นิทานสุภาษิตจีน (392)
成语故事(三九二)
นิทานสุภาษิตจีนที่ “เรียนไทยได้จีน” จะนำเสนอในฉบับนี้คือ 一夜十起 yī yè shí qǐ (อี เย่ ฉือ ฉี่) โดย คำว่า
一 yī (อี) แปลว่า หนึ่ง จำนวนหนึ่ง
夜 yè (เย่) แปลว่า กลางคืน
十 shí (ฉือ) แปลว่า สิบจำนวนสิบ
起 qǐ (ฉี่) แปลว่า ลุก ลุกขึ้น
เมื่อรวมกันแล้วแปลตรงตามตัวหนังสือหมายถึง หนึ่งคืนลุกขึ้นมาสิบครั้ง ในความหมายแฝงของคำสุภาษิตนี้จะหมายถึงการนอนไม่หลับเพราะมีความกังวลหรือความวิตกกังวล โดยจะสื่อไปถึงคนที่มีความรับผิดชอบสูง ไม่ทิ้งงาน ไม่ละความรับผิดชอบ มาดูตัวอย่างนิทานสุภาษิตคำนี้กัน
ในสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันออก 东汉/東漢 Dōnɡ Hàn (ตงฮั่น) มีบุคคลผู้หนึ่งชื่อว่า ตี้อู่หลุน 第五伦/第五倫Dì wǔ lún เป็นผู้มีความประพฤติดีงาม ซื่อตรง ยุติธรรมในการปฏิบัติหน้าที่ และได้รับความเคารพนับถือจากผู้คนอย่างมาก เมื่อครั้งที่เขาดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองไคว่จี 会稽/會稽Kuài jī (ปัจจุบันอยู่แถวมณฑลเจ้อเจียง) เขาไม่เคยเบียดบังหลวง หรือใช้แรงงานหลวงในเรื่องส่วนตัวเลย เขาลงมือกำจัดวัชพืชในจวนและดูแลม้าด้วยตัวเอง ส่วนภรรยาก็ทำอาหารเอง โดยไม่เคยวางท่าหรือแสดงความเป็นขุนนางใหญ่โตเลยแม้แต่น้อย เงินเดือนที่ได้รับนั้น เขาเก็บไว้ให้เพียงพอสำหรับค่าอาหารของครอบครัวหนึ่งเดือนเท่านั้น ส่วนที่เหลือเขานำไปช่วยเหลือประชาชนผู้ยากไร้ ตี้อู่หลุนจึงเป็นที่รักและศรัทธาของประชาชนอย่างมาก
ตามธรรมเนียมของชาวไคว่จี ผู้คนมักฆ่าวัวควายเพื่อบูชาเทพเจ้า ทำให้ชาวนาจำนวนมากขาดแคลนวัวควายสำหรับใช้ไถนา เจ้าเมืองหลายคนก่อนหน้านั้นไม่กล้าสั่งห้ามประเพณีดังกล่าว เมื่อตี้อู่หลุนเข้ารับตำแหน่งเจ้าเมืองแห่งนี้แล้ว เขาออกประกาศไปยังทุกอำเภอสั่งยกเลิกพิธีกรรมฆ่าวัวควายเซ่นเทพเจ้า โดยย้ำให้ประชาชนเข้าใจว่า ผู้ใดฆ่าวัวควายอย่างไม่สมเหตุสมผลเพียงเพื่อเซ่นไหว้ผีสางหรือเทพเจ้า ทางการจะลงโทษตามกฎหมาย ในระยะแรก ประชาชนต่างหวาดกลัว บางคนถึงกับสาปแช่งตี้อู่หลุนอย่างดุเดือด แต่ตี้อู่หลุนยังคงบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวดและเที่ยงธรรม ไม่ลำเอียงต่อผู้ใด ในเวลาต่อมา การฆ่าวัวเพื่อประกอบพิธีเซ่นไหว้ก็ค่อยๆ หมดไป การทำการเกษตรของประชาชนก็ไม่ประสบกับปัญหาขาดแคลนวัวควายที่ใช้คราดไถอีกต่อไป ชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนจึงกลับมามั่นคงสงบสุข และชื่อเสียงของตี้อู่หลุนจึงเป็นที่ยอมรับและยกย่องอย่างแพร่หลาย
