เมื่อวันที่ 5 มีนาคม ผู้สื่อข่าวรายงานว่า กลุ่มโบราณคดี สำนักศิลปากร เชียงใหม่ ได้เผยแพร่ข้อมูลและภาพถ่ายทางอากาศจังหวัดเชียงใหม่ซึ่งถูกถ่ายเมื่อปี พ.ศ.2497 โดยระบุว่าภาพดังกล่าวสามารถให้ข้อมูลเชิงกายภาพหลายอย่างเกี่ยวกับการตั้งถิ่นฐานในพื้นที่เมืองเชียงใหม่ได้เป็นอย่างดี ทั้งยังทำให้เห็นถึงพัฒนาการและการเคลื่อนไหวในอดีตอีกด้วย ที่สำคัญในภาพถ่ายฉบับดังกล่าวยังแสดงให้เห็นถึงเมืองโบราณถึง 4 เมือง และอ่างเก็บน้ำโบราณ
รายละเอียดมีดังนี้
หมายเลข 1 เมืองเชียงใหม่ เป็นเมืองโบราณในผังสี่เหลี่ยมจตุรัส ขนาดกว้างยาวประมาณ 1600×1600 เมตร ตามหลักฐานเอกสารประวัติศาสตร์ระบุว่าสถาปนาขึ้นโดยพญามังราย เมื่อปี พ.ศ.1839 โดยได้รับความช่วยเหลือจากพญาร่วง แห่งกรุงสุโขทัย และพญางำเมือง แห่งเมืองพเยาว์ เป็นเมืองที่มีกำแพงอิฐล้อมรอบทั้งสี่ด้าน นอกจากนี้ยังมีแนวกำแพงดินชั้นนอกที่โอบล้อมพื้นที่ทางด้านทิศใต้และด้านทิศตะวันออกของตัวเมือง ผลจากการดำเนินงานทางโบราณคดีที่ผ่านมายังไม่พบหลักฐานการอยู่อาศัยในพื้นที่เมืองเชียงใหม่ก่อน พ.ศ.1839 แต่พบหลักฐานที่แสดงให้เห็นถึงการอยู่อาศัยอย่างหนาแน่นตั้งแต่ช่วงพุทธศตวรรษที่ 20 ลงมา
หมายเลข 2 เวียงสวนดอก เป็นเมืองในผังสี่เหลี่ยมจตุรัสที่อยู่ทางด้านทิศตะวันตกของเมืองเชียงใหม่ ระยะห่างประมาณ 800 เมตร มีคูน้ำคันดินล้อมรอบ มีความกว้างยาวเฉลี่ยประมาณ 550×550 เมตร ตามหลักฐานเอกสารทางประวัติศาสตร์ระบุว่า เวียงสวนดอกสร้างโดยพญากือนา ในปี พ.ศ.1914 ช่วงระยะเวลาดังกล่าวมีการอาราธนาพระสุมนเถระ จากสุโขทัย เพื่อมาเผยแผ่พุทธศาสนาลังกาวงศ์ในดินแดนล้านนา เวียงสวนดอกจึงมีความสำคัญในฐานะเวียงพระธาตุ การขุดค้นทางโบราณคดีในพื้นที่เวียงสวนดอกที่ผ่านมาพบหลักฐานการอยู่อาศัยและการใช้พื้นที่ช่วงระยะแรก ในช่วงครึ่งแรกของพุทธศตวรรษที่ 20 ซึ่งมีความสอดคล้องกับหลักฐานเอกสารประวัติศาสตร์
หมายเลข 3 เวียงเจ็ดลิน เป็นเมืองโบราณในผังรูปวงกลม ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 850 เมตร มีคูน้ำคันดินล้อมรอบ ตั้งอยู่เชิงดอยสุเทพ หลักฐานเอกสารทางประวัติศาสตร์ล้านนาได้กล่าวถึงชื่อเวียงเจ็ดลิน ในรัชกาลพญาสามฝั่งแกน (พ.ศ.1945-1985) คราวที่ศึกจากเมืองสุโขทัยขึ้นมาประชิดเมืองเชียงใหม่ แต่ผลจากการดำเนินการทางโบราณคดีในพื้นที่เวียงเจ็ดลินเมื่อปี พ.ศ.2552 พบเครื่องมือหินกะเทาะของมนุษย์สมัยยุคก่อนประวัติศาสตร์ ส่งผลให้หลังจากนั้นมีการสำรวจและขุดค้นในพื้นที่ใกล้เคียงคือดอยสุเทพ พบหลักฐานเป็นเครื่องมือหินกะเทาะในช่วงสมัยยุคหินกลาง สันนิษฐานว่าน่าจะมีอายุราว 10,000 ปีมาแล้ว นอกจากนี้ยังพบหลักฐานต่อเนื่องไปจนถึงยุคหินใหม่ ราวช่วง 6,000 ปีลงมา ถึง 3,500 ปีมาแล้ว
