นักดาราศาสตร์ ชี้ ฝนดาวตกสิงโต คืนนี้ ไม่น่าสนใจ แนะนำให้เก็บแรงเก็บวันลาไว้ดูฝนดาวตกคนคู่เดือนหน้าดีกว่า
เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน นายวิมุติ วสะหลาย กรรมการฝ่ายวิชาการสมาคมดาราศาสตร์ไทย กล่าวว่า วันที่ 17-18 พฤศจิกายน จะเกิดปรากฏการณ์ ฝนดาวตกลีโอนิดส์ เรียกให้ถูกต้องตามหลักก็คือ ฝนดาวตกสิงโต เพราะคำว่าลีโอนิดส์ (Leonids) มาจากคำว่า Leo ซึ่งหมายถึงกลุ่มดาวสิงโต ดังนั้น ต่อจากนี้จะเรียกว่าฝนดาวตกสิงโต
แม้ปรากฏการณ์ฝนดาวตกจะเป็นที่รู้จักกันมานานหลายร้อยปีในต่างประเทศ แต่สังคมไทยกลับเป็นที่รับรู้แค่ในวงการดาราศาสตร์เท่านั้น นอกวงการแทบไม่มีใครเคยได้ยิน จนกระทั่งถึงปี 2541 ก็ถึงจุดเปลี่ยน มีการประชาสัมพันธ์กันกว้างขวางในสื่อต่างๆ ว่าจะเกิดปรากฏการณ์ท้องฟ้าที่สำคัญ เป็นเหตุการณ์ที่จะมีดาวตกเป็นจำนวนมากราวกับห่าฝน เรียกว่าปรากฏการณ์ฝนดาวตก ให้ประชาชนเตรียมตัวชมให้ดี
ฝนดาวตกชุดนั้นก็คือ ฝนดาวตกสิงโตนั่นเอง ฝนดาวตกสิงโตไม่ทำให้ประชาชนผิดหวัง (แต่มีเบี้ยวนัดนิดหน่อย) ด้วยการสาดดาวตกใส่โลกจนมีอัตราการเกิดดาวตกสูงถึงหลายร้อยดวงจนถึงพันกว่าดวงต่อชั่วโมงในช่วงปี 2541 2543 และ 2544 หลังจากนั้นคำว่าฝนดาวตกก็ไม่ใช่คำแปลกใหม่สำหรับสังคมไทยอีกต่อไป
ฝนดาวตกสิงโตเกิดจากดาวหางเทมเพล-ทัตเทิล (55P/Tempel-Tuttle) ซึ่งเป็นดาวหางที่โคจรอบดวงอาทิตย์ด้วยคาบ 33 ปี หมายความว่า ทุก 33 ปี ดาวหางดวงนี้จะเข้ามาใกล้ดวงอาทิตย์และใกล้วงโคจรของโลก การมาเยือนของดาวหางแต่ละครั้ง เป็นการมา “เติมเชื้อ” ให้ฝนดาวตก ทำให้จำนวนฝนดาวตกสิงโตมีจำนวนดาวตกมากขึ้น
โดยปกติ ฝนดาวตกสิงโตเป็นฝนดาวตกที่มีจำนวนดาวตกไม่มากนัก จัดว่าค่อนข้างต่ำ มีค่าอัตราตกสูงสุด (ZHR) ในระดับ 10-20 ดวงต่อชั่วโมงเท่านั้น แต่ทุกครั้งที่มีถูกเติมเชื้อ ฝนดาวตกสิงโตจะเปลี่ยนจากฝนดาวตกธรรมดาเป็นฝนดาวตกระดับซุปเปอร์สตาร์ทันที จำนวนดาวตกอาจมากถึงระดับหลักแสนดวงต่อชั่วโมงเลยทีเดียว ครับ ไม่ได้พิมพ์ผิด เป็นแสนดวงต่อชั่วโมง
การที่ดาวหางเทมเพล-ทัตเทิลมีคาบการโคจร 33 ปี ก็หมายความว่า คาบการเติมเชื้อของฝนดาวตกชุดนี้คือ 33 ปีเช่นกัน เมื่อดูจากบันทึกของฝนดาวตกสิงโต จะพบว่าปีที่มีฝนดาวตกจำนวนมากจะห่างกัน 33 ปี หรือเป็นจำนวนเท่าของ 33 ปี เช่น ค.ศ.1833 1866 1966 1998
