วงเสวนาแนะรัฐปรับมุมมองเปิด “พื้นที่สาธารณะ” สร้างกลไกเอกชนอยากแบ่งปันสังคม พัฒนาเมืองใหม่ไม่ทิ้งเมืองเก่า

เมื่อเวลา 13.30 น. วันที่4 กรกฎาคม ที่ ห้องออดิทอเรียม ชั้น5 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (Bacc) สมัชชาสุขภาพแห่งชาติร่วมกับ สมาคมภูมิสถาปนิกประเทศไทย จัดงานเสวนาหัวข้อ “Public space we can พื้นที่สาธารณะเราสร้างได้” ดำเนินรายการโดย นาย ยศพล บุญสม กรรมการผู้จัดการบริษัท ฉมา จำกัด และผู้ก่อตั้งกลุ่มเพื่อนแม่น้ำ หรือ “FOR”

ผศ.ดร. ณัฐวุฒิ อัศวโกวิทวงศ์ ผู้ช่วยคณบดีฝ่ายวิชาการและผู้อำนวยการศูนย์วิจัยบูรณาการภาพพื้นที่และสังคม มหาวิทยาลัยศรีปทุม กล่าวว่า ในประเด็นพื้นที่สาธารณะ ต้องสร้างกลไกให้เอกชนอยากนำพื้นที่ของตัวเองมาแบ่งปันสังคม และตัองหาคำตอบว่า จะมีการสร้างกลไกการสร้างพื้นที่สาธารณะอย่างไรให้มีประโยชน์กับประชาชน โดยพื้นที่ราชการจะต้องสามารถปรับเปลี่ยนใช้งานเป็นพื้นที่สาธารณะได้ โดยประชาชนสะดวกต่อการใช้งานของพื้นที่สาธารณะด้วย

“จะทำอย่างไรให้เอกชนมีแรงใจจูงใจให้คนมาใช้ เช่น ศาลากลางจังหวัดนนทบุรี มีคนมาใช้ช่วงเย็น หลังเวลาราชการสี่โมงครึ่งก็เปลี่ยนเป็นพื้นที่คนเมือง เราต้องสร้างกลไกให้คนอยากนำพื้นที่ของตัวเองมาแบ่งปันสังคม ควรมีนโยบาย มาตรการอะไรให้คนที่มีพื้นที่ นำมาแบ่งปันมาชั่วคราวโดยไม่ค้องทำสัญญายกให้กทม.” ผศ.ดร.ณัฐวุฒิกล่าว

ผศ.ดร.ณัฐวุฒิ ยังยกตัวอย่างกรณี “บางแสน” จังหวัดชลบุรี ซึ่งมีการเปลี่ยนพื้นที่ลานซึ่งรกร้างมาเป็นพื้นที่สาธารณะที่เป็นประโยชน์โดยผ่านการกระบวนการออกแบบ ทั้งนี้ ปัญหาในนโยบายรัฐกับการได้มาซึ่งพื้นที่สาธารณะคือ ต้องมี “ไอเท็ม” เช่น มีการจัดซื้อม้าหมุน และกระดานลื่น แต่ถามว่าคนในชุมชนต้องการหรือไม่ ? เราจะเห็นได้ว่า พื้นที่สาธารณะหลายแห่งที่รัฐเข้าไปจัดการไม่มีคนมาใช้งาน จึงรกร้าง จุดนี้ต้องตั้งคำถามว่าจะออกแบบกระบวนการอะไรที่จะแก้ไขปัญหานี้ ทำอย่างไรที่จะสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชน นอกจากนี้ ยังมีประเด็นเรื่องการแก้พระราชบัญญัติกองทุนสิ่งแวดล้อม ซึ่งเดิมเป็นเรื่องของการบำบัดน้ำเสีย และเตาเผาขยะ แต่จริงๆแล้ว ตนมองว่า ต้องใช้สำหรับส่งเสริมสภาพแวดล้อมได้ด้วย

ผศ.ดร.ณัฐวุฒิ กล่าวต่อ ถึงโครงการ “วัดบันดาลใจ” ว่าเป็นการพัฒนาวัดให้เป็นศูนย์เรียนรู้ทางพุทธศาสนาและพัฒนาสังคม ที่เปิดโอกาสให้คณะสงฆ์และคนในชุมชน รวมถึงโรงเรียนและกลุ่มกิจกรรม มาเรียนรู้ผ่านกิจกรรมต่างๆ
สำหรับประเด็นเรื่องการจัดการพื้นที่ริมน้ำ ผศ.ดร.ณัฐวุฒิยกตัวอย่างการปรับภูมิทัศน์ริมแม่น้ำน่าน ของจังหวัดพิษณุโลก ซึ่งเป็นตัวอย่างที่ดี

