สืบเนื่องกรณีกระแสทวงคืนโบราณวัตถุไทยจากสหรัฐอเมริกาโดยกลุ่มสำนึก 300 องค์ กระทั่งต่อมา ภาครัฐได้ตั้งคณะกรรมการติดตามโบราณวัตถุไทยจากต่างแดน ประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญในสาขาต่างๆ โดยมีการประชุมหารือแล้ว 4 ครั้ง ส่วนครั้งล่าสุด ซึ่งจะเป็นการประชุมครั้งที่ 5 มีกำหนดในวันที่ 10 กรกฎาคมที่ผ่านมา แต่ถูกเลื่อนออกไปอย่างไม่มีกำหนด
ล่าสุด เมื่อวันที่ 13 กรกฎาคม นายทนงศักดิ์ หาญวงษ์ นักวิชาการกลุ่มสำนึก 300 องค์ เปิดเผยว่า ตนได้รับการติดต่อจากกระทรวงความมั่นคงแห่งมาตุภูมิ หรือ Department of Homeland Security ซึ่งเป็นกระทรวงหนึ่งของรัฐบาลกลางแห่งสหรัฐอเมริกา โดยเป็นการติดต่อผ่านทางอีเมล์ เพื่อสอบถามข้อมูลและรายละเอียดเกี่ยวกับโบราณวัตถุไทยในสหรัฐที่รัฐบาลไทยประสานขอคืนจากพิพิธภัณฑ์ในสหรัฐ
“จดหมายจากเจ้าหน้าที่กระทรวงมาตุภูมิ ฯ ต้องการทราบว่าเราเคยมีความพยายามในการขอคืนโบราณวัตถุมาก่อนหรือไม่ เนื่องจากผู้ครอบครองโบราณวัตถุต่อสู้ในประเด็นที่ว่า เราไม่เคยสนใจมาก่อน ทำไมถึงเพิ่งมาทวงในข่วงนี้ นอกจากนี้ เขาต้องการข้อมูลการวิเคราะห์หลักฐานชิ้นส่วนหินที่ปราสาทหินว่าเป็นชนิดเดียวกันกับทับหลังที่อยู่ในพิพิธภัณฑ์ในสหรัฐหรือไม่ เพราะหินทรายที่ใช้สลักทับหลังไม่ได้มีแค่ในเมืองไทยแห่งเดียว อาจจะเป็นทับหลังของปราสาทในกัมพูชาก็ได้ และข้อสุดท้ายคือเขาต้องการพยานบุคคลที่เคยเห็นหรือรู้เห็นว่าเคยมีทับหลังติดตั้งอยู่บนปราสาทมาก่อน ซึ่งข้อนี้ผมได้เคยลงพื้นที่สัมภาษณ์ชาวบ้านมานานแล้ว และเคยให้หน่วยงานราชการเข้าไปสัมภาษณ์ด้วย แต่ยังไม่มีเจ้าหน้าที่รัฐเข้าไปสัมภาษณ์หรือเก็บข้อมูลเลย ทั้งปราสาทหนองหงส์ ทั้งกรุพระปลายบัด อย่างไรก็ตาม ผมยังไม่ได้ตอบจดหมาย เนื่องจากต้องการนำเรื่องเข้าที่ประชุมคณะกรรมการติดตามโบราณวัตถุฯ ให้เป็นระบบ” นายทนงศักดิ์กล่าว
นายทนงศักดิ์ กล่าวอีกว่า จดหมายอีกฉบับหนึ่ง ยังเขียนมาบอกว่า ตนไม่มีความรู้ด้านโบราณวัตถุ โดยได้รับเอกสารจากทางการไทยเกี่ยวกับโบราณวัตถุเพียง 2 ชิ้นเท่านั้น คือ ทับหลังปราสาทหนองหงส์ และทับหลังปราสาทเขาโล้น จีงอยากให้ทางการไทยส่งหลักฐานเกี่ยวกับโบราณวัตถุชิ้นอื่นๆ ที่มีข่าวว่าทางคณะกรรมการฯมีมติทวงคืน แต่ยังไม่ส่งข้อมูลไปให้ เนื่องจากต้องการขอหมายศาลเข้าตรวจค้น Avery Brundage Collection ปัจจุบันคือเอเวียน อาร์ต มิวเซียม เพื่อให้การดำเนินการมีความคืบหน้ารวดเร็ว ดังนั้น ตนจึง อยากให้จัดการประชุมคณะกรรมการครั้งต่อไปอย่างเร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เพื่อที่ตนจะได้เสนอเรื่องราวทั้งหมดผ่านคณะกรรมการฯ ว่าทางสหรัฐต้องการข้อมูลใดบ้าง
“หลังการประชุมคราวก่อน มีการระบุว่าจะส่งข้อมูลให้สหรัฐ นี่ใช้เวลา 5 เดือนแล้ว ยังไม่เสร็จ ไม่มีการส่งข้อมูลอะไรให้ทางนั้นเลย กลายเป็นฝ่ายสหรัฐที่สอบถามมาเอง
อย่างไรก็ตาม รายละเอียดอื่นๆในจดหมาย ขอยังไม่เปิดเผย เพราะจะนำเข้าในที่ประชุมคณะกรรมการฯ ก่อน อีกเรื่องหนึ่งที่อยากพูดถึงคือ มีภัณฑารักษ์ต่างชาติออกมาวิจารณ์ข่าวทวงคืนของไทย ผ่านการให้สัมภาษณ์ในนสพ.ต่างประทศ เพื่อเป็นทางออกในการต่อสู้ให้พิพิธภัณฑ์ในสหรัฐที่ครอบครองโบราณวัตถุไทยอยู่ ผมจึงอยากให้ทางการไทยเร่งดำเนินการต่างๆอย่างเร็วที่สุด” นายทนงศักดิ์ กล่าว
นายทนงศักดิ์ กล่าวอีกว่า ทั้งนี้ ตนยืนยันว่า ไม่มีเจตนาติดต่อกับกระทรวงดังกล่าวนอกเหนือการดำเนินการของกรมศิลปากร แต่เจ้าหน้าที่กระทรวงดังกล่าวเป็นฝ่ายติดต่อมาเอง เนื่องจากตั้งแต่ก่อนมีการตั้งคณะกรรมการติดตามโบราณวัตถุฯ ชุดนี้ ตนเคยหารือกับนาย เจสัน เฟลช์ ผู้สื่อข่าวชื่อดังชาวอเมริกันที่มีบทบาทในการขุดค้นประเด็นการลักลอบค้าโบราณวัตถุออกนอกประเทศอย่างผิดกฎหมายจนมีการส่งคืนโบราณวัตถุจำนวนมากคืนแก่ประเทศหลายแห่งในเอเชียมาแล้ว โดยเจ้าหน้าที่รายดังกล่าวรู้จักกับนายเจสัน เฟลช์เป็นอย่างดี นายเจสัน เฟลช์ จึงแนะนำให้ติดต่อสอบถามทางตนเท่านั้น
สำหรับกระแสการทวงคืนโบราณวัตถุไทยจากต่างแดน เกิดขึ้นใน พ.ศ.2559 โดยเริ่มจากการพบประติมากรรมโพธิสัตว์ จากปราสาทปลายบัด 2 อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดบุรีรัมย์ถูกนำออกประมูลโดยบริษัทประมูลระดับโลก ต่อมา มีนักวิชาการไทยในสหรัฐเปิดเผยภาพประติมากรรมพระโพธิสัตว์ขนาดใหญ่ที่มีสภาพสมบูรณ์สวยงาม จากภาคอีสาน อายุราว 1,300 ปีที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน นิวยอร์ก นำมาซึ่งการรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับโบราณวัตถุไทยในสหรัฐ อาทิ ทับหลังปราสาทเขาโล้น จ.สระแก้ว, ทับหลังปราสาทหนองหงส์ จ.บุรีรัมย์, เสาประดับกรอบประตูรูปสตรี และม้าหินทรายจากปราสาทหินพนมรุ้ง จ.บุรีรัมย์ เป็นต้น
