หมายเหตุ – ‘มติชน’ รวบรวมข่าวเด่น การศึกษา วัฒนธรรม ในรอบปี 2568 ซึ่งมีเหตุการณ์สำคัญที่ส่งผลกระทบต่อครูบุคลากรทางการศึกษา และงานวัฒนธรรม เกิดขึ้นจำนวนมาก
๐คลิปเสียง ‘หลานอังเคิล’ สะเทือนเก้าอี้ รมต.ศึกษา-วัฒนธรรม
การเมืองปี’68 ชิงไหวชิงพริบ จนแทบตามไม่ทัน หลัง น.ส.แพทองธาร ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี เกิดอุบัติเหตุทางการเมือง จากคลิปเสียง “หลานอังเคิล” พรรคภูมิใจไทย (ภท.) ที่ส่อเค้าจะถูกปรับพ้นคณะรัฐมนตรี (ครม.) ชิงถอนตัวจากการร่วมรัฐบาล “อิ๊งค์ 1” และให้รัฐมนตรีในสังกัดลาออก มีผลวันที่ 19 มิถุนายน 2568 ส่งผลให้มีการปรับ ครม. เกลี่ยโควต้าในส่วนของ ภท. ไปให้พรรคร่วม สลับเก้าอี้ รัฐมนตรี ศธ. จาก “บิ๊กอุ้ม” พล.ต.อ.เพิ่มพูน ชิดชอบ และนายสุรศักดิ์ พันธ์เจริญวรกุล มาเป็น นางนฤมล ภิญโญสินวัฒน์ จากพรรคกล้าธรรม กุมบังเหียนเสมา 1 และ ดร.หญิง-ลิณธิภรณ์ วริณวัชรโรจน์ พรรคเพื่อไทย นั่งแท่นเสมา 2
ขณะที่ในส่วนของกระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) น.ส.สุดาวรรณ หวังศุภกิจโกศล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) ถูกเด้งไปเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) แทน น.ส.ศุภมาส อิศรภักดี ที่ลาออกตามมติพรรค ภท. ขณะที่ น.ส.แพทองธาร มาเป็นรัฐมนตรีว่าการ วธ.แทน แต่เก้าอี้ยังไม่ทันอุ่น ศาลรัฐธรรมนูญ มีมติ 6 ต่อ 3 ให้ความเป็นรัฐมนตรีของ น.ส.แพทองธาร สิ้นสุดลงเฉพาะตัวตามรัฐธรรมนูญ เนื่องจากมีพฤติกรรมอันเป็นการฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานจริยธรรมอย่างร้ายแรง
นำมาสู่ความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองครั้งใหญ่ ทิ้งเวลาไม่นาน ภท. ได้เป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาล หลังสลับขั้วการเมือง พรรคกล้าธรรม ยังคงรักษาโควต้า รมต.ศธ. โดยนางนฤมล นั่งเก้าอี้เสมา 1 ตามเดิม พร้อมดึงนายองอาจ วงษ์ประยูร จากพรรคเดียวกัน เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการ ศธ. ส่งนายสุรศักดิ์ รองหัวหน้าพรรค ภท. เป็น รมต.ป้ายแดง คุม อว. และให้ น.ส.ซาบีดา ไทยเศรษฐ์ ลูกสาวหัวแก้วหัวแหวน นายชาดา ไทยเศรษฐ์ แกนนำพรรค ภท. เป็นรัฐมนตรีว่าการ วธ.