หมายเลข 4 เวียงกุมกาม เป็นเมืองโบราณก่อนการสถาปนาเมืองเชียงใหม่ จากภาพถ่ายทางอากาศ พ.ศ.2497 ยังปรากฏร่องรอยคูเมือง-กำแพงเมืองของเวียงกุมกามทางด้านทิศตะวันออกและทางด้านทิศใต้ โดยมีคันดิน 2 ชั้นและมีคูน้ำอยู่ตรงกลาง เรื่องราวของเวียงกุมกามตามหลักฐานเอกสารทางประวัติศาสตร์กล่าวว่าสร้างขึ้นโดยพญามังราย ในปี พ.ศ.1829 หลังจากสามารถตีเอาเมืองหริภุญชัยไว้ได้ในพระราชอำนาจ ผลจากการดำเนินงานทางโบราณคดีที่ผ่านมาพบหลักฐานที่แสดงให้เห็นว่าพื้นที่เวียงกุมกามเป็นชุมชนมาก่อนแล้วตั้งแต่สมัยหริภุญชัยตอนปลาย หลังจากนั้นเมื่อเข้าสู่สมัยล้านนาแม้มีการสถาปนาเมืองเชียงใหม่ขึ้นมาแล้วเวียงกุมกามก็ยังคงมีคนอยู่อาศัยเรื่อยมา จนกระทั่งค่อยๆ ลดความสำคัญลงมาในช่วงพุทธศตวรรษที่ 22 ก่อนถูกน้ำท่วมใหญ่ในช่วงครึ่งแรกของพุทธศตวรรษที่ 23 จนหายไปจากหน้าประวัติศาสตร์
หมายเลข 5 อ่างเก็บน้ำโบราณรูปสี่เหลี่ยมคางหมู ปัจจุบันอยู่ภายในพื้นที่ของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เป็นอ่างน้ำโบราณที่ใช้รับน้ำจากห้วยแก้ว ห้วยกู่ขาว ห้วยแม่ระงอง ห้วยธารชมพู และห้วยฝายหิน น้ำที่อยู่ภายในอ่างน้ำโบราณนี้จะไหลไปกักเก็บไว้ในคูน้ำรอบเวียงสวนดอก นอกจากนี้ยังพบลักษณะของคันดินบังคับน้ำต่อยาวจากอ่างเก็บน้ำลงไปทางด้านทิศใต้ สันนิษฐานว่าคันบังคับน้ำดังกล่าวน่าจะสร้างขึ้นเพื่อใช้ป้องกันน้ำป่าจากดอยสุเทพไหลบ่าสู่เวียงสวนดอก
ทั้งนี้ ภาพถ่ายฉบับดังกล่าวแสดงเพียงแค่พื้นที่เล็กๆ แต่สามารถบอกพัฒนาการการตั้งถิ่นฐานอันยาวนานของกลุ่มคนในพื้นที่เมืองเชียงใหม่ได้เป็นอย่างดี ทุกแห่งล้วนมีความสำคัญในแต่ละช่วงระยะเวลา แต่สำหรับเเอดมินสถานที่ที่น่าสนใจที่สุดคือ เวียงเจ็ดลิน สถานที่แห่งแรกที่ปรากฏหลักฐานการเข้ามาใช้พื้นที่ของมนุษย์ที่มีความเก่าแก่ที่สุดของเมืองเชียงใหม่ ซึ่งจะต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมในอนาคต ในส่วนของข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับเมืองต่างๆ กดติดตามข้อมูลจากกลุ่มโบราณคดี สำนักศิลปากรเชียงใหม่ คลิกที่นี่
