เรื่องเล่าคนเบื้องหลังงานนิทรรศการ ‘ส่งเสด็จ สู่สรวงสวรรค์’ งานประติมากรรมกระดาษ คณะสถาปัตย์ มข.

หลังพิธีเปิดนิทรรศการ “ส่งเสด็จ สู่สรวงสวรรค์” น้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช โดย หอจดหมายเหตุ สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยขอนแก่น (มข.) ซึ่งจัดแสดงในวันที่ 17 ตุลาคม เป็นต้นไป ณ โถงนิทรรศการ ชั้น 2 อาคารศูนย์สารสนเทศ สำนักหอสมุด มข.งานนิทรรศการส่งเสด็จสู่สรวงสวรรค์ ถูกถ่ายทอดเป็นงานศิลปะที่เรียกว่า “ประติมากรรมกระดาษ” ด้วยแนวคิดตามคำพ่อสอน เช่น กระดาษที่บอบบาง แต่เมื่อรวมกันแล้วทำให้เกิดความแข็งแรง เปรียบถึง “การรู้รักสามัคคี” เป็นงานที่ทำด้วยมือล้วนๆ แสดงถึง “ความพากเพียร” สร้างสรรค์ผลงานโดยนักศึกษาสาขาวิชาสถาปัตยกรรม และสาขาวิชาการออกแบบอุตสาหกรรม ภายใต้การควบคุมดูแลของ นายขาม จาตุรงคกุล คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มข.

นายขาม เล่าถึงการทำงานว่า ทางกลุ่มภารกิจพิพิธภัณฑ์และหอจดหมายเหตุ สำนักหอสมุด มข.โดยนายวันชาติ ภูมี ได้ติดต่อเป็นการส่วนตัวมาที่ผม ในการจัดทำนิทรรศการเพื่อรำลึกถึงในหลวงรัชกาลที่ 9 โดยให้ช่วยคิดในด้านเนื้อหา และรูปแบบ โดยให้ศึกษาประวัติศาสตร์ของในหลวงกับ มข.

ประติมากรรมกระดาษ (Paper Sculpture) เป็นการสร้างสรรค์ผลงานจากกระดาษให้เกิดมิติสูงต่ำขึ้น ในสองระดับที่นูนต่ำแบบแบน ๆ และนูนสูง (ไม่ถึงขั้นลอยตัว) เป็นงานพื้นฐานที่นักออกแบบมักจะได้ทดลองฝึกปฏิบัติในการสร้างมิติของภาพ ฝึกการใช้เครื่องมือโดยการร่างภาพ ตัด เจาะ ฉลุ พับ ดัด ติด และนำไปประยุกต์ใช้ได้ในงานหลากหลายสาขา เช่น เพื่อเป็นการ์ดของขวัญ ภาพประกอบหนังสือ ใช้ตกแต่งสถานที่ ใช้จำลองแบบสถาปัตยกรรม โดยงานในครั้งนี้ใช้กระดาษ 100 ปอนด์ (200 แกรม) ในการทำเนื่องจากความหนาของกระดาษ ทำให้สามารถทรงตัวได้ดี และไม่แข็งเกินไปจึงตัดได้โดยง่าย อีกทั้ง ยังมีสีนวลๆ ทำให้งานมีความอ่อนหวานนุ่มนวล ระยะเวลาในการดำเนินงาน 20 กันยายน-10 ตุลาคม โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากสำนักหอสมุด มข.โดยสำนักหอสมุดได้ประสานกับทางคณะในการใช้พื้นที่ในการทำงานในครั้งนี้ด้วย

แนวคิดคือการเล่าเรื่องพระราชกรณียกิจที่ในหลวงรัชกาลที่ 9 มีต่อ มข.และอีกส่วนหนึ่งคือการแสดงความรู้สึก แสดงความอาลัยที่ชาว มข.มีต่อพระองค์ท่าน นายขามจึงได้ออกแบบแผนผัง เนื้อหา เรื่องราว ลักษณะของแต่ละภาพ ให้เหมาะสมกับสถานที่ดังนี้

ห้องโถงของหอสมุดแบ่งได้เป็น 4 ส่วนคือ ห้องซ้าย-ขวา มีขนาดห้องละ 8 x 9.5 เมตร โถงกลาง 8 x 11 เมตร และส่วนของชั้นลอยเป็นห้องกระจก จึงได้แบ่งเนื้อหาออกเป็น 4 ส่วน คือ

