รายงานการศึกษา : มหัศจรรย์ ‘ผ้าทอลายผ้าไทย’ ประยุกต์ ‘ภูมิปัญญา’ สู่สากล
ความงดงามที่ธรรมชาติเป็นผู้สรรค์สร้างขึ้น ถูกนำมาหลอมรวมเข้ากับมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมท้องถิ่นของไทย ก่อกำเนิดเป็นชิ้นงานอันทรงพลัง และเต็มไปด้วยเรื่องราวที่สืบสานต่อไปได้อย่างไม่รู้จบ
ในวันที่โลกรวมเป็นหนึ่ง เยาวชน-คนรุ่นใหม่มีความคิดเชื่อมร้อยกับสากล “ความเป็นไทย” จึงถูกตีความในมิติที่แตกต่างออกไป หากแต่ยังคงธำรงรักษาไว้ ซึ่งแก่นสาร และรากฐานที่ข้ามผ่านกาลเวลาจากยุคมาสู่ยุค
เช่นเดียวกับผลงาน “โครมาโทกราฟี” ผ้าลายไทย 33 เฉดสี ผลงานการออกแบบของ “น้องฟ้า” เปมิกา เพียเฮียง นักศึกษาชั้นปีที่ 4 คณะศิลปกรรม สาขาวิชาศิลปะการออกแบบพัสตราภรณ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.) ที่ได้นำ “ทรัพย์ในดิน” ต้นทุนของประเทศไทยที่มีอยู่ดั่งเดิม ประยุกต์เข้ากับความคิดสมัยใหม่ จนคว้ารางวัลชนะเลิศ การประกวดออกแบบลายผ้าไทยสู่สากล เพื่อการต่อยอดและพัฒนา ประเภท “สิ่งทอสร้างสรรค์” ภายใต้โครงการพัฒนามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมผ้าไทยสู่สากล ของกรมส่งเสริมวัฒนธรรม (สวธ.) กระทรวงวัฒนธรรม มาได้
น้องฟ้า เล่าว่า โครมาโทกราฟี เป็นผลงานต่อยอดจากการทำธีสิส ผ้าทอทวิต ของ มธ.ด้วยการยกระดับการศึกษาให้ลงลึกไปในรายละเอียดอีกขั้นหนึ่ง เพื่อสร้างเส้นใย และออกแบบลายผ้าที่มีความแตกต่าง ล้ำสมัย โดยตั้งต้นจากเส้นใยแต่ละภูมิภาคที่มีความโดดเด่นอยู่แล้ว เช่น เส้นใยขนแกะจาก จ.แม่ฮ่องสอน เส้นใยไหมอีลี่จาก จ.ขอนแก่น เส้นใยเปลือกไหมจาก จ.เพชรบูรณ์ เส้นไหมหลืบ และฝ้ายขิดมือจาก จ.ศรีสะเกษ และยังผลิตเส้นใยแฟนซีขึ้นมาใช้ในการทอเองด้วย
น้องฟ้า เล่าว่า แนวคิดการออกแบบผ้าทอผืนนี้ มาจากประสบการณ์สมัยประถม ที่ครูให้ทดลองแยกสีด้วยการนำปากกาเคมีสีดำจุดลงไป 1 จุด จะพบว่ามีสีแดง-น้ำเงิน-เหลือง กระจายออกมา และหากเรียนด้านศิลปะจะทราบว่า หากนำทั้งสามสีนี้มาผสมกัน ก็จะกลายเป็นสีดำเช่นกัน นี่เป็นแนวคิดตั้งต้นในการย้อมเส้นใยให้เป็นสีดำจากธรรมชาติ จากนั้นนำสีจากธรรมชาติเข้ามาประยุกต์ เป็นการใช้หลักองค์ประกอบสีเข้ามา ทำให้ผ้าทอโครมาโทกราฟีผสมสีประมาณ 33 เฉดสี อาทิ สีน้ำตาลออกชมพูที่ได้จากกากมะพร้าว สีแดงที่ได้จากครั่ง สีน้ำเงินที่ได้จากคราม สีน้ำตาลเข้มที่ได้จากฝักคูณ สีน้ำตาลเหลืองที่ได้จากผงกาแฟ สีเหลืองที่ได้จากประโหด สีเหลืองที่ได้จากเข สีน้ำตาลประกายทองที่ได้จากเปลือกมังคุดแห้ง ฯลฯ
