อีกไม่กี่วันเท่านั้น จะถึงวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา นั่นคือ “เข้าพรรษา” ที่จะเป็นช่วงเวลาให้พระภิกษุได้อยู่วัดปฏิบัติธรรม ตามประเพณีที่สืบมาแต่ครั้งโบราณ
ก่อนเข้าพรรษา ชายไทยที่อายุครบบวชพระ จะนิยม “บวช” ไม่ว่าจะทดแทนคุณบิดามารดา ศึกษาความรู้ หรืออะไรก็ตาม แต่ส่วนใหญ่จะเป็นช่วงสำคัญนี้
ในการบวชจะมี “พิธีทำขวัญนาค” ซึ่งเชื่อว่าเป็นร่องรอยของศาสนาผีดั้งเดิมของภูมิภาคอุษาคเนย์
สุจิตต์ วงษ์เทศ อธิบายว่า ขวัญ เป็นความเชื่อศาสนาผี (ก่อนพุทธ) หมายถึงส่วนไม่เป็นตัวตนของคน มองไม่เห็น จับต้องไม่ได้ เคลื่อนไหวได้ ลักษณะเป็นหน่วยๆ มีหลายหน่วย แต่ละหน่วยสิงสู่อยู่ส่วนต่างๆ ของร่างกาย เชื่อว่าทุกคนมี 80 ขวัญ ข้างหน้า 30 ข้างหลัง 50
ส่วนรูปร่าง “ขวัญ” จะเป็นอย่างไรนั้น แนะนำให้ดูที่ขดลายก้นหอย หรือลายนิ้วมือ บนหัวคนตรงกลางกระหม่อมเรียก “จอมขวัญ” นอกจากนี้ยังมีตามลำตัวสัตว์ด้วย ทั้งนี้ คนเมื่อ 2,500 ปี มาแล้ว วาดรูปขวัญไว้บนภาชนะบ้านเชียง และหล่อเป็นแกนบนหน้ากลองมโหรทึก
“หมอขวัญ” ดั้งเดิมส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง เพราะในภูมิภาคอุษาคเนย์ยกย่องผู้หญิงเป็นเจ้าพิธีในศาสนาผี มีพลังสูงส่งและยิ่งใหญ่
พิธีกรรมเกี่ยวกับขวัญ เรียกว่า ทำขวัญ, สู่ขวัญ, เรียกขวัญ มีในทุกช่วงสำคัญของชีวิตตั้งแต่เกิดจนตาย เพื่อให้ผู้รับทำขวัญพ้นจากความวิตกกังวล หวาดกลัว หรือตกใจ ต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น หรือต่อการเปลี่ยนแปลงสู่สภาพแวดล้อมใหม่
อาจกล่าวได้ว่าเป็นการสร้างความมั่นใจ จากเหตุที่มีทั้ง “ดี” และ “ไม่ดี”
สุจิตต์ บอกว่า ทำขวัญ เป็นพิธีกรรมง่าย ๆ ที่แสดงความผูกพันและความสัมพันธ์ในระบบเครือญาติระหว่างบุคคลกับครอบครัว และบุคคลกับชุมชนในสังคมเกษตรกรรม แต่เมื่อรับศาสนาจากอินเดียแล้ว (ราว พ.ศ.1000) ก็ถูกปรับเปฃี่ยนให้ซับซ้อนขึ้นโดยรับคติพราหมณ์กับพุทธเข้ามาประสมประสาน
รายการ “ขรรค์ชัย บุนปาน – สุจิตต์ วงษ์เทศ ทอดน่องท่องเที่ยว” ชวนทำความเข้าใจพิธี “บวชนาค” ประเพณีพื้นเมืองอุษาคเนย์ ไม่มีในอินเดีย ฟังดนตรีปี่พาทย์ และสาธิตการสู่ขวัญนาคแบบอีสานดั้งเดิม และแบบภาคกลาง
ตอน : ทำขวัญนาค ผี, พุทธ, พราหมณ์
ถ่ายทอดสดจากวัดแก้วไพฑูรย์ (บางประทุนใน) เขตจอมทอง กรุงเทพฯ ผ่านทางเฟสบุ๊คมติชนออนไลน์ www.facebook.com/MatichonOnline
พฤหัสบดี 6 กรกฎาคม เวลา 09.00 น. เป็นต้นไป
