นาซา เปิดภาพถ่ายดาวเทียม กลุ่มควันปกคลุมภาคเหนือของไทย

เมื่อวันที่ 23 เมษายน เว็บไซต์ขององค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติ (นาซา) ของสหรัฐอเมริกา ได้เผยแพร่ภาพถ่ายจากดาวเทียม “Terra” ของนาซาที่ถ่ายไว้ได้เมื่อวันที่ 22 เมษายน ปรากฏให้เห็นภาพของกลุ่มควันจำนวนมากที่ปกคลุมทั่วบริเวณภาคเหนือของไทย

นาซาระบุว่า เชียงใหม่ เมืองใหญ่อันดับ 2 ของประเทศไทย ตั้งอยู่ในหุบเขาแคบๆ บนที่ราบสูงภาคเหนือของประเทศ แม้ว่าเมืองประวัติศาสตร์แห่งนี้ จะขึ้นชื่อเรื่องของทัศนียภาพอันงดงามของภูเขาโดยรอบ แต่ท้องฟ้าที่แจ่มใส กลับพบเห็นได้ยากขึ้นเรื่อยๆ ในช่วงไม่กี่สิบปีที่ผ่านมา โดยควันได้ปกคลุมท้องฟ้ามากขึ้นโดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในเดือนมีนาคมและเดือนเมษายน

นาซาระบุว่า ดาวเทียมของนาซา สามารถบันทึกภาพเมืองเชียงใหม่และบริเวณโดยรอบ ที่ถูกปกคลุมไปด้วยกลุ่มควัน เมื่อวันที่ 22 เมษายน 2569 ซึ่งหมอกควันได้บดบังหุบเขาและสันเขาบางส่วน ที่ปกติจะสามารถมองเห็นได้ในสภาพอากาศที่แจ่มใส ขณะที่ควันส่วนใหญ่น่าจะมาจากไฟไหม้เล็กๆ น้อยๆ ในพื้นที่เกษตรกรรมและป่าไม้ เพื่อเผาเศษพืชผลหรือรักษาระบบนิเวศของป่า

ในปี 2569 เซ็นเซอร์ของดาวเทียม ได้ตรวจพบไฟไหม้จำนวนเล็กน้อยตลอดเดือนมกราคม แต่การตรวจพบไฟไหม้มีจำนวนมากขึ้น และกระจายวงกว้างขึ้น ในเดือนกุมภาพันธ์ มีนาคม และเมษายน โดยเหตุไฟไหม้มักจะถึงจุดสูงสุดในเดือนมีนาคม ก่อนจะค่อยๆ ลดลงในเดือนพฤษภาคม เมื่อฝนตามฤดูกาลเพิ่มขึ้น

งานวิจัยชี้ว่า ควันจากการเผาไหม้ชีวมวล เป็นหนึ่งในสาเหตุหลักที่ทำให้คุณภาพอากาศในภาคเหนือของประเทศไทย แย่ลงในช่วงฤดูแล้ง จากการประมาณการพบว่า ประมาณ 70 เปอร์เซ็นต์ของ PM2.5 ในเชียงใหม่ ในเดือนเมษายน มาจากการเผาไหม้ชีวมวล ส่วนสาเหตุอื่นๆ ที่ทำให้เกิดหมอกควันในภูมิภาคนี้ ได้แก่ ยานพาหนะ โรงไฟฟ้า และอุตสาหกรรม รวมถึงการเผาถ่านเพื่อประกอบอาหารและเพื่อให้ความร้อน

ขณะที่ลักษณะของภูมิประเทศ ก็มีบทบาทสำคัญเช่นกัน โดยภูเขารอบๆ ทำหน้าที่เหมือนกับเป็นกำแพงกั้นการไหลเวียนของอากาศ และส่งเสริมให้เกิดปรากฏการณ์อุณหภูมิผกผัน ที่ทำให้มลพิษทั้งที่เกิดในพื้นที่เองและที่พัดมาจากภูมิภาคอื่น ถูกกักสะสมอยู่ในหุบเขา ไม่สามารถกระจายตัวออกไปได้

วันเดียวกันกับที่ถ่ายภาพจากดาวเทียม ข้อมูลจากโครงการดัชนีคุณภาพอากาศโลก ระบุว่า เซ็นเซอร์ตรวจวัดคุณภาพอากาศภาคพื้นดิน บันทึกระดับมลพิษทางอากาศ PM2.5 ได้อยู่ในระดับ “มีผลกระทบต่อสุขภาพ” ถึง “มีผลกระทบต่อสุขภาพอย่างมาก” ซึ่งการได้รับมลพิษทางอากาศในระดับสูงเป็นเวลานาน สามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อการเป็นโรคระบบทางเดินหายใจ โรคหัวใจ และหลอดเลือด รวมถึงปัญหาสุขภาพอื่นๆ ได้

นาซาระบุว่า มีรายงานว่าหมอกควันดังกล่าวได้ส่งผลกระทบต่ออุตสาหกรรมการท่องเที่ยว และทำให้จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติเดินทางไปเชียงใหม่ลดลงอย่างเห็นได้ชัด โดยมีรายงานของหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นแห่งหนึ่งระบุว่า จำนวนนักท่องเที่ยวที่เดินทางไปยัง อ.ปาย จ.แม่ฮ่องสอน ซึ่งถือเป็นหนึ่งในจุดหมายยอดนิยมของนักเดินทางท่องเที่ยวแบบแบ๊กแพค ได้ลดลงไปถึง 90 เปอร์เซ็นต์

ด้านนักอุตุนิยมวิทยา จากศูนย์อุตุนิยมวิทยาเฉพาะทาง ของอาเซียน (ASMC) ระบุไว้เมื่อวันที่ 27 มีนาคมว่า สภาพอากาศที่อบอุ่นและแห้งแล้งผิดปกติ ได้ปกคลุมภูมิภาคนี้ในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา พร้อมกับแจ้งเตือนว่า มีความเสี่ยงสูง ที่จะเกิดหมอกควันข้ามพรมแดนอย่างรุนแรง และยกระดับการเตือนภัยขึ้นสู่ระดับ 3 ซึ่งถือเป็นระดับสูงสุด

โดยในช่วงปลายเดือนมีนาคม ASMC ระบุด้วยว่า สภาพอากาศแห้งแล้งมีแนวโน้มที่จะยังปกคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง ขณะที่กระแสลมหลักคาดว่าจะพัดมาจากทางใต้หรือตะวันตกเฉียงใต้ “ภายใต้เงื่อนไขนี้” จะทำให้จำนวนจุดความร้อน หรือ Hotspot และสถานการณ์หมอกควันมีแนวโน้มรุนแรงยิ่งขึ้นต่อไป