นิทานสุภาษิตจีน (385)
成语故事(三八五)
นิทานสุภาษิตจีนที่ “เรียนไทยได้จีน” จะนำเสนอในครั้งนี้คือ 见利忘义/見利忘義 jiàn lì wànɡ yì (เจี้ยน ลี่ ว่าง อี้) โดย คำว่า
见/見 jiàn (เจี้ยน) แปลว่า เห็น เห็นแก่
利 lì (ลี่) แปลว่า ประโยชน์ ผลประโยชน์
忘 wànɡ (ว่าง) แปลว่า ลืม (ในที่นี้จะหมายถึงละทิ้งซึ่ง)
义/義 yì (อี้) แปลว่า ชอบธรรม คุณธรรม
เมื่อรวมกันแล้วหมายถึง เห็นแก่ลาภยศจนลืมคุณธรรม เห็นแก่ผลประโยชน์ลาภยศสรรเสริญละทิ้งคุณธรรม มาดูตัวอย่างนิทานสุภาษิตคำนี้กัน
ในช่วงต้นยุคราชวงศ์ฮั่น 汉初/漢初 Hàn chū (ฮั่น ชู) หลังจากพระเจ้าฮั่นเกาจู่ หลิวปัง 汉高祖刘邦/漢高祖劉邦 Hàn Gāozǔ Liúbānɡ เสด็จสวรรคตแล้ว พระนางหลี่ว์โฮ่ว 吕后/呂後 Lǚ hòu อ้างว่าองค์รัชทายาทยังทรงพระเยาว์ จึงว่าราชการแผ่นดินแทน และรวบอำนาจไว้แต่ผู้เดียว ครั้นแล้วก็ทรงสถาปนาพระประยูรญาติสกุลหลี่ว์ 吕氏/呂氏 Lǚ shì ขึ้นเป็นอ๋องเป็นโหวทั่วแผ่นดิน อำนาจแห่งตระกูลหลี่ว์จึงแผ่ไพศาล ถึงกับสั่นคลอนราชบัลลังก์แห่งราชวงศ์ฮั่นซึ่งสกุลหลิวเป็นผู้สถาปนา
ฝ่ายเฉินผิง 陈平/陳平 Chén Pínɡ อัครมหาเสนาบดี 丞相 Chénɡxiànɡ (เฉิงเซี่ยง) และโจวปั๋ว 周勃/週勃 Zhōu Bó แม่ทัพใหญ่ 太尉Tàiwèi (ไท่ เว่ย) ตลอดจนขุนนางผู้มีความชอบในการก่อร่างสร้างแผ่นดิน ต่างแลเห็นเหตุการณ์แล้วก็ร้อนอกร้อนใจ เกรงว่าราชวงศ์ฮั่นจะตกอยู่ในเงื้อมมือของสกุลหลี่ว์ จึงนัดหมายประชุมลับเพื่อคิดอ่านหาทางกอบกู้ราชสำนัก
เฉินผิงกล่าวว่า “การทั้งปวงจะสำเร็จได้ จำต้องยึดอำนาจกองทัพเสียก่อน เพราะตราอาญาสิทธิ์สำหรับบัญชาการทหารยังอยู่ในมือหลี่ว์ลู่ 吕禄/呂祿 Lǚ Lù หลานของพระนางหลี่ว์โฮ่ว หากมิได้ตรานั้น ก็ไม่อาจเคลื่อนพลได้” แต่หลี่ว์ลู่มิได้ห่างจากกองทัพแม้สักวัน การจะใช้กำลังเข้าชิงจึงมิใช่วิสัย เฉินผิงจึงรำลึกได้ว่า ลี่จี้ 郦寄/酈寄 Lì Jì บุตรของลี่ฌาง 郦商/酈商Lì Shānɡ อดีตอัครมหาเสนาบดี เป็นสหายสนิทของหลี่ว์ลู่ หากอาศัยมิตรภาพระหว่างทั้งสอง ก็อาจลวงให้หลี่ว์ลู่ออกจากค่ายทหารได้ ครั้นแล้วโจวปั๋วจึงไปยังจวนของลี่ฌาง กล่าวโดยไม่อ้อมค้อมว่า “บัดนี้สกุลหลี่ว์คิดชิงราชบัลลังก์ หากปล่อยให้การสำเร็จ ขุนนางผู้ร่วมสร้างแผ่นดินกับพระเจ้าฮั่นเกาจู่ ย่อมมิพ้นคมดาบสักผู้เดียว แม้ท่านจะคิดรักษาตัว แต่จะรักษาวงศ์วานลูกหลานไว้ได้หรือ”
