่ในหีบธรรม และตู้กระจกที่จัดเรียงแบ่งคัมภีร์ใบลานไว้เป็นหมวดหมู่ หนึ่งในนั้นเป็นคัมภีร์ใบลานที่เก่าแก่ที่สุดในไทย และเก่าแก่เป็นอันดับ 2 ของโลก คือเรื่อง “ติงสนิบาต” จารโดยพระญาณรังษี เมื่อปี 2014 หรือมีอายุ 545 ปีมาแล้ว คัมภีร์ติงสนิบาตจัดอยู่ในพระสุตันตปิฎกขุนทกนิกาย ขนาดหน้าลาน 5 บรรทัด ยาว 48 เซนติเมตร สารัตถะในคัมภีร์จะเน้นการรักษาอุโบสถศีล อานิสงส์ของการรักษาศีล และอุโบสถศีล เป็นตัวอักษรล้านนา ภาษาไทย-บาลี ซึ่งอยู่ในสภาพสมบูรณ์มาก
“นอกจากนี้ ยังสำรวจพบวัดพระธาตุศรีจอมทอง ต.บ้านหลวง อ.จอมทอง จ.เชียงใหม่ มีพระอาจารย์ที่รู้วิธีการเขียนอ่านคัมภีร์ใบลานอยู่มาก รวมถึง ถ่ายคัมภีร์ใบลานในระบบดิจิตอลลงเว็บไซต์ และสาธิตวิธีการเขียนคัมภีร์ใบลาน ส่วนวัดดวงดี ต.ศรีภูมิ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ พบคัมภีร์ใบลาน 900 กว่าเรื่อง บรรจุอยู่ในหีบพระธรรม 21 ตู้ ตั้งอยู่ในหอไตร เนื้อหาคัมภีร์ใบลานส่วนมากเป็นเรื่องประเพณีพุทธศาสนา และชาดก เก็บรักษาโดยลูกเหม็นดับกลิ่น และเมล็ดพริกไทยดิบ หรือแห้ง 20-30 เม็ด ห่อด้วยผ้าขาวบางวางไว้ตามมุมหีบธรรม เพื่อกันปลวก แมลง มอด และหนอนหนังสือ รวมทั้ง ทำความสะอาด” นายบุญเลิศกล่าว