๐ตั้งสหกรณ์กลาง สกสค. แก้หนี้ครูส่อแท้ง
ทันทีที่ นางนฤมล เข้ารับตำแหน่ง ก็ได้เดินสายฟังความเห็นจากครูและบุคลากรทางการศึกษา พร้อมประกาศนโยบายเร่งด่วน คือ การจัดตั้งสหกรณ์กลาง สำนักงานคณะกรรมการงเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา (สกสค.) แก้ปัญหาหนี้ครูกว่า 1.4 ล้านล้านบาท ผ่านกลไกสหกรณ์กลาง โดยมีการเจรจาแหล่งเงินทุนจาก ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) กว่าแสนล้านบาท ในการปล่อยเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำ เริ่มต้นปีแรก 0% และขยับตามขั้นบันได ปีที่ 2 ดอกเบี้ย 1% และ 2% แต่จะไปจบที่ไม่เกิน 4.5% พร้อมประสานกรมส่งเสริมสหกรณ์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เพื่อปลดล็อกกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง และเตรียมเสนอให้ ครม.พิจารณา แต่สุดท้ายต้องล้มพับไป เนื่องจากนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ประกาศยุบสภา
๐จัดแพคเกจ สวัสดิการซื้อใจแม่พิมพ์
นโยบายส่งเสริมสวัสดิการและสวัดิภาพครู ซึ่ง ครูแหม่ม-นฤมล ได้มัดรวม เป็นแพคเกจ ทั้ง การปรับเกณฑ์โยกย้าย และการขอมีและเลื่อนวิทยฐานะครูและบุคลากรทางการศึกษา ให้มีความเหมาะสมกับบริบทของแต่ละองค์กร เพิ่อเปิดช่องให้ครูได้เข้าสู่วิทยฐานะมากขึ้น เพื่อให้มีรายได้ ลดภาระในเรื่องของค่าครองชีพ และแก้ไขปัญหาหนี้สินครู โดยล่าสุด สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา (ก.ค.ศ.) ประกาศให้ครูและบุคลากรทางการศึกษา สามารถนำผลงานเชิงประจักษ์ที่เกิดจากการปฏิบัติหน้าที่มาใช้ในการเสนอขอรับการประเมินเพื่อให้มีวิทยฐานะและเลื่อนวิทยฐานะได้ ขณะเดียวกัน ร.อ.ธรรมนัส พรหมเผ่า ในฐานะรองนายกรัฐมนตรี ที่กำกับดูแล ศธ. ยังประกาศซ่อมบ้านพักครูทั่วประเทศ ซึ่งคงต้องจับตาว่า หลังยุบสภาแล้ว โครงการนี้จะสามารถเดินหน้าต่อไปได้หรือไม่
๐‘ยูเนสโก’ ยกย่องในหลวง ร.9 ครบ 100 ปีวันพระราชสมภพ
สร้างความปลื้มปีติให้กับประชาชนชาวไทย หลัง ยูเนสโก ได้มีมติประกาศยกย่องและบรรจุรายการของไทย จำนวน 2 รายการ ไว้ในโครงการเฉลิมฉลองวาระสำคัญ ประจำปี ค.ศ.2026-2027 (พ.ศ.2569-2570) ประกอบด้วย งานฉลองครบ 100 ปี วันพระบรมราชสมภพพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และวาระครบ 100 ปี พระราชกรณียกิจด้านการศึกษา การพัฒนาสังคม และความเสมอภาคทางเพศ ของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี เป็นการยืนยันถึงพระเกียรติคุณอันยิ่งใหญ่ของทั้งสองพระองค์
๐ปิดเรียน-เลื่อนสอบ เหตุน้ำท่วมใต้ ปัญหาชายแดนไทย-กัมพูชา