ลี่ฌางเดิมหวังพึ่งไมตรีระหว่างบุตรของตนกับหลี่ว์ลู่ เพื่อรักษาตำแหน่งและวงศ์ตระกูล ครั้นได้ฟังถ้อยคำของโจวปั๋ว จึงรู้แจ้งถึงภัยใหญ่ที่กำลังจะมาถึง จึงเอ่ยถามว่า “ตามความเห็นของท่านแม่ทัพ ข้าพเจ้าควรทำประการใด” โจวปั๋วจึงตอบว่า “ขอเพียงท่านให้ลี่จี้เชื้อเชิญหลี่ว์ลู่ออกมาพบ ณ ประตูเมืองทิศเหนือ เมื่อควบคุมตัวเขาได้ ตราอาญาสิทธิ์ก็ย่อมตกอยู่ในมือเรา แผนการทั้งปวงก็จักสำเร็จ”
ลี่ฌางจึงสั่งให้ลี่จี้ไปชักชวนหลี่ว์ลู่ออกนอกเมือง โดยอ้างว่าจะพากันไปล่าสัตว์ หลี่ว์ลู่เห็นว่าลี่จี้เป็นเพื่อนสนิท จึงหลงเชื่อ มิได้ระแวงสงสัย ทันทีที่พวกเขาออกพ้นประตูเมือง กองทหารที่โจวปั๋วซุ่มไว้ก็กรูเข้าจับกุมโดยฉับพลัน บังคับให้ส่งมอบตราอาญาสิทธิ์แต่โดยดี
เมื่ออำนาจทหารตกอยู่ในกำมือของฝ่ายโจวปั๋วแล้ว ก็เร่งกำจัดวงศ์ตระกูลหลี่ว์เสียจนสิ้น อำนาจการปกครองจึงหวนกลับคืนสู่ราชสกุลหลิวอีกครั้ง บ้านเมืองจึงสงบร่มเย็นดังเดิม ส่วนลี่จี้ผู้มีความชอบในครั้งนี้ ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์สูงส่ง เพื่อเป็นบำเหน็จแห่งความดีความชอบ
ถึงกระนั้น ผู้คนร่วมสมัยจำนวนไม่น้อยกลับประณามลี่จี้ ด้วยเห็นว่าเพื่อรักษาชีวิตและเกียรติยศของตน ยอมทอดทิ้งมิตรสหาย เป็นผู้เห็นแก่ลาภยศจนลืมคุณธรรม จึงพากันติเตียนว่า “เห็นแก่ประโยชน์จนลืมความสัตย์แห่งมิตร” และตราหน้าว่าเป็นบุรุษผู้ทรยศต่อสหายของตนเอง
ข้อคิดจากประโยคสุภาษิตนี้
成语比喻：为了私利，而不顾正义和道义。
成語比喻：為了私利，而不顧正義和道德。
Chénɡyǔ bǐyù：Wèile sīlì, ér bùɡù zhènɡyì hé dàoyì.
เฉิงยหวี่ ปี่ยวี่: เว่ยเลอะ ซือลี่, เอ๋อร์ ปู๋กู้ เจิ้งอี้ เหอ ต้าวอี้.
สุภาษิตเปรียบว่า เห็นแก่ผลประโยชน์ โดยไม่สนใจเรื่องคุณธรรมและศีลธรรม
ประโยคตัวอย่างที่ใช้สำนวนสุภาษิตนี้ เช่น
我们常常对那些见利忘义之人义愤填膺，却不知自己也成了其中的一员。
我們常常對那些見利忘義之人義憤填膺，卻不知自己也成了其中的一員。
Wǒmen chánɡchánɡ duì nàxiē jiàn lì wànɡ yì zhī rén yìfèntiányīnɡ,què bùzhī zìjǐ yě chénɡle qízhōnɡ de yì yuán.
หวั่วเหมิน ฉางฉาง ตุ้ย น่าเซีย เจี้ยน ลี่ ว่าง อี้ จือ เหริน อี้เฟิ่นเถียนอิง, เชว่ ปู้จือ จื้อจี่ เหย่ เฉิงเหวย ฉีจง เตอะ อี้ หยวน.
พวกเรามักรู้สึกไม่พอใจต่อผู้ที่ละทิ้งคุณธรรมเพื่อผลประโยชน์ส่วนตัว แต่กลับไม่รู้ตัวว่าตัวเราเองก็กลายเป็นส่วนหนึ่งในนั้นเสียแล้ว
อ.ซ่อซิง เมธาธารณ์กุล
ศูนย์ภาษาและวัฒนธรรมจีนสิรินธร มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