ครั้งหนึ่ง มีคนถามตี้อู่หลุนว่า “ท่านเป็นคนที่มีคุณธรรม ซื่อตรง ยึดมั่นในความยุติธรรมเช่นนี้ จริงหรือไม่ที่ท่านไม่มีความลำเอียงหรือความเห็นแก่ตัวเลย” เขายิ้มแล้วตอบว่า “ข้าพเจ้ามีเพื่อนคนหนึ่ง เคยมาขอให้ข้าพเจ้าช่วยแนะนำให้ได้รับตำแหน่งราชการ เขานำม้าพันธุ์ดีตัวหนึ่งมาเป็นของกำนัล แต่ข้าพเจ้าไม่รับไว้ และจนถึงบัดนี้ก็ไม่เคยเสนอชื่อเขาให้ดำรงตำแหน่งใดเลย อย่างไรก็ตาม ทุกครั้งที่ข้าพเจ้าต้องเสนอรายชื่อคนที่เหมาะสมให้เข้ารับข้าราชการต่อผู้บังคับบัญชา ข้าพเจ้ามักนึกถึงเขาอยู่เสมอ และอีกเรื่องหนึ่ง เมื่อหลานชายของข้าพเจ้าป่วย ข้าพเจ้าลุกขึ้นไปดูอาการเขาถึงสิบครั้งในคืนเดียว ทุกครั้งที่กลับมานอนข้าก็ยังสามารถหลับต่อได้ แต่เมื่อบุตรชายของข้าพเจ้าป่วย ข้าพเจ้าก็ลุกขึ้นไปดูอาการเขานับสิบครั้งในคืนเดียวเช่นกัน ทว่าเมื่อกลับมานอน ข้าพเจ้ากลับเป็นห่วงเขาอยู่ตลอดเวลา จนนอนไม่หลับทั้งคืน ดังนั้นจากเรื่องเหล่านี้ จะเห็นได้ว่าข้าพเจ้ามีความลำเอียงอยู่แน่นอน เวลาคัดเลือกหรือเสนอชื่อข้าราชการ ข้าพเจ้ายังนึกถึงเพื่อนคนนั้น แม้ว่าเขาอาจไม่เหมาะสมกับตำแหน่งก็ตาม และเมื่อลูกชายป่วย ข้าพเจ้าถึงกับนอนไม่หลับตลอดคืน แต่เมื่อหลานชายป่วย ข้าพเจ้ายังหลับได้ สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นเครื่องแสดงว่าข้าพเจ้าก็มีความรู้สึกรักใคร่เอนเอียงเป็นธรรมดาของมนุษย์เช่นกัน”
เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่า แม้ผู้มีคุณธรรมสูงส่งเพียงใด ก็ยังมีความรู้สึกส่วนตัวและความรักความผูกพันตามธรรมชาติของมนุษย์ ความสำคัญไม่ได้อยู่ที่การไม่มีความลำเอียงเลย หากแต่อยู่ที่การรู้เท่าทันและควบคุมความลำเอียงนั้น ไม่ปล่อยให้ส่งผลต่อความยุติธรรมและความถูกต้องในการปฏิบัติหน้าที่
ข้อคิดจากประโยคสุภาษิตนี้
成语比喻：因心中挂念或担忧而无法安睡。
成語比喻：因心中掛念或憂慮而無法安睡。
Chénɡyǔ bǐyù：Yīn xīnzhōnɡ ɡuàniàn huò dānyōu ér wúfǎ ānshuì.
เฉิงยหวี่ ปี่ยวี่: อิน ซินจง กว้าเนี่ยน ฮั่ว ตานโยว เอ๋อร์ อู่ฝ่า อันฉุ้ย.
สุภาษิตเปรียบว่า นอนไม่หลับเพราะความกังวลหรือความวิตกกังวล
ประโยคตัวอย่างที่ใช้สำนวนสุภาษิตนี้ เช่น
他对工作极度负责，在项目关键期经常是一夜十起，仔细检查每个数据每个细节。
他對工作極度負責，在專案關鍵期經常是一夜十起，仔細檢查每個數據每個細節。
Tā duì ɡōnɡzuò jídù fùzé, zài xiànɡmù ɡuānjiàn qī jīnɡchánɡ shì yīyè shí qǐ, zǐxì jiǎnchá měi ɡè shùjù měi ɡè xìjié.
ทา ตุ้ย กงจั้ว จี๋ตู้ ฟู่เจ๋อ, จ้าย เซี่ยงมู่ กวานเจี้ยน ชี จิงฉาง ฉื้อ อีเย่ฉือฉี่, จื่อซี่ เจี่ยนฉา เหมย เก้อ ฉู้จวี้ เหมย เก้อ ซี่เจี๋ย.
เขาเป็นคนที่มีความรับผิดชอบต่องานอย่างยิ่ง ในช่วงเวลาสำคัญของโครงการ เขามักจะลุกขึ้นมาตรวจงานตลอดทั้งคืน คอยตรวจสอบข้อมูลตัวเลขทุกตัวและรายละเอียดทุกจุดอย่างละเอียดรอบคอบ
อ.ซ่อซิง เมธาธารณ์กุล
ศูนย์ภาษาและวัฒนธรรมจีนสิรินธร มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
