เมื่อวันที่ 26 มีนาคม พุทธศักราช 2459 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสถาปนามหาวิทยาลัยแห่งแรกของสยามขึ้นตามพระราชปณิธานเพื่อการศึกษาของทวยราษฎร์ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้มีพระราชดำรัส ว่า
“…เจ้านายราชตระกูล ตั้งแต่ลูกฉันเป็นต้นไป ตลอดจนราษฎรต่ำที่สุดจะได้ให้มีโอกาสเล่าเรียนเสมอกัน…”
คือกำเนิดของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สถาบันที่หล่อหลอมภูมิปัญญาไทยใน 1 ทศวรรษที่ผ่านมา
วันนี้ พฤหัสบดีที่ 23 มีนาคม 2560 เวลา 13.30-16.30 น. ที่มติชนอคาเดมี มีการเสวนาเรื่อง “มหาวิทยาลัยในพระราชปณิธาน : 100 ปีแห่งวิทยาการ และงานศิลปวัฒนธรรม” เนื่องในวาระครบรอบ 100 ปีแห่งวันสถาปนาเพื่อน้อมรำลึกในพระราชปณิธาน และสำรวจงานที่จุฬาฯ ได้สร้างให้สังคม
ผู้เสวนาคือ ศาสตราจารย์พิเศษ ธงทอง จันทรางศุ กับผู้ดำเนินการเสวนา ธงชัย ลิขิตพรสวรรค์
ถ่ายทอดสดตลอดการเสวนาผ่าน facebook live มติชนออนไลน์
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ถือกำเนิดจาก “โรงเรียนสำหรับฝึกหัดวิชาข้าราชการฝ่ายพลเรือน” ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้จัดตั้งขึ้นภายในพระบรมมหาราชวัง เมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2442 พร้อมพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้อัญเชิญ “พระเกี้ยว” มาเป็นเครื่องหมายประจำโรงเรียน
พระเกี้ยวเป็นสัญลักษณ์ประจำรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โรงเรียนมหาดเล็กซึ่งเป็นต้นกำเนิดของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยกราบบังคมทูลขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตอัญเชิญพระเกี้ยวเป็นเครื่องหมายของโรงเรียน และได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตจนกระทั่งโรงเรียนได้รับสถาปนาเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
กระทั่งวันที่ 26 มีนาคม 2459 (นับแบบเก่า) พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงประดิษฐานขึ้นเป็นมหาวิทยาลัย และพระราชทานนามว่า “จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย” (ต่อมาราชบัณฑิตยสถานให้ลง หรือทัดการันต์บน “ณ” – ตามสำนวนของ ‘รงค์ วงษ์สวรรค์ ถึงทุกวันนี้) เพื่อเป็นพระบรมราชานุสาวรีย์เฉลิมพระเกียรติแห่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระบรมชนกนาถของพระองค์ ตั้งแต่ พ.ศ.2459 จนปัจจุบัน นับได้ 100 ปี
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตั้งอยู่ที่เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร หรือบริเวณที่รู้จักกันในชื่อ “สามย่าน” ด้วยอาณาเขตติดต่อกับสี่แยก 2 แห่ง คือ แยกสามย่าน และแยกปทุมวัน
ระยะแรกการจัดการศึกษาของมหาวิทยาลัยมีเพียงประกาศนียบัตร พร้อมกับเตรียมการเรียนการสอนระดับปริญญา โดยจัดการศึกษาออกเป็น 2 วิทยาเขต คือ วิทยาลัยเขตปทุมวัน และวิทยาเขตโรงพยาบาลศิริราช จัดการเรียนการสอนเป็น 4 คณะ ได้แก่ คณะรัฐประศาสนศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล) คณะวิศวกรรมศาสตร์ และคณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์
ส่วนโรงเรียนฝึกหัดครูย้ายไปสังกัดกรมศึกษาธิการ กระทรวงธรรมการ โรงเรียนกฎหมายย้ายกลับไปสังกัดกระทรวงยุติธรรม
ปัจจุบัน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยประกอบด้วย 19 คณะวิชา 1 สำนักวิชา ครอบคลุมสาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี วิทยาศาสตร์สุขภาพ สังคมศาสตร์ และมนุษยศาสตร์ มีหน่วยงานประเภทวิทยาลัย 3 แห่ง บัณฑิตวิทยาลัย 1 แห่ง สถาบัน 14 แห่ง สถาบันสมทบ 2 แห่ง
มีหลักสูตรทั้งสิ้น 506 หลักสูตร ระดับปริญญาตรี 113 หลักสูตร ระดับบัณฑิตศึกษา (ปริญญาโท ปริญญาเอก) 393 หลักสูตร เป็นหลักสูตรนานาชาติและหลักสูตรภาษาอังกฤษ 87 หลักสูตร
