เป็นที่ทราบกันดีว่าคนจีนมีส่วนสำคัญยิ่งต่อประวัติศาสตร์ไทยตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน หนึ่งในนั้นคือ การเป็นฐานกำลังครั้งกอบกู้กรุงศรีอยุธยา สร้างกรุงธนบุรี ในสมัยพระเจ้าตากสินมหาราช ดังที่ศาสตราจารย์ ดร.ชาญวิทย์ เกษตรศิริ นักประวัติศาสตร์ชื่อดัง อดีตอธิการบดี ม.ธรรมศาสตร์ กล่าวไว้ในงานบรรยายสาธารณะ หัวข้อ “ตามรอยพระเจ้าตากสินมหาราช ณ กรุงธนบุรี” โดยมูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ ร่วมกับมูลนิธิโตโยต้าประเทศไทย และบริษัทโตโยตา มอเตอร์ส จำกัด ที่พระราชวังเดิม เขตบางกอกใหญ่ กทม. ก่อนช่วงตรุษจีนปีนี้เล็กน้อย มีเนื้อหาตอนหนึ่งว่า สิ่งสำคัญมากคือ เรื่อง “คนจีนในประวัติศาสตร์ ไทย” อยุธยาค้ากับจีนใหญ่โต มีคนจีนมากอยู่อาศัยในทั้งอยุธยาและหัวเมืองชายทะเล ในธนบุรีก็มีชุมชนจีน
“ฐานกำลังสำคัญของการกู้กรุงศรีอยุธยาคือคนจีน พงศาวดารใช้คำว่าไทยจีน ไทยจีน ไทยจีน อยู่ตลอดเวลา ฐานสำคัญคือ ชลบุรี และระยอง แต่ เรามักมองแค่ปลายทางคือ จันทบุรี ตรงนี่คงต้องขยายการศึกษาไปเรื่อยๆ” อดีตอธิการบดี ม.ธรรมศาสตร์กล่าว
นอกจากนี้ ศาสตราจารย์ ดร.ชาญวิทย์ ยังระบุว่า ยังมีประเด็นเรื่อง “วัดแจ้ง” หรือวัดอรุณราชวราราม ซึ่งเป็นวัดเก่าแก่ตั้งแต่สมัยอยุธยา เดิมชื่อ “วัดมะกอก” แล้วได้ชื่อวัดแจ้งเนื่องจากพระเจ้าตากสินล่องเรือมาถึงวัดนี้เมื่อรุ่งสางนั้น ยังมีข้อสันนิษฐานอีก 1 ประการ คือ คำว่าแจ้ง มาจาก “แซ่แต้” ของพระเจ้าตาก ซึ่งแซ่นี้ ออกเสียงในสำเนียงจีนกลางว่า “เจิ้ง” แล้วเพี้ยนเป็น “แจ้ง” โดยในยุคนั้นเป็นวัดในวัง ไม่มีพระสงฆ์จำพรรษา กระทั่งได้รับพระราชทานนาม “วัดอรุณราชธาราม” ในสมัยรัชกาลที่ 2 และ “วัดอรุณราชวราราม” ในสมัยรัชกาลที่ 4 ตามลำดับ
