นายอนันต์ ชูโชติ อธิบดีกรมศิลปากร กล่าวถึงการเตรียมความพร้อมในการจัดสร้างพระโกศจันทน์หลังเดินทางไปที่สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ต.ศาลายา อ.พุทธมณฑล จ.นครปฐม ว่า มาตรวจสอบสถานที่เก็บไม้จันทน์ที่จะได้รับมอบจากกรมอุทยานแห่งชาติฯ ในเร็วๆ นี้ อีกทั้งตรวจสอบว่ามีอุปกรณ์ต่างๆ เพียงพอหรือไม่ นอกจากนี้ได้หารือกับสำนักช่างสิบหมู่ว่าในงานพระราชพิธีครั้งนี้ควรเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วม ซึ่งงานส่วนที่เปิดโอกาสได้มากที่สุดคือการทำพระโกศจันทน์ โดยจะประกาศให้นักเรียน นักศึกษา และประชาชนที่มีฝีมือเข้าร่วม ดังนั้นจึงเดินทางมาดูสถานที่เพื่อรองรับผู้ที่จะมาเป็นอาสาสมัครด้วย อย่างไรก็ตาม ทางสำนักช่างสิบหมู่จะทดสอบฝีมือก่อนว่าผู้สมัครมีฝีมือมากน้อยแค่ไหน เพื่อจัดให้ทำชิ้นงานได้อย่างเหมาะสม โดยเฉพาะส่วนของการฉลุลายไม้ที่ใช้ฝีมือ หรือให้ช่วยขัดชิ้นงานที่ทำเสร็จแล้ว ทั้งนี้จะอยู่ภายใต้การดูแลของสำนักช่างสิบหมู่
“เชื่อว่าในงานพระราชพิธีครั้งนี้ชาวไทยต้องการมีส่วนร่วม จึงมีแนวคิดที่จะเปิดโอกาสให้นักเรียน นักศึกษา และประชาชนเข้ามามีส่วนในการทำพระโกศจันทน์ โดยอาสาสมัครต้องมีการทดสอบ ง่ายสุดคือเอากระดาษทรายฝนไม้ให้เรียบ แต่ละลายต้องมีฝีมือระดับหนึ่ง” นายอนันต์กล่าว
นายอนันต์กล่าวว่า สำหรับตัวแบบพระโกศจันทน์ สำนักช่างสิบหมู่ออกแบบไว้แล้ว แต่ยังไม่เสร็จสมบูรณ์ในเรื่องลวดลายที่ยังไม่นิ่ง จึงไม่นำแบบมาเปิดเผยเพราะอยากให้แบบสมบูรณ์มากที่สุดก่อน น่าจะอีกไม่นาน รอเวลาเหมาะสมแล้วจะเปิดแบบพร้อมกับพระเมรุมาศ ซึ่งจะต้องมีความสวยงาม สมพระเกียรติ เนื่องจากเป็นพระโกศจันทน์ของพระมหากษัตริย์ ตนเชื่อมั่นในฝีมือของสำนักช่างสิบหมู่ เนื่องจากรับผิดชอบงานด้านนี้มาโดยตลอด ตั้งแต่ครั้งสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีเรื่อยมาจนถึงครั้งล่าสุด เมื่อปี 2555 คืองานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี มีช่างหลายคนเคยเป็นช่างทำพระโกศจันทน์มาแล้ว 2-3 ครั้ง ถือว่าช่างมีความพร้อมมาก
นายอนันต์กล่าวว่า ส่วนไม้จันทน์ มอบหมายให้ผู้อำนวยการสำนักช่างสิบหมู่ประสานกับทางกรมอุทยานฯว่าเมื่อตัดแล้วขอให้แปรรูปมาให้ จากนั้นจะเข้าสู่กระบวนการทำพระโกศจันทน์ ทั้งนี้งานของสำนักช่างสิบหมู่ประกอบด้วย 4 ส่วนหลัก ได้แก่ 1.งานประดับพระเมรุมาศ คือการจัดสร้างเทวดาและสัตว์หิมพานต์ รวมถึงลายประดับซึ่งเป็นงานประณีตศิลป์ 2.พระโกศจันทน์ 3.พระโกศทองคำสำหรับบรรจุพระบรมอัฐิ 4.การซ่อมแซมบูรณะพระราชรถ โดยจัดคณะทำงานตามภารกิจไว้แล้ว
นายสมควร อุ่มตระกูล ผู้อำนวยการสำนักช่างสิบหมู่ อธิบายถึงการทำพระโกศจันทน์ เมื่อครั้งพระบรมศพสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี โดยลักษณะลวดลายเป็นลายที่ออกแบบตามชั้นยศ เมื่อออกแบบแล้วมีการดำเนินการทำตามขั้นตอน เช่น การติดบนแผ่นไม้และฉลุ แยกแต่ละชั้น แล้วจึงตกแต่งรายละเอียดให้สวยงาม แล้วนำมาประกอบตามแบบที่ออกแบบไว้ โดยบริเวณสำนักช่างสิบหมู่ มีการนำแบบพระโกศจันทน์ที่ทำขึ้นเพื่อใช้จัดนิทรรศการหลังจากเสร็จงานพระบรมศพสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 มาจัดแสดง ออกแบบโดยนายประเวศ ลิมปรังษี
นายสมควรกล่าวว่า นอกจากนี้ยังมีแผ่นป้ายข้อมูลเกี่ยวกับขั้นตอนจัดสร้างพระโกศจันทน์ในพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี ซึ่งออกแบบโดยนายนิยม กลิ่นบุบผา นักวิชาการช่างศิลปกรรม (ช่างศิลปะไทย) ซึ่งออกแบบ เขียนแบบตามมาตราส่วน 1:5 จากนั้นเขียนขยายแบบลายเท่าจริง แล้วเขียนคัดลายเส้นจากแบบขยาย คัดลอกแบบลาย คัดลอกแยกชั้นลายไม้ ต่อมาเป็นการแปรรูปไม้จันทน์ การเพาะต่อไม้ ตามด้วยการจัดทำโครงสร้างโลหะ และปะติดกระดาษแบบลวดลายบนไม้จันทน์ โกรกฉลุลายไม้ ขัดแต่งรูปทรง คัดแยกชนิดลาย แล้วประกอบซ้อนลายไม้ ประกอบลายกับโครงสร้างและการทดลองประกอบชิ้นส่วนพระโกศจันทน์ รวมทั้งยังนำข้อมูลและภาพ รวมถึงตัวอย่างไม้จันทน์หอมจากอุทยานแห่งชาติกุยบุรีมาจัดแสดงอีกด้วย
อนึ่ง ข้อมูลจากหนังสือธรรมเนียมพระบรมศพและพระศพเจ้านาย โดยนนทพร อยู่มั่งมี ระบุว่า พระโกศจันทน์ เป็นเครื่องเฉลิมพระเกียรติแก่พระบรมศพและพระศพ จะถูกใช้เมื่ออัญเชิญพระโกศพระบรมศพหรือพระศพประดิษฐานยังพระจิตกาธานภายในพระเมรุ หลังจากเปลื้องพระลองชั้นนอกออกแล้ว เจ้าพนักงานจะนำพระโกศจันทน์เข้าประกอบพระโกศลองในซึ่งประดิษฐานบนตะแกรงเหล็กช่วงรัดเอวของพระจิตกาธานเพื่อถวายพระเพลิง (หน้า 1, 5, 10)