หากนับจากการเกิดฝนดาวตกสิงโตที่มากกว่าระดับปกติครั้งล่าสุด ครั้งถัดไปที่จำนวนฝนดาวตกสิงโตจะมากขึ้นก็จะอยู่ที่ราวปี พ.ศ.2576 ซึ่งนักดาราศาสตร์คาดว่าอัตราตกสูงสุดของฝนดาวตกสิงโตในปีนั้นอาจสูงถึงระดับ 500 ดวงต่อชั่วโมงเลยทีเดียว
เมื่อถามว่า ในปี 2568 นี้จะเป็นอย่างไร นายวิมุติกล่าวว่า ฝนดาวตกสิงโตเข้าสู่ช่วงซบเซามาหลายปีแล้ว และจนถึงปีนี้ก็ยังไม่ถึงเวลาที่เป็นรอบการแสดงของฝนดาวตกสิงโต
ดังนั้น จำนวนดาวตกที่จะเกิดขึ้นจากฝนดาวตกสิงโตในปีนี้จึงอยู่ในระดับเดียวกับช่วงสิบกว่าปีที่ผ่านมา นั่นก็คือต่ำมาก ระดับ 10-20 ดวงต่อชั่วโมงเท่านั้น อย่าลืมว่าตัวเลขนี้คือเป็นตัวเลขประเมินในภาวะอุดมคติ นั่นคือท้องฟ้ามืดสนิท ไร้แสงรบกวนโดยสิ้นเชิง หากดูดาวในสภาพท้องฟ้าที่มีแสงรบกวน ตัวเลขก็จะลดลงไปอีกอย่างมาก
นายวิมุติกล่าวว่า อย่างไรก็ตาม สำหรับคนที่ใจรัก ที่คิดว่ายังไงก็จะดูให้ได้ ก็มีข้อแนะนำดังนี้
ฝนดาวตกจะไม่มีทางเกิดในช่วงที่จุดกระจายฝนดาวตกไม่ได้อยู่บนท้องฟ้า จุดกระจาย (radiant) ของฝนดาวตกสิงโตอยู่ในกลุ่มดาวสิงโต ซึ่งกว่าจะขึ้นจากขอบฟ้าก็เที่ยงคืน และจะเกิดต่อเนื่องไปจนกระทั่งฟ้าสาง
ฝนดาวตกสิงโตจึงเป็นปรากฏารณ์ประเภทต้อง “ตื่นขึ้นมาดู” ไม่ใช่ “ถ่างตาดู” ก่อนเที่ยงคืนไม่ต้องไปแหงนมองให้เสียเวลา
วันที่เป็นช่วงที่ตกสูงสุดคือวันที่ 17/18 พฤศจิกายน การระบุเขียนวันที่แบบมีเครื่องหมาย / แบบนี้ ไม่ได้หมายความว่าเป็นวันที่ 17 และ 18 แต่หมายถึงเกิดในคืนที่เป็นรอยต่อระหว่างวันที่ 17 กับ 18 ทั้งนี้เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดความเข้าใจผิด ผู้คนมักมีความรู้สึกว่า เวลาตีหนึ่งตีสองของวันที่ 18 จะเป็นคืนของวันที่ 17 ทั้งที่เวลานั้นล่วงเข้าสู่วันที่ 18 แล้ว กรณีของฝนดาวตกสิงโตนี้ก็เช่นกัน ช่วงเวลาที่เกิดขึ้นเกิดในช่วงชั่วโมงแรกๆ ของวันที่ 18 แต่มันเกี่ยวเนื่องจากยามค่ำคืนของวันที่ 17 จึงเขียนให้ชัดเจนว่า 17/18 การเขียนวันที่แบบนี้นิยมใช้กันในหมู่นักดาราศาสตร์ซึ่งทำงานเกี่ยวกับเวลากลางคืนเป็นปกติ คนวงการอื่นจะเอาไปใช้บ้างก็ได้
นายวิมุติกล่าวว่า การดูฝนดาวตก ไม่จำเป็นต้องเพ่งไปที่ใดที่หนึ่ง ให้ทำสายตากว้างๆ เข้าไว้ คลุมพื้นที่ท้องฟ้าให้มากที่สุด ดูฝนดาวตก ไม่ต้องใช้อุปกรณ์พิเศษใดๆ หากจะมี ก็จะเป็นอุปกรณ์ที่ไม่ใช่อุปกรณ์ทางดาราศาสตร์ เช่น เก้าอี้นอน เสื่อ กาแฟ กับแกล้ม
กล่าวโดยสรุป สำหรับฝนดาวตกสิงโตในปี 2568 ไม่น่าสนใจนัก ใครจะดูก็ดูได้ แต่แนะนำให้เก็บแรงเก็บวันลาไว้ดูฝนดาวตกคนคู่เดือนหน้าดีกว่า
