รายงาน : ถอดบทเรียน มองอนาคตAI โจทย์ใหม่ลิขสิทธิ-ธรรมาภิบาล

เมื่อปัญญาประดิษฐ์ (AI) ก้าวเข้ามามีบทบาทในแทบทุกอุตสาหกรรม โดยเฉพาะสื่อและความบันเทิง ซึ่งเป็นพื้นที่ของความคิดสร้างสรรค์ จินตนาการ และการเล่าเรื่อง คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า AI จะเข้ามาแทนที่มนุษย์ได้มากน้อยแค่ไหน แต่คือมนุษย์จะใช้เทคโนโลยีนี้อย่างไร เพื่อเพิ่มศักยภาพในการสร้างสรรค์ โดยไม่สูญเสียคุณค่าของผลงานและความรับผิดชอบต่อสังคม

ประเด็นดังกล่าวกลายเป็นโจทย์สำคัญของอุตสาหกรรมบันเทิงยุคใหม่ ที่ต้องเผชิญทั้งโอกาสจากเทคโนโลยีและความท้าทายด้านจริยธรรม ลิขสิทธิ์ และความน่าเชื่อถือของข้อมูล

มหาวิทยาลัยกรุงเทพ โดยคณะดิจิทัลมีเดียและศิลปะภาพยนตร์ ร่วมกับคณะนิติศาสตร์ จึงจัดสัมมนาวิชาการ “AI-Powered Entertainment Industry 2026: Technology, Creativity & Legal Governance” เปิดเวทีแลกเปลี่ยนมุมมองระหว่างนักวิชาการ ผู้ประกอบการ และผู้เชี่ยวชาญจากอุตสาหกรรมสื่อและบันเทิง เพื่อถอดบทเรียนและมองอนาคตการใช้ AI อย่างสร้างสรรค์และรับผิดชอบ

นายพีรชัย เกิดสินธุ์ ผู้ช่วยอธิการบดีสายวิชาการและรักษาการคณบดีคณะดิจิทัลมีเดียและศิลปะภาพยนตร์ กล่าวว่า AI เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันแล้ว และกำลังสร้างความเปลี่ยนแปลงให้กับอุตสาหกรรมในวงกว้าง ไม่ใช่เฉพาะภาพยนตร์ แต่ครอบคลุมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ ไลฟ์สไตล์ และวิถีชีวิตของผู้คน การจัดสัมมนาครั้งนี้จึงเป็นโอกาสให้มหาวิทยาลัยและคนในอุตสาหกรรมได้เรียนรู้และติดตามความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น

AI ไม่ใช่คู่แข่ง แต่เป็นตัวคูณความสามารถ

นายศิริศักดิ์ คชพัชรินทร์ รองประธานสมาพันธ์สมาคมภาพยนตร์แห่งชาติ มองว่า แม้เครื่องมือในการผลิตงานจะเปลี่ยนแปลงไป แต่รากฐานของงานสร้างสรรค์ยังคงเดิม โดยเฉพาะความคิดสร้างสรรค์และจินตนาการ ซึ่งเป็นจุดแข็งของคนไทย หากสามารถนำมาผสานกับเครื่องมือ AI ที่มีประสิทธิภาพ ก็จะยิ่งเพิ่มขีดความสามารถในการผลิตผลงานให้ก้าวไกลกว่าเดิม สิ่งที่ไม่ควรทำคือการหันหลังให้เทคโนโลยีเพียงเพราะความกลัว แต่ควรเปลี่ยนความกังวลให้เป็นการเรียนรู้ พร้อมฝากถึงผู้รับสื่อให้มีทักษะรู้เท่าทัน ตรวจสอบข้อมูลก่อนเชื่อหรือบริโภคเนื้อหา

สอดคล้องกับมุมมองของ นายภาณุ อารี อดีตผู้บริหารฝ่ายจัดจำหน่ายภาพยนตร์ ที่ย้ำว่า การใช้ AI ให้เกิดประสิทธิภาพไม่ได้ขึ้นอยู่กับเครื่องมือเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับองค์ความรู้พื้นฐานของผู้ใช้งานด้วย โดยเฉพาะศาสตร์ภาพยนตร์ ทั้งประวัติศาสตร์ ทฤษฎี และสุนทรียศาสตร์ เพราะยิ่งผู้สร้างมีความรู้และเข้าใจเนื้อหามากเท่าใด ก็ยิ่งสามารถกำกับให้ AI สร้างผลงานที่มีคุณภาพได้มากขึ้นเท่านั้น

ขณะที่ นายสุธัช ปานเจริญ นายกสมาคมสร้างสรรค์ปัญญาประดิษฐ์ไทย ชี้ให้เห็นว่า หัวใจของเศรษฐกิจสร้างสรรค์ยังคงเป็นการเล่าเรื่อง ซึ่งเป็นความสามารถของมนุษย์ ส่วน AI เป็นเครื่องมือที่ช่วยขยายศักยภาพ หรือเป็นตัวคูณความสามารถและองค์ความรู้ของผู้ใช้งาน ดังนั้น ผู้ที่มีพื้นฐานความรู้แข็งแรงย่อมใช้ AI ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากกว่า พร้อมเตือนว่าไม่ควรพึ่งพาคำตอบจาก AI ในเรื่องที่ตัวเองไม่มีความรู้ เพราะจะไม่สามารถประเมินได้ว่าข้อมูลที่ได้รับนั้นถูกต้องหรือผิดพลาดเพียงใด

