นายเนติ เงินแพทย์ รองคณบดีฝ่ายวิจัย คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยพะเยา (มพ.) เปิดเผยว่า โมเดลสวนรุกขชาติตำบลบ้านถ้ำ อ.ดอกคำใต้ จ.พะเยา เป็นหนึ่งในโครงการ 1 คณะ 1 โมเดล ที่คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ มพ.ได้ร่วมทำวิจัยศึกษาค้นคว้าหาพืชสมุนไพรท้องถิ่น เพื่อจัดทำเป็นข้อมูล และแหล่งความรู้ให้กับชุมชน และประชาชนโดยทั่วไป โดยมีนายแก้ว วันดี ประธานชมรมรักษ์แผนไทยตำบลบ้านถ้ำ ปราชญ์ชุมชน (หมอเมือง) ตัวแทนชุมชนร่วมดำเนินการ ทั้งนี้ โครงการดังกล่าวเป็นการต่อยอดจากการศึกษาตำรับอาหารท้องถิ่นเพื่อนำมาใช้ในการบำบัดโรค และดูแลสุขภาพของชุมชน โดยภายหลังที่คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ได้รับฟังความต้องการในการพัฒนาชุมชน จนได้โจทย์การพัฒนาพื้นที่ป่าชุมชนให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เพื่อปลูกจิตสำนึกให้ชุมชนเห็นความสำคัญของการรักษาป่าชุมชน และต้นน้ำ โดยระยะแรกได้นำนิสิตเข้าไปเรียนรู้การใช้ประโยชน์จากป่าชุมชนจากปราชญ์ชาวบ้าน จึงได้รับรู้ว่ามีพันธุ์พืชสมุนไพรท้องถิ่นหลายชนิดที่เป็นชนิดที่หายาก และคนรุ่นใหม่ในชุมชนเริ่มลืมเลือนภูมิปัญญาในการนำสมุนไพรใกล้ตัวนี้มาใช้ประโยชน์ จึงได้ศึกษาชนิดของพันธุ์พืช และสมุนไพร รวมถึง การใช้ประโยชน์จากสมุนไพรพื้นบ้าน และภายหลังเก็บรวบรวมข้อมูลได้แล้วเสร็จจะจัดทำเป็นรูปเล่มจำนวน 500 เล่ม พร้อมให้ความรู้ด้านการใช้ประโยชน์จากสมุนไพรให้กับชุมชน
น.ส.ภัคศิริ สินไชยกิจ สาขาวิชาชีวเคมีและโภชนาการ คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ มพ.กล่าวว่า คณะได้เริ่มทำเป็นต้นไม้มีชื่อ โดยนำป้ายที่บอกชื่อ และประโยชน์ ไปติดไว้ในพื้นที่สวนรุกขชาติ เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชน โดยสามารถติดป้ายชื่อไปแล้วกว่า 100 ชนิด และในปี 2558 ที่ผ่านมา ทีมวิจัยได้ลงพื้นที่เดินสำรวจ และคัดเลือกพืชสมุนไพรที่หายาก มีการจัดกลุ่มสมุนไพรในท้องถิ่น นำมาศึกษาวิจัยในเรื่องของสรรพคุณ และสารออกฤทธิ์ การนำไปใช้ประโยชน์โดยเบื้องต้น เลือกนำมาศึกษาวิจัยจำนวน 30 ชนิด และเตรียมศึกษาเพิ่มเติมในตำรับยาสมุนไพรจากหมอเมือง หลังจากโครงการวิจัยแล้วเสร็จ จะจัดทำเป็นศูนย์ความรู้ชุมชน แหล่งความรู้เพื่อช่วยสร้างเสริมสุขภาวะที่ดีของคนในชุมชน โครงการดังกล่าวเป็นการเรียนรู้ที่จะบูรณาการร่วมกัน สร้างความรัก และหวงแหนในทรัพยากรป่าไม้ชุมชนของบ้านถ้ำ และสร้างความใกล้ชิด เรียนรู้ปัญหา เพื่อก่อเกิดปัญญาที่นำไปใช้ได้จริง ระหว่างนักวิชาการ นิสิต คนในชุมชน เพื่อให้เกิดความยั่งยืน
