รายงานการศึกษา : ชัวร์ก่อนแชร์..เสริมภูมิคุ้มกัน ‘คนรุ่นใหม่’
Fact-check หรือการตรวจสอบข้อเท็จจริง เป็นกระบวนการสำคัญเพื่อให้ได้ “ข้อเท็จจริง” ยิ่งในยุคที่ข้อมูล ข่าวสารมีมากมายจนยากจะแยกแยะว่าอะไรจริง หรือเท็จ การตรวจสอบข้อเท็จจริงจึงสำคัญที่ควรสร้างภูมิคุ้มกันรู้เท่าทันสื่อให้กับกลุ่มเยาวชน ซึ่งเป็นกลุ่มเปราะบาง ที่มีโอกาสตกเป็นเหยื่อถูกหลอกลวงสูง ให้ตระหนักถึงความสาคัญว่าก่อนแชร์ข้อมูลข่าวสาร ต้องแน่ใจว่า ข้อมูลนั้น “จริง” และ “เป็นประโยชน์”
บริษัท อสมท จากัด (มหาชน) จัดโครงการ “MCOT Cares X ชัวร์ก่อนแชร์ เพื่อชุมชน” แบ่งปันความรู้เรื่องการรู้เท่าทันข่าวปลอม เทคนิคในการสังเกต และตรวจสอบ ให้กับศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ (ศสกร.) เขตห้วยขวาง 80 คน ชุมชนใกล้เคียง อสมท ให้มีทักษะเป็น “นักตรวจสอบข้อเท็จจริง” ท่ามกลางสังคมปัจจุบันที่ “ใครๆ ก็เป็นสื่อได้”
โย นายพีรพล อนุตรโสตถิ์ ผู้จัดการศูนย์ชัวร์ก่อนแชร์ และผู้ดำเนิน “รายการชัวร์ก่อนแชร์” กล่าวว่า ข้อมูลเท็จที่แพร่หลายในสื่อออนไลน์ในไทย มีมากมายหลายหัวข้อ แต่ที่มากถึงร้อยละ 80 ของข้อมูลที่ส่งต่อกัน คือเนื้อหาเกี่ยวกับสุขภาพ อาหาร โรคภัยต่างๆ โดยเฉพาะโรคเรื้อรัง นอกจากนี้ ยังมีหัวข้อเกี่ยวกับข่าวด่วน เตือนภัยพิบัติ กฎหมาย เรื่องแปลก ฯลฯ ขึ้นอยู่กับช่วงเวลา และความสนใจของสังคม
จากการเก็บข้อมูลของศูนย์ชัวร์ก่อนแชร์ พบประเด็นที่น่าสนใจของข้อมูลที่ส่งต่ออย่างแพร่หลาย อาทิ เกิดขึ้นจากหลากหลายเหตุผลต้นตอ รู้เท่าไม่ถึงการณ์ ขาดความรู้ความเข้าใจ เจตนาบิดเบือนข้อมูล และสร้างข้อมูลเท็จ ข้อมูลเท็จหลายชิ้นแปล เป็นต้น
ดังนั้น ก่อนเริ่มขั้นตอนตรวจสอบ การฉุกคิดสงสัยในข้อมูลข่าวสาร คือจุดเริ่มต้นที่สำคัญก่อนการตรวจสอบข้อเท็จจริง 5 คำถาม ถามหาข่าวปลอม “จริงมั๊ย?? เก่ามั๊ย?? เกี่ยวมั๊ย?? ครบมั๊ย?? อคติมั๊ย??”
Fact-check ง่ายๆ… ด้วย 3 เสาหลัก ดักข่าวลวงสืบหาต้นตอ แหล่งกำเนิดของเนื้อหา วิเคราะห์ที่มา เจตนาของแหล่งข้อมูลที่เผยแพร่เนื้อหา ตรวจสอบเนื้อหา ชุดข้อมูล หรือสารที่บรรจุอยู่ภายในเนื้อหา
น้องๆ เยาวชนจาก ศสกร.เขตห้วยขวาง เล่าถึงความประทับใจจากการร่วมกิจกรรม เริ่มจาก น้องแตงโม ศศิมณฑล ศรีประสิทธิ์ อายุ 19 ปี กล่าวว่า เรื่องที่ชวนให้ถูกหลอกลวง ที่ตน และเพื่อนๆ พบมากที่สุด คือแก๊งค์คอลเซ็นเตอร์ และการกดลิงค์ให้รับเงิน ซึ่งเป็นภัยที่แพร่ระบาดอย่างมากในโลกออนไลน์ การได้รับความรู้เรื่องการรู้เท่าทันข่าวปลอม และลองคิดวิเคราะห์ ใช้เครื่องมือตรวจสอบ ช่วยสร้างภูมิคุ้มกันในการรับข้อมูลข่าวสาร และรู้เท่าทันกลลวงได้อย่างดี
น้องฟรี ลิปปกร บุญชื่น อายุ 19 ปี บอกว่า พลังของคนรุ่นใหม่ที่เป็นประโยชน์กับการตรวจสอบข่าวปลอมคือ มีความอยากรู้ในการสืบหาข้อเท็จจริง และรู้จักใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือค้นหาคาตอบ อยากฝากถึงเพื่อนๆ ว่าข่าวสารในโซเชียลมีเดียแพร่กระจายอย่างรวดเร็ว แต่ถ้าสงสัยให้ตรวจสอบ เช็คให้ดีก่อนเชื่อ และเช็คให้ชัวร์ก่อนแชร์
ปิดท้ายที่ น้องไมค์ ไม้เมือง เอี่ยมเวช อายุ 23 ปี กล่าวว่า นอกจากตัวเองจะต้องคอยตรวจสอบข้อมูลเพื่อป้องกันการถูกหลอกแล้ว คนในครอบครัวซึ่งเป็นผู้สูงวัยต้องมีความรู้ เพื่อให้รู้เท่าทันข่าวปลอม และภัยไซเบอร์ด้วยเช่นกัน เบื้องต้นควรแนะนำการใช้เครื่องมือง่ายๆ ในการสืบค้นข้อมูล ตั้งข้อสงสัย หรือคำถาม ไม่เชื่ออะไรโดยง่าย หรือบุตรหลานต้องช่วยให้คำแนะนำอย่างใกล้ชิด
นับเป็นอีกหนึ่งกิจกรรม ที่จะสร้างภูมิคุ้มกันในการเปิดรับข้อมูลข่าวสารที่ถูกต้องให้แก่เยาวชน และประชาชนทั่วไป
