เปิดภาพแบบ “พระโกศจันทน์” ทรงพระบรมศพเหนือพระจิตกาธาน พร้อมข้อมูลจากสำนักช่างสิบหมู่

28.11.16 | 22:39 น.

แบบพระโกศจันทน์ทรงพระบรมศพในหลวงรัชกาลที่ 9 ได้รับการเปิดเผยแล้วในวันนี้ 28 พฤศจิกายน 2559

ผู้ออกแบบคือนายช่างศิลปกรรม สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม นามว่า สมชาย ศุภลักษณ์อำไพพร

ข้อมูลเรื่องพระโกศจันทน์จากหนังสือ ธรรมเนียมพระบรมศพ และพระศพเจ้านาย ของ นันทพร อยู่มั่งมี อธิบายว่า พระโกศจันทน์เป็นโกศแปดเหลี่ยม มียอดประกอบด้วยโครงลวดตาข่ายประดับลายฉลุเป็นลายไม้ซ้อนทั้งองค์ องค์พระโกศจันทน์สามารถถอดแยกได้เป็นสามส่วนสำหรับประกอบกันเป็นองค์พระโกศ

พระโกศจันทน์ เป็นเครื่องเฉลิมพระเกียรติแก่พระบรมศพและพระศพ จะถูกใช้เมื่ออัญเชิญพระโกศพระบรมศพหรือพระศพประดิษฐานยังพระจิตกาธานภายในพระเมรุ หลังจากเปลื้องพระลองชั้นนอกออกแล้ว เจ้าพนักงานจะนำพระโกศจันทน์เข้าประกอบพระโกศลองในซึ่งประดิษฐานบนตะแกรงเหล็กช่วงรัดเอวของพระจิตกาธานเพื่อถวายพระเพลิง

การประดิษฐ์พระโกศจันทน์เริ่มจากการใช้ลวดโครงเหล็กตัดตามรูปร่างและขนาดตามแบบมาเชื่อมกัน แล้วจึงนำตะแกรงลวดตาข่ายมาบุทับโครงภายนอกเพื่อไว้ติดลวดลายไม้จันทน์ ซึ่งจะนำไม้จันทน์ที่เป็นท่อนซอยเป็นแผ่นบางๆ ตามขนาดที่ต้องการเพื่อใช้ฉลุลวดลายตามขนาดที่กำหนด เช่น แปรรูปเป็นแผ่นรูปโค้งตามลักษณะลวดบัวต่างๆ ตามแบบ รวมทั้งทำการกลึงไม้เป็นยอดพระโกศจันทน์

Advertisement

จากนั้นช่างโกรกฉลุจะจัดแยกลวดลายตามขนาดและตำแหน่งต่างๆ แยกชิ้นส่วนแต่ละลายเพื่อใช้โกรกฉลุลายซ้อนไม้ เมื่อโกรกฉลุเรียบร้อยแล้วจึงนำมาประกอบซ้อนตัวลายแต่ละชนิดแต่ละส่วน

ส่วนที่เป็นดอกไม้ไหว ดอกไม้เอว ส่งกลับไปให้ช่างโลหะติดลวดไม้ไหวก่อน แล้วจึงนำชิ้นส่วนทั้งหมดส่งช่างประดับลาย นำไปติดกับโครงด้วยการจัดวางลวดลายที่เหมาะสม สวยงาม มีความพลิ้วไหวและมีน้ำหนักสมดุล

สำนักช่างสิบหมู่ ซึ่งมีการจัดนิทรรศการเกี่ยวกับพระโกศจันทน์ ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการทำพระโกศจันทน์ เมื่อครั้งพระบรมศพสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี ไว้ว่า ลวดลายเป็นลายที่ออกแบบตามชั้นยศ เมื่อออกแบบแล้วมีการดำเนินการทำตามขั้นตอน เช่น การติดบนแผ่นไม้และฉลุ แยกแต่ละชั้น แล้วจึงตกแต่งรายละเอียดให้สวยงาม แล้วนำมาประกอบตามแบบที่ออกแบบไว้ โดยบริเวณสำนักช่างสิบหมู่ มีการนำแบบพระโกศจันทน์ที่ทำขึ้นเพื่อใช้จัดนิทรรศการหลังจากเสร็จงานพระบรมศพสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 มาจัดแสดง ออกแบบโดยนายประเวศ ลิมปรังษี

นอกจากนี้ ยังมีแผ่นป้ายข้อมูลเกี่ยวกับขั้นตอนจัดสร้างพระโกศจันทน์ในพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี ซึ่งออกแบบโดยนายนิยม กลิ่นบุบผา นักวิชาการช่างศิลปกรรม (ช่างศิลปะไทย) ซึ่งออกแบบ เขียนแบบตามมาตราส่วน 1:5 จากนั้นเขียนขยายแบบลายเท่าจริง แล้วเขียนคัดลายเส้นจากแบบขยาย คัดลอกแบบลาย คัดลอกแยกชั้นลายไม้ ต่อมาเป็นการแปรรูปไม้จันทน์ การเพาะต่อไม้ ตามด้วยการจัดทำโครงสร้างโลหะ และปะติดกระดาษแบบลวดลายบนไม้จันทน์ โกรกฉลุลายไม้ ขัดแต่งรูปทรง คัดแยกชนิดลาย แล้วประกอบซ้อนลายไม้ ประกอบลายกับโครงสร้างและการทดลองประกอบชิ้นส่วนพระโกศจันทน์