รัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นช่วงเวลาที่สยามเกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งยิ่งใหญ่หลังการหลั่งไหลเข้ามาของวัฒนธรรมตะวันตก บทความเรื่อง “กระบวนทัศน์ที่เปลี่ยนแปลงในการสร้างสรรค์สถาปัตยกรรมเฉพาะกิจ : พระเมรุจากอยุธยาถึงรัตนโกสินทร์” โดย วรินทร์ รวมสำราญ จากหนังสือ “งานพระเมรุ : ศิลปสถาปัตยกรรม ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมเกี่ยวเนื่อง” เปิดเผยข้อมูลว่า ในพระบรมราชวินิจฉัยของรัชกาลที่ 5 ต่อการสร้างพระเมรุมาศระบุว่า จะต้องมีวิวัฒนาการให้เหมาะสมกับความต้องการและความเป็นไปทางสังคม จนได้ผลลัพธ์ออกมาเป็นพระเมรุมาศที่นำเสนอ ‘สัจจะ’ ของอาคารซึ่งเกิดจากวัตถุประสงค์หลักคือการเป็นอาคารเฉพาะกิจที่สร้างไว และรื้อถอนไว ไม่ฟุ่มเฟือย แต่สมพระเกียรติยศ
นอกจากนี้ยังมีการปรับลดการพระราชพิธีให้ ‘กระชับ’ มากขึ้น ทั้งในการอัญเชิญพระบรมศพสู่พระเมรุมาศที่ท้องสนามหลวง โดยตัดกระบวนแห่รูปสัตว์หิมพานต์ออก เพราะกินเวลานาน และทำให้กระบวนแห่ยาวเกินจำเป็น มีการแทนที่ด้วยกระบวนเกียรติยศของกองทหารแทน
หนังสือดังกล่าว เปิดเผยภาพกระบวนพระราชอิสรริยยศในงานถวานพระเพลิงพระบรมศพรัชกาลที่ 5 รวมถึงภาพ ‘แขกบ้านแขกเมือง’ ที่เดินทางมาเข้าร่วมในพระราชพิธีดังกล่าวอีกด้วยโดยระบุที่มาภาพจาก ‘ศูนย์ข้อมูลอุษาคเนย์’