“เรามักเรามองน้ำเป็นฟังก์ชั่นเดียวคือ ท่วม ต้องกันออกไป เขื่อนคือการจัดการพื้นที่เชิงเดี่ยว การที่พิษณุโลกจัดกิจกรรมหลากหลาย สร้างกิจกรรมให้คนออกมาทำกิจกรรมข้างนอก มาขายของ ครอบครัวออกมาใช้ชีวิตสะท้อนว่าเป็นเมืองที่มีเจตนารมย์แน่วแน่ในการสร้างพื้นที่สาธารณะ ซึ่งสามารถซ้อนทับในพื้นที่เดิมได้ ไม่ต้องหาที่ใหม่มาทำ”

ผศ.ดร.พีรดร แก้วลาย อาจารย์คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการผังเมือง มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กล่าวว่า สิ่งที่น่าสนใจคือ นักศึกษาปริญญาโทส่วนใหญ่ ทำวิทยานิพนธ์เกี่ยวกับพื้นที่สาธารณะมาก สะท้อนว่าคนรุ่นใหม่เห็นความสำคัญเรื่องพื้นที่สาธารณะ ซึ่งจริงๆแล้ว มีเยอะ ทั้งของภาครัฐและเอกชน แต่จะปรับมุมมองอย่างไร ให้เป็น “สาธารณะ” มากขึ้น

“เราสามารถปรับเปลี่ยนพื้นที่เอกชนมาเป็นพื้นที่สาธารณะได้ ตัวอย่างเช่น พื้นที่ระหว่างอาคาร พื้นที่ศูนย์การค้าที่สามารถเพิ่มเติมเป็นพื้นที่สาธารณะให้ประชาชนได้พักผ่อน รวมถึงพื้นที่ใต้ทางด่วนจำนวน 268 แห่ง ซึ่งหลายแห่งมีการใช้งานแล้ว แต่จำนวนมากยังไม่ถูกใช้งาน จุดอ่อนที่ทำให้รัฐไม่ขับเคลื่อน เพราะทำแล้วคนไม่มาใช้งาน หรือชุมชนไม่ดูแลรักษา ดังนั้นควรคิดถึงความต้องการในการใช้งานที่อาจมากกว่าลานกีฬาซึ่งเหมือนๆกันไปหมด”

ผศ.ดร. พีรดร ยังกล่าวถึงพื้นที่ว่างบริเวณหน่วยงานราชการ ที่ไม่ถูกใช้งานหลังหมดเวลาราชการ โดยมองว่าควรมีการใช้เป็นลานกิจกรรมย่อยๆ

“พื้นที่หน้าหน่วยงานรัฐกว้างมาก ขับรถกว่าจะถึงอาคาร มีหญ้าเขียวสวย แต่หลังสี่โมงเย็นปิดประตู อย่างไรก็ตาม หลายหน่วยงานเริ่มใช้งาน มีกลุ่มที่กล้าขอใช้พื้นที่รัฐ ทำเป็น pop up พื้นที่กิจกรรมลานย่อยๆ เช่น อู่ต่อเรือกรุงเทพฯ , รฟท. , มิวเซียมสยาม และ Mrt ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ ซึ่งทำให้คนรุ่นใหม่เข้าไปสัมผัสได้ อย่าง มิวเซียมสยาม พยายามจัดกิจกรรมให้สอดคล้องกับนิทรรศการข้างใน นี่เป็นโอกาสให้คนมาสัมผัสพื้นที่สาธารณะ เพียงแต่หน่วยงานราชการแค่ปรับมุมมองเท่านั้น” ผศ.ดร.พีรดร กล่าว พร้อมระบุว่า หน่วยงานราชการที่ไม่มีรั้วอย่างกระทรวงกลาโหม ซึ่งด้านหน้ามีแต่ปืนใหญ่ น่าจะมีการจัด pop up เช่นกัน”

ดร.อดิศร์ อิศรางกูล ณ อยุธยา อาจารย์คณะพัฒนาการเศรษฐกิจ สถาบันพัฒนาบริหารศาสตร์ กล่าวว่า ความจำเป็นของพื้นที่สาธารณะของการพัฒนาพื้นที่สาธารณะเกี่ยวกับการคลังสาธารณะเพื่อการพัฒนาสาธารณะ เช่น โรงงานยาสูบเปลี่ยนเป็นพื้นที่สาธารณะต้องคิดแบบนักธุรกิจ ไม่ว่าจะเป็นการหาร้านค้าเพื่อเพิ่มรายได้เข้ามา และมูลค่าเงินจะเพิ่มขึ้นจากเดิมซึ่งพื้นที่สาธารณะจะเกิดขึ้นได้ง่าย

รศ.ดร.รวี หาญเผชิญ อาจารย์คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น กล่าวว่า ควรให้เด็กๆมีการพูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเพื่อให้เข้าใจพวกเขาต้องการพื้นที่สาธารณะในรูปแบบใด รศ. ดร.รวี หาญเผชิญ ได้กล่าวอีกว่า การทำงานต้องมีผู้แนะนำหลายบทบาทที่ต้องสามารถประสานงานได้ และพื้นที่สร้างสรรค์จะต้องพัฒนาเมืองใหม่โดยไม่ทิ้งเมืองเก่า