เปิด ‘ใบบอก’ สมัย ร.3 ตักน้ำศักดิ์สิทธิ์ ‘เมืองสุพรรณ’ พร้อมสมุดไทยแจ้งกรมการเมืองสั่ง ‘นายจ่าปลัด’ จ.ศ.1217

16.04.19 | 17:10 น.

เมื่อวันที่ 16 เมษายน อ. บุหลง ศรีกนก ผู้เชี่ยวชาญด้านประเพณีราชสำนัก เปิดเผยต่อ ‘มติชนออนไลน์’ ถึงหลักฐานการใช้น้ำจาก ‘สระศักดิ์สิทธิ์’ ทั้ง 4 แห่งที่เมืองสุพรรณบุรี ซึ่งบ่งชี้ว่านอกเหนือจากพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ยังมีการนำมาใช้ในพระราชพิธีสำคัญในราชสำนักสยาม ปรากฏหลักฐานจากการรวบรวมของสำนักศิลปากรที่ 2 สุพรรณบุรี อาทิ ‘ใบบอก’ จากหมวดจดหมายเหตุรัชกาลที่ 3 จุลศักราช 1207 ซึ่งจะนำไปใช้ใน ‘พระราชพิธีตรุษ’ ความตอนหนึ่งว่า

“…. ด้วย ณ วันเดือนสี่แรมห้าค่ำปีมะเส็ง สัพศก กำหนดพระราชพิธีกรุษ ขุนคงคาออกไปตักน้ำสระแก้ว สระคา สระยมนา สระเกษ ข้าพเจ้าได้แต่งให้หมื่นรองแขวงกรมการ กำกับขุนคงคาออกไปตักน้ำสระแก้ว สระคา สระยมนา สระเกษ กับหญ้าคามัดนึงเข้ามา ณ ศาลากลางข้าพเจ้ากรมการได้เอาผ้าขาวกรองน้ำใส่หม้อใหม่สระละหม้อมีตราประจำครั่ง ข้างสี่หม้อกับหญ้าคามัดนึงมอบให้ขุนคงคาเจ้าพนักงานคุมหม้อน้ำเข้ามาส่ง ณ กรุงเทพฯ…”

ใบบอก สมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว วันเดือนสี่ แรมห้าค่ำ ปีมะเส็ง สัพศก
อ.บุหลง ศรีกนก

นอกจากนี้ ยังปรากฏหลักฐานในสมุดไทยดำสมัยรัชกาลที่ 4 ในการส่งน้ำไปยังกรุงเทพฯ เพื่อใช้ในพระราชพิธีตรุษ พระราชพิธีสารท ซึ่งเป็นช่วงเวลากำหนดถือน้ำเป็นประจำทุกปี เช่น พ.ศ. 2398 หนังสือสมุดไทยดำ หมวดจดหมายเหตุรัชกาลที่ 4 จุลศักราช 1217 แจ้งกรมการเมืองสุพรรณบุรีให้นายจ่าปลัดมาตักน้ำในสระแก้ว สระคา สระยมนา สระเกษ ไปทำพระราชพิธีสารท ความว่า

“…..ด้วยมีพระบรมราชโองการตรัสเหนือเกล้าสั่งว่า ถึงเทศกาลพระราชพิธีสารทจะต้องพระราชประสงค์น้ำสระแก้วสระคาสระยมนาสระเกษ สี่สระมาใส่น้ำพระพุทธมนต์ในพระราชพิธีให้ข้าราชการรับพระราชทานตามอย่างแต่ก่อน…”

เอกสารบางฉบับยังแสดงให้เห็นว่า รัชกาลที่ 4 ทรงให้ความสำคัญและเอาพระทัยใส่ในเรื่องของน้ำจากสระศักดิ์สิทธิ์ทั้ง 4 เช่น ทรงกำชับเรื่องข้อควรระวัง และขั้นตอนการตักน้ำจากสระ และให้ข้าหลวงออกไปกำกับการตักน้ำ เป็นต้น  ดังปรากฏในสารตราถึงเมืองสุพรรณบุรี พ.ศ.2407 เรื่องให้หาเครื่องบวงสรวง ณ ที่สี่สระ แล้วตักน้ำส่งลงไปกรุงเทพฯ

Advertisement
สมุดไทยดำ หมวดจดหมายเหตุรัชกาลที่ 4 จุลศักราช 1228 เลขที่ 147 จากสำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร
สารตราเจ้าพระยาจักรีมาถึงพระยาสุพรรณ กรมการเมืองสุพรรณ ด้วยมีพระราชโองการดำรัสเหนือเกล้าฯ สั่งว่า จะต้องพระราชประสงค์น้ำสระแก้ว สระคา สระยมนา สระเกต มาไว้สำหรับใช้เป็นน้ำสรง น้ำเสวย และในพระราชพิธีตรุษ พระราชพิธีสารท จึงโปรดเกล้าฯ ให้ขุนญาณโยค ขุนศรีสาคร กรมโหร ๒ ขุนยอดศักดิ์ กรมช้าง ๑ ๓ คน ออกมาตักน้ำ ๔ สระ….”