Zone รับเสด็จ เล่าเรื่องการเสด็จฯ มายัง จ.ขอนแก่น ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณ และใกล้ชิดกับประชาชนอย่างยิ่ง ประกอบด้วย

A ปฐมเสด็จสู่ขอนแก่น ขอนแก่นตั้งเมืองมาเกือบ 200 ปี ยังไม่เคยมีกษัตริย์พระองค์ใดเสด็จมา รัชกาลที่ 9 ทรงเป็นพระองค์แรกเสด็จฯ มาในปี 2498 ด้วยรถไฟพระที่นั่ง ทรงพระราชทานต้นกัลปพฤกษ์เป็นต้นไม้ประจำจังหวัด และดอกราชพฤกษ์เป็นดอกไม้ประจำจังหวัด เป็นความประทับใจที่ชาวขอนแก่นซาบซึ้งใจยิ่ง ผลงานนักศึกษาสาขาวิชาออกแบบอุตสาหกรรม ชั้นปีที่ 3

B พระมหากรุณาธิคุณ ในหลวงรัชกาลที่ 9 ทรงเสด็จฯ ขอนแก่นถึง 36 ครั้ง ทรงประกอบพระราชกรณียกิจนานัปการ ทรงพระราชทานปริญญาบัตร ทรงให้แนวทางเศรษฐกิจพอเพียงแก่ชาวขอนแก่นได้นำไปใช้พัฒนา คุณภาพชีวิตให้ดีขึ้นเสมอ ผลงานนักศึกษาสาขาวิชาออกแบบอุตสาหกรรม ชั้นปีที่ 2

C ราชปฏิสันถาร ในหลวงทรงพบปะบัณฑิตอย่างไม่ถือพระองค์ มอบให้ทั้งกำลังใจ และแนวทางการดำรงชีวิตที่ดีงาม ผลงานนักศึกษาสาขาวิชาออกแบบอุตสาหกรรมชั้นปีที่ 4

Zone ส่งเสด็จ แสดงภาพพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 เพื่อแสดงถึงความอาลัย และศิลปกรรมที่พสกนิกรร่วมมือร่วมใจทำถวายแด่พระองค์เป็นครั้งสุดท้าย และเพื่อให้ประชาชนผู้ไม่มีโอกาสเดินทางไปร่วมพิธี ได้ใช้โอกาสนี้รำลึกถึงพระองค์

D พระมหาพิชัยราชรถ ริ้วขบวนพระอิสริยศ แสดงถึงความสง่างามสมพระเกียรติแด่องค์มหาราชันของเรา ฉากหลังเป็นวัดพระแก้ว พระบรมมหาราชวัง ผลงานนักศึกษาสาขาวิชาออกแบบอุตสาหกรรม ชั้นปีที่ 3

E พระเมรุมาศ พระเมรุมาศบนสวรรค์ ในมวลเมฆ เทวดา นางฟ้า รายรอบ ผลงานนักศึกษาสาขาวิชาสถาปัตยกรรม ชั้นปีที่ 4

F พวงมาลาอาลัย ตรา พระปรมาภิไธยย่อ ภปร.กลุ่มดอกไม้ แสดงถึงการไว้อาลัยอย่างสุดซึ้ง ผลงานนักศึกษาสาขาวิชาออกแบบอุตสาหกรรมชั้นปีที่ 2

Zone สรวงสวรรค์

G สรวงสวรรค์ ตราพระปรมาภิไธยย่อ ภปร. รายล้อมด้วยเทวดามารับพระองค์สู่สรวงสวรรค์ ผลงานนักศึกษาปริญญาโท สาขาวิชาออกแบบอุตสาหกรรม และนักศึกษาในรายวิชา การสร้างสรรค์กระดาษ และสี ชั้นปีที่ 3-4

J กตัญญุตาเจดีย์ ใช้รูปทรงของเจดีย์วัดหนองแวง ศิลปะในสมัยรัชกาลที่ 9 มีทั้งหมด 9 ชั้น มี 36 ด้าน เท่ากับจำนวนครั้งที่เสด็จฯ ที่เจดีย์นำภาพพระบรมฉายาลักษณ์สีทองมาจัดวางเพื่อระลึกถึงพระองค์ แทนความซาบซึ้งที่เหล่าพสกนิกรของขอนแก่นที่มีต่อพระองค์ตราบนานเท่านาน ผลงานนักศึกษาสาขาวิชาสถาปัตยกรรม และสาขาวิชาออกแบบอุตสาหกรรม ชั้นปีที่ 4