เจ้าของรางวัลชนะเลิศผ้าทอลายผ้าไทย เล่าอีกว่า ตอนแรกอยากเรียนสาขาแฟชั่น อยากออกแบบเสื้อผ้า แต่ตอนเรียนปี 1 มธ.สอนพื้นฐานทั้งแฟชั่น และสิ่งทอ เมื่อได้เรียนแล้วก็รู้สึกสนุกไปกับการผลิตเส้นใย ผลิตผ้า รู้สึกสนุกมากกว่าแพทเทิร์น หรือแฟชั่น ยิ่งทำให้เราสนุกกับสิ่งที่เรียน ในอนาคตอยากต่อยอดพัฒนาผลงานให้มีต่อไปเรื่อยๆ อยากให้ทุกคนเห็นความสำคัญ เพราะผ้าทอที่ออกมาแต่ละผืน จะมีคุณค่าอยู่ในตัว อยู่ที่จะพัฒนาให้ไปไกลได้มากแค่ไหน ส่วนตัวอยากพัฒนาผลงานให้เป็นระดับสากลมากขึ้น และอยากมีแบรนด์ของตัวเอง” เปมิกา ระบุ
ด้าน น้องจิมมี่ น.ส.สุพัตรา กล้าหาญ นักศึกษาคณะศิลปกรรมจากรั้วโดม เจ้าของผลงาน “Efflorescence of Feminine” หรือจินตภาพความงามของหญิงสาวกับดอกไม้ที่เปรียบเสมือนความงาม ซึ่งคว้ารางวัลชนะเลิศ ประเภท “ผ้าฝ้าย” จากการประกวดในโครงการเดียวกัน เล่าว่าแรงบันดาลใจในการออกแบบคือการได้รับอิทธิพลสีจาก Thai Textiles Book Spring/summer2022
ความโดดเด่นของผลงาน เป็นการทอผ้าด้วยเส้นใยธรรมชาติจากฝ้ายเข็น ที่แสดงออกผ่านการทอด้วยลายผ้าลายลูกแก้วผสมผสานกับเทคนิคลายมัดหมี่ ใช้โทนสีที่มีสีสันสดใส แสดงถึงความบริสุทธ์ ความอ่อนหวาน ความงดงาม เพื่อให้เกิดเป็นรูปทรงสัญลักษณ์ใหม่ โดยมีการย้อมเส้นใยจากสีธรรมชาติ อาทิ สีฟ้าได้จากการย้อมคราม สีเหลืองได้จากการย้อมปะโหด สีชมพูได้จากการย้อมครั่ง สีน้ำตาลได้จากการย้อมฝักคูณ
“ความรู้ในห้องเรียนนำไปใช้ได้จริง ตั้งแต่กระบวนการเริ่มทำงาน เรื่องการขึ้นเส้นยืน เส้นด้าย การทำลาย เทคนิคการย้อมสีจากธรรมชาติ เทคนิคการทอ ไปจนถึงวิธีการติดต่อการสื่อสาร การประสานงาน ที่สำคัญคือแนวคิดการออกแบบที่ต้องคำนึงถึงผู้ใช้งานเป็นหลัก” น้องจิมมี่ ระบุ
พร้อมฝากทิ้งท้ายว่าอยากให้คนที่สนใจ หรือคนที่มีกำลังชื้อ ช่วยอุดหนุนผลงานชาวบ้านทั้ง 4 ภาคของไทย เพื่อให้เกิดการกระจายรายได้อยางทั่วถึง นำไปสู่ขวัญ และกำลังใจในการที่จะรังสรรค์ผลงานชิ้นต่อไป เพื่อสืบสานไม่ให้ผ้าไทยของแหล่งนั้นๆ ค่อยๆ เลือนหายไป