ถือเป็นอุทกภัยครั้งใหญ่ของจังหวัดภาคใต้ โดยเฉพาะ อ.หาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ส่งผลให้บ้านเรือนประชาชนและสถานที่ราชการต่างๆ รวมถึงโรงเรียนได้รับความเสียหาย ไม่สามารถเปิดเรียนได้ตามปกติ ขณะเดียวกัน ยังมีสถานการณ์ความไม่สงบในพื้นที่ 7 จังหวัดชายแดนไทย-กัมพูชาส่งผลให้มีสถานศึกษาจำนวน 1,112 แห่ง จำเป็นต้องปิดการเรียนการสอนเป็นการชั่วคราว โดยสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) เตรียมการจัดชุดการเรียนรู้เสริมการสอนในช่วงระหว่างหยุดเรียน เพื่อให้นักเรียนสามารถเรียนรู้ต่อเนื่องได้ ขณะเดียวกัน ที่ประชุมอธิการบดีแห่งประเทศไทย ทปอ. ประกาศเลื่อนสอบ วิชาความถนัดทั่วไป หรือ TGAT และวิชาความถนัดทางวิชาชีพ/วิชาการ หรือ TPAT เพื่อนำคะแนนไปใช้ในการเรียนต่อมหาวิทยาลัย ผ่านระบบทีแคส จากเดิมสอบเดือนธันวาคม 2568 ไปเป็นช่วงเดือนมกราคม 2569 โดยทั้งสองเหตุการณ์มีเด็กได้รับผลกระทบต้องหยุดเรียน เลื่อนสอบหลายหมื่นคน
๐สหรัฐส่งคืนประติมากรรมสำริด ประโคนชัยล็อตแรก
เป็นข่าวดีของคนไทย หลังกรมศิลป์บินไปรับมอบประติมากรรมสำริด ‘ประโคนชัย’ 4 รายการ ประกอบด้วยประติมากรรมสำริดรูปพระโพธิสัตว์ 3 รายการ และพระพุทธรูป 1 รายการ อายุสมัยอยู่ในพุทธศตวรรษที่ 13-14 หรือประมาณ 1,200-1,300 ปี คืนจากพิพิธภัณฑ์ศิลปะเอเชีย นครซานฟรานซิสโก สหรัฐอเมริกา เมื่อวันที่ 8 ธันวาคม 2568 ทั้งนี้ ประติมากรรมกลุ่มประโคนชัย คือ ประติมากรรมสำริดรูปพระโพธิสัตว์และพระพุทธรูป จากปราสาทเขาปลายบัด จ.บุรีรัมย์ ถูกลักลอบขุดเมื่อราว พ.ศ.2507 ก่อนจะไปจัดแสดงอยู่ในพิพิธภัณฑ์ชื่อดังทั่วโลก โดยเฉพาะในยุโรปและสหรัฐอเมริกา ประมาณการกันว่า อาจมีจำนวนถึง 300 องค์ ที่ถูกลักลอบขุดและส่งออกไปต่างประเทศ โดยปี 2559 เกิดกระแสทวงคืนพระโพธิสัตว์สำริดอายุราว 1,300 ปี จากพิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน นิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา หรือ THE MET
๐ซอฟต์พาวเวอร์ กระตุ้นเศรษฐกิจส่อวืด
ปี 2568 นับเป็นอีกหนึ่งปีสำคัญของกระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) ที่พยายามขยับบทบาทจากผู้ดูแลศิลปวัฒนธรรมไปสู่ “ผู้ขับเคลื่อนเศรษฐกิจและอัตลักษณ์ประเทศ รัฐบาลเพื่อไทย โดย น.ส.แพทองธาร ชินวัตร ผลักดันนโยบายซอฟต์พาวเวอร์ วาระแห่งชาติ มีการจัดสรรงบประมาณกว่าพันล้าน เพื่อเดินหน้าเรื่องดังกล่าว ทั้ง ซอฟต์พาวเวอร์ด้านอาหารไทย ศิลปะการแสดง, ภาพยนตร์-คอนเทนต์, ผ้าไทย-หัตถศิลป์ และประเพณีและเทศกาล ผลักดันวัฒนธรรมให้กลายเป็น “ทุนทางเศรษฐกิจ” มากกว่าภาพจำเชิงพิธีกรรม แต่สุดท้าย เมื่อเปลี่ยนรัฐบาล โครงการทุกอย่างดูเหมือนชะลอลง
๐‘สมเด็จ-รองสมเด็จ’ วัดดัง หลุดโผกรรมการ มส.
