รายงานการศึกษา : เส้นทางเที่ยวย้อนวันวาน ‘ทรงวาด..ในความทรงจำ’
เมื่อเร็วๆ นี้ คณะการท่องเที่ยวและการโรงแรม มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (มธบ.) หรือ DPU เข้าร่วมงานเทศกาล Bangkok Design Week 2024 (BKKDW2024) จัดกิจกรรมนำชมถนนทรงวาด ในธีม “ทรงวาด…ที่วาดไว้ในความทรงจำ” Songwad..Walking the Memories ร่วมเดินทางท่องเที่ยวไปกับ ดร.ยุวรี โชคสวนทรัพย์ หรือ อาจารย์นวล ผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์เมือง หัวหน้าทีมการตลาดและประชาสัมพันธ์ คณะการท่องเที่ยวและการโรงแรม และอดีตชาวถนนทรงวาด ผู้นำย้อนเวลาสู่ถนนทรงวาดในวันวาน
“เราอยากให้คนรู้ว่า ถนนทรงวาด…เป็นมากกว่าจุดเช็คอินใหม่ แต่ตรงนี้เป็นบ้าน เป็นที่ทำมาหากิน เป็นจุดรวมศรัทธา…เป็นพื้นที่แห่งชีวิต และความทรงจำของใครหลายคน”
อาจารย์นวลเล่าที่มาของเส้นทางทัวร์ครั้งนี้ว่า ก่อนเข้าร่วมเทศกาลดังกล่าว อาจารย์ภควดี วรรณพฤกษ์ (ปีย์) อาจารย์ของคณะเล่าให้ฟังว่าอยากทำทริปเที่ยวถนนทรงวาด ให้ฉีกแนวกว่าทริปของทัวร์อื่น ให้น่าจดจำ เจาะกลุ่มเป้าหมายไปที่คนรุ่นใหม่มากขึ้น ส่วนตัวเป็นเด็กทรงวาดมาก่อน เกิด และโตที่นี่ จึงมองว่าเป็นโอกาสดีที่จะได้กลับไปสถานที่แห่งความทรงจำในวัยเด็กอีกครั้ง
คณะยังได้เชิญ อาจารย์กิรติ ศรีสุชาติ คณะศิลปกรรมศาสตร์ เข้าร่วมออกแบบตราปั๊ม และโลโก้ของโครงการ รวมถึง เป็นผู้สอนนักศึกษาคณะการท่องเที่ยวฯ นำผลงานภาพถ่ายฝีมือนักศึกษา มาทำโปสเตอร์ที่ระลึกให้ผู้ร่วมกิจกรรม ทำให้รู้จักถนนทรงวาดมากขึ้น และทราบว่า “ย่านนี้ได้รับการขนานนามว่าเป็นย่านฮิตติดอันดับ 1 ใน 40 ย่านที่คูลที่สุดจากทั่วโลก และติดอันดับ 1 ของกรุงเทพฯ ผ่านการจัดอันดับจากสื่ออันดับโลกด้านไลฟ์สไตล์อย่าง Time Out ในปี 2023 ทำให้นักท่องเที่ยวจากทั่วทุกสารทิศสนใจมาแฮงเอาท์ และอยากมา Chic City ชมความเก่าแก่ และเสน่ห์ของตึกในย่านนี้”
อาจารย์นวลเล่าว่า ย้อนกลับไปช่วงสร้างกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น รัชกาลที่ 1 ทรงย้ายฝั่งจากธนบุรีมาอยู่พระนคร แล้วโปรดให้สร้างพระบรมมหาราชวังขึ้นบริเวณที่อยู่เดิมของกลุ่มชาวจีน จึงได้โปรดให้ชาวจีน และชาวต่างชาติในบริเวณนั้นย้ายออก โดยจัดหาที่อยู่อาศัยใหม่ให้ตรงสามแพร่ง บริเวณถนนเยาวราช ซึ่งสำเนียงเรียกภาษาไทยที่ไม่ชัดเจนของชาวจีน ทำให้ชื่อ “สามแพร่ง” เพี้ยนเสียงเป็น “สำเพ็ง” จนถึงปัจจุบัน