งานข่าวต้องมีมนุษย์ตรวจสอบข้อเท็จจริง

ในมิติของสื่อสารมวลชน นายภูริลาภ ลิ้มมนตรี ผู้ช่วยผู้จัดการปฏิบัติการฝ่ายข่าว ช่อง one 31 สะท้อนว่า แม้ AI จะช่วยเพิ่มความรวดเร็วในการทำงานข่าวและสารคดีได้ แต่สิ่งที่ไม่อาจละทิ้งได้คือความน่าเชื่อถือและข้อเท็จจริง การนำ AI มาใช้จึงเหมาะกับการค้นหาข้อมูลเบื้องต้นหรือช่วยสนับสนุนกระบวนการทำงาน แต่การยืนยันความถูกต้องยังต้องอาศัยนักข่าวลงพื้นที่ สัมภาษณ์แหล่งข่าว และตรวจสอบข้อมูลจากสถานการณ์จริง เพราะท้ายที่สุดแล้วความรับผิดชอบต่อเนื้อหาที่เผยแพร่ยังเป็นหน้าที่ของมนุษย์

นอกจากการแลกเปลี่ยนแนวคิด ผู้เข้าร่วมสัมมนายังได้เห็นกระบวนการผลิตคอนเทนต์ด้วยโปรแกรม Seedance AI ผ่านการสาธิตจากผู้แทนบริษัท Verse Media รวมถึงเวิร์กช็อป “AI in Social Media Showcase and Workshop” ที่เปิดโอกาสให้ทดลองใช้ AI กับการสร้างสรรค์เนื้อหาบนแพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์ สะท้อนให้เห็นว่าเทคโนโลยีไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของอนาคต แต่กำลังกลายเป็นเครื่องมือที่คนทำงานต้องเรียนรู้และปรับตัวในปัจจุบัน

ลิขสิทธิ์-Deepfake โจทย์ใหญ่ที่ต้องมีกติกา

อย่างไรก็ตาม เมื่อ AI สามารถสร้างภาพ เสียง วิดีโอ และเนื้อหาได้อย่างรวดเร็ว ประเด็นที่ต้องให้ความสำคัญควบคู่กันคือ ธรรมาภิบาลและกรอบกฎหมาย นายไพบูลย์ อมรภิญโญเกียรติ ผู้เชี่ยวชาญกฎหมายเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ เตือนว่า การสร้างผลงานโดยอาศัยเพียงการป้อนคำสั่ง (Prompt) ให้ AI อาจไม่ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายลิขสิทธิ์ ขณะเดียวกันยังต้องระมัดระวังเรื่องการละเมิดลิขสิทธิ์จากฐานข้อมูลที่นำมาใช้ฝึกหรือสร้างผลงาน องค์กรที่นำ AI มาใช้จึงควรมีนโยบายการใช้งาน (AI Policy) ที่ชัดเจน คำนึงถึงการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลตามกฎหมาย PDPA และกำหนดให้มีมนุษย์ร่วมกำกับดูแล (Human in the loop) เพื่อตรวจสอบความถูกต้องและความเหมาะสมของผลงานก่อนนำไปเผยแพร่

โดยเฉพาะปัญหาข้อมูลบิดเบือน (Misinformation) และการสร้างภาพหรือวิดีโอปลอม (Deepfake) ที่อาจสร้างความเสียหายต่อบุคคล องค์กร และสังคมได้ หากขาดกลไกตรวจสอบที่มีประสิทธิภาพ การใช้ AI ไม่ใช่เรื่องที่ต้องหวาดกลัว แต่ต้องใช้อย่างเข้าใจ มีนโยบายและธรรมาภิบาลรองรับ เพื่อให้เทคโนโลยีสร้างประโยชน์โดยไม่ละเมิดสิทธิของผู้อื่น

ท้ายที่สุด การสัมมนายังเปิดเวทีเสวนา “Can AI and Human Creativity Co-Exist?” ชวนวิทยากรร่วมถกถึงความเป็นไปได้ในการอยู่ร่วมกันระหว่าง AI กับความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์ ซึ่งสะท้อนโจทย์สำคัญของคนทำงานในยุคเปลี่ยนผ่านว่า เทคโนโลยีอาจช่วยลดข้อจำกัดและเพิ่มความเร็วในการผลิต แต่คุณค่าของงานยังขึ้นอยู่กับความคิด ความรู้ ประสบการณ์ และวิจารณญาณของผู้สร้างสรรค์

ถือเป็นอีกบทบาทของมหาวิทยาลัยในการเชื่อมโยงองค์ความรู้ทางวิชาการเข้ากับการปฏิบัติจริง ตามแนวคิด “Practical University” ของมหาวิทยาลัยกรุงเทพ เพื่อเตรียมความพร้อมให้นักศึกษาและคนในอุตสาหกรรมสามารถใช้ AI เป็นเครื่องมือสร้างโอกาสใหม่ โดยไม่ละเลยจริยธรรม กฎหมาย และความรับผิดชอบต่อสังคม

เพราะในวันที่ AI สร้างสรรค์ผลงานได้มากขึ้น สิ่งที่มนุษย์ต้องพัฒนาไม่ใช่เพียงทักษะการใช้เครื่องมือ แต่คือความรู้และวิจารณญาณที่จะกำกับเทคโนโลยีให้เดินไปในทิศทางที่ถูกต้อง