ราชกิจจานุเบกษา เผยแพร่พระบรมราชโองการ ประกาศแต่งตั้งกรรมการมหาเถรสมาคม (มส.) ระบุว่า พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม แต่งตั้งกรรมการ มส.ชุดใหม่ จำนวน 20 รูป โดยการแต่งตั้งครั้งนี้ มีพระชั้นผู้ใหญ่ระดับ สมเด็จ-รองสมเด็จ วัดดัง ที่ถูกแต่งตั้งใหม่ และหลุดโผ โดยกรรมการ มส.ที่พ้นจากตำแหน่งประกอบไปด้วย สมเด็จพระมหาธีราจารย์ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม, สมเด็จพระพุทธพจนวชิรมุนี วัดเครือวัลย์, พระพรหมดิลก วัดสามพระยา, พระพรหมกวี วัดกัลยาณมิตร, พระพรหมวัชราจารย์ วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมารามและพระพรหมวชิรวิมล วัดบวรนิเวศวิหาร
๐พบโครงกระดูกมนุษย์ยุคน้ำแข็ง
อีกหนึ่งเรื่องสำคัญ ปี 2568 ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ กรมศิลปากร ประกาศค้นพบ โครงกระดูกมนุษย์ยุคน้ำแข็ง (สมัยไพลสโตซีน) อายุกว่า 29,000 ปีที่ถ้ำดิน อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด จ.ประจวบคีรีขันธ์ เป็นโครงกระดูกมนุษย์ที่เก่าแก่และสมบูรณ์ที่สุดเท่าที่เคยพบในไทย ตั้งชื่อว่า “น้องปังปอนด์” เป็นเด็กอายุ 6-8 ปี และยังพบภาพเขียนสีโบราณ ซึ่งเป็นการค้นพบสำคัญที่ช่วยให้เข้าใจเรื่องราวคนยุคก่อนประวัติศาสตร์ในพื้นที่ชายฝั่งอ่าวไทย ซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ที่สำคัญของไทย
๐ลุ้น ‘วัดพระมหาธาตุฯ’ ขึ้นมรดกโลกก.ค.69
ลุ้นกันมานาน สำหรับการขอขึ้นทะเบียนมรดกโลกของแหล่งวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร จ.นครศรีธรรมราช ล่าสุดคาดว่า จะเข้าสู่วาระการประชุมคณะกรรมการมรดกโลกในเดือนกรกฎาคม 2569 ณ สาธารณรัฐเกาหลี ทั้งนี้ คาดว่าแหล่งวัดพระมหาธาตุฯ มีโอกาสได้รับการประกาศเป็นมรดกโลกด้านวัฒนธรรมแห่งใหม่ของไทย และเตรียมเสนอ ร่างเอกสารการนำเสนอการขึ้นทะเบียนมรดกโลกของแหล่งอนุสรณ์สถานและภูมิทัศน์วัฒนธรรมเชียงใหม่ นครหลวงล้านนา ซึ่งเป็นมรดกวัฒนธรรมแบบต่อเนื่อง ประกอบด้วยพื้นที่นำเสนอขอขึ้นทะเบียน ครอบคลุม 3 ส่วนสำคัญ คือ ส่วนที่ 1 ตัวเมืองเชียงใหม่และโบราณสถานสำคัญ จำนวน 5 แห่ง ได้แก่ คูเมืองกำแพงเมืองเชียงใหม่ วัดเชียงมั่น วัดเจดีย์หลวง วัดพระสิงห์ วัดสวนดอก ส่วนที่ 2 ได้แก่ โบราณสถานวัดอุโมงค์ฯ และวัดพระธาตุดอยสุเทพ และส่วนที่ 3 ได้แก่ วัดเจ็ดยอด ก่อนนำเสนอเอกสารไปยังศูนย์มรดกโลกในรอบวันที่ 30 มกราคม 2569