ส่วนถนนทรงวาด บริเวณดั้งเดิมไม่มีถนน เป็นเพียงพื้นที่ติดแม่น้ำ มีบ้านเรือนอยู่หนาแน่น เมื่อ พ.ศ.2449 เกิดเพลิงไหม้ครั้งใหญ่ในสำเพ็ง บ้านเรือนสมัยนั้นเป็นไม้ติดๆ กันทำให้เพลิงไหม้ได้ง่าย จากเหตุการณ์ไฟไหม้ใหญ่ครั้งนั้น รัชกาลที่ 5 ทรงจัดระเบียบที่อยู่อาศัยใหม่ ทรงกางแผนที่แล้ววาดถนนขึ้นใหม่ให้ติดกับแม่น้ำเจ้าพระยา แล้วให้คนจีนขยายออกมาอยู่ตรงนี้ จึงเรียก “ถนนทรงวาด”
ทรงประกาศว่าห้ามสร้างโรงเรือนด้วยไม้ขัดแตะ ดังนั้น บ้านเรือนในถนนทรงวาด จึงเป็นลักษณะห้องแถวที่สร้างด้วยปูนแบบบ้านร้านค้า (Shophouse) สันนิษฐานว่าอาคาที่เป็นตึกทรงฝรั่ง ใกล้เคียงกับตึกในเมืองปีนัง และสิงคโปร์ น่าจะเป็นการรับอิทธิพลของสถาปัตยกรรมบริเวณนิคมช่องแคบ (Straits Style) ซึ่งนิยมในยุคนั้น ปัจจุบันสิ่งที่ยังเหมือนเดิมมีเพียงตึก
เส้นทางเดินทัวร์เริ่มด้วยการเดินชมตึกเก่า เริ่มจากตึกแขก ที่อยู่ปากซอย ต่อด้วยร้านค้าดั้งเดิมอย่างร้านขายภาชนะเคลือบตรากระต่าย และตึกผลไม้ ซึ่งเป็นจุดเช็คอินสุดฮิตของคนชอบกินเนื้อ เพราะมีร้านก๋วยเตี๋ยวภายใต้ชื่อว่า “โรงกลั่นเนื้อ” จากนั้นเดินชมตรอกโรงโคม ชมตึกเก่าเรื่อยมาจนถึงศาลเจ้าเล่าปุนเถ้ากง หลังไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์เสร็จ ต่อด้วยการเยี่ยมชม “โรงเรียนเผยอิง” โรงเรียนสอนภาษาจีนอายุกว่า 104 ปี ซึ่งผลิต “เจ้าสัว” ในไทยมากที่สุด
จากนั้น ชม “มัสยิดหลวงโกชาอิศหาก” มัสยิดโบราณสไตล์ยุโรปหนึ่งเดียวในย่านนี้ แวะชมบ้านร้างคหบดีเก่า และพักดื่มน้ำชาที่ร้าน Bllue Mandarin เพื่อรับฟัง อาจารย์สมชัย กวางทองพาณิชย์ นักประวัติศาสตร์ท้องถิ่น หรือคนทรงวาดอีกรุ่น ได้ฉายภาพอดีตให้เห็นถึงความมั่งคั่งสูงสุดของย่านนี้ และจุดพลิกผันเมื่อห้ามรถบรรทุกเข้า-ออก ในปี 2530 ผนวกกับการขนส่งทางเรือเริ่มลดน้อยถอยลง ทำให้การค้าย่านนี้ซบเซาลง
หมุดหมายสุดท้ายของทริป วัดสัมพันธวงศ์ (วัดเกาะ) หลังนมัสการสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในพระอุโบสถแล้ว อาจารย์นวลนำชมพร้อมเล่าประวัติของ “ธรรมมาสน์” ซึ่งเป็นเครื่องสังเค็ดที่ทางวัดได้รับพระราชทานจากงานพระบรมศพของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ในปี 2453 จากนั้นมอบโปสการ์ดรูปถ่ายสถานที่สำคัญของถนนทรงวาดให้ผู้ร่วมทริปเป็นที่ระลึก พร้อมประทับตราปั๊มซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของกิจกรรมครั้งนี้
หลังจบทริป คณะทัวร์ต่างอิ่มเอม และสัมผัสได้ถึงความมีเสน่ห์ของตึกเก่าโบราณที่กลับมามีชีวิตชีวาอีกครั้ง พร้อมความรู้ด้านประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมเก่าแก่ของผู้คนย่านนี้ เรียกว่า เหมือนได้นั่งไทม์แมชชีนย้อนเวลากลับไปเลยทีเดียว
ตึกแขกหัวมุมถนน
ตึกผลไม้