ระยะเวลาอันสั้นประมาณ 20 วัน กลุ่มพี่ปี 4 ต้องขึ้นโครงสร้างฐานทั้งหมดไว้ และทดลองทำโครงสร้างผนัง และนำเอาความคิดของนิทรรศการไปพัฒนาต่อ โดยศึกษาพระเมรุมาศ ลายไทย เครื่องประกอบในงานสถาปัตยกรรมไทยต่างๆ การคัดลอกโครงสร้าง และรายละเอียดก่อนแบ่งกันไปตัดส่วนประกอบต่างๆ ส่วนปี 3 ต้องนำไอเดียเบื้องต้นไปพัฒนาต่อโดยการศึกษาลักษณะต่างๆ ของพระมหาพิชัยราชรถ และช่วยกันเขียนลายไทยประกอบด้วยคอมพิวเตอร์ เพื่อพริ้นท์มาตัดรายละเอียดที่ซับซ้อนมากมาย อีกกลุ่มก็ศึกษาดอกกัลปพฤกษ์ และราชพฤกษ์ ขบวนรถไฟ และเครื่องทรง พระพักตร์ของในหลวง ส่วนปี 2 มีองค์ประกอบได้แก่ในหลวงทรงชุดครุย หอกาญจนาภิเษก ตรามหาวิทยาลัย ทุกชิ้นส่วนทุกขั้นตอนตัดด้วยมือทุกชิ้น และต้องทำงานจนถึงดึกดื่นตี 1 ถึงเช้า ต้องเข้าเรียนต้องส่งโปรเจ็ควิชาอื่นๆ ตามปกติ

“รู้สึกภูมิใจ และมีความสุขมากที่นักศึกษามีการร่วมมือร่วมแรงกันทำงาน แสดงถึงการ รู้รักสามัคคี มีการบริหารจัดการที่ดี ทำงานด้วยความมานะอดทน อันแสดงถึงความเพียร รู้สึกดีที่เราเป็นประชาชนในต่างจังหวัด แต่เราก็สามารถแสดงออกซึ่งความรักต่อในหลวงของเราได้ตามกำลังความสามารถของเราได้เช่นกัน” นายขามกล่าวทิ้งท้าย

นายสุรชาติ แสงตันชัย นักศึกษา ชั้นปีที่ 3 คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ หนึ่งในหลายคนที่ได้เข้ามามีส่วนร่วมในการลงแรงจัดนิทรรศการในครั้งนี้ เล่าว่า

“นักศึกษาที่ร่วมทำกิจกรรม ส่วนมากก็จะเป็นนักศึกษาในแทคกราฟิก แบ่งหน้าที่กันทำงานตามที่ตัวเองรับผิดชอบ ช่วยงานกันดี หากวันไหนใครมีธุระ ก็จะหาเวลามาทำงานทดแทนกันครับเรียกได้ว่าทุกคนพร้อม และตั้งใจที่จะทำถวายในหลวงด้วยใจจริงๆเวลาการทำงานหลังจากได้รับมอบหมาย ก็ประมาณอาทิตย์หนึ่ง ในช่วงนั้นจะเป็นช่วงส่งงานโปรเจคพร้อมๆ กันหลายงานด้วย แต่เราก็จะหาเวลาว่างร่วมกันมาทำงานในช่วงตอนเย็น ไปจนถึงเที่ยงคืน แล้วแยกย้ายกลับไปทำงานอื่นที่ตัวเองรับผิดชอบ แต่ถ้าใครที่ทำงานตนเองเสร็จแล้ว ก็ทำต่อได้ครับ รู้สึกภาคภูมิใจที่ได้เป็นส่วนหนึ่งของการร่วมสร้างสรรค์งานศิลปะนี้ขึ้นมา ด้วยตัวผมเองที่ไม่มีโอกาสไปกราบพระบรมศพ แต่เมื่อได้รับโอกาสดีๆ ที่จะได้ทำบางสิ่งบางอย่างถวายเป็นพระราชกุศลผมก็ยินดี และเต็มใจที่จะทำ ถึงแม้จะเป็นการทำในระยะเวลาที่จำกัดแค่อาทิตย์เดียว แต่เราก็ใช้อย่างเต็มที่ และทำออกมาให้ดีที่สุดครับ”