สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (องค์การมหาชน) (สสน.) และมูลนิธิอุทกพัฒน์ (อพ.) ร่วมกับ กลุ่มธุรกิจ TCP ทำโครงการ “TCP โอบอุ้มลุ่มน้ำไทย” จุดประสงค์คือ พัฒนาทรัพยากรน้ำทั้งบนดินและใต้ดินอย่างยั่งยืน หวังให้ชุมชนมีแหล่งน้ำไว้ใช้อย่างเพียงพอ พัฒนาคุณภาพชีวิตและเศรษฐกิจชุมชน เสริมสร้างรายได้ให้แก่เกษตรกร โดยตั้งเป้าหมายในการพัฒนา 2 ลุ่มน้ำคือ ลุ่มน้ำยมและลุ่มน้ำปราจีน ในพื้นที่นำร่องคือ ชุมชนหมู่บ้านแม่ขมิง จ.แพร่ ซึ่งเป็นหมู่บ้านที่พร้อมรับในการเปลี่ยนแปลงระบบการบริหารการใช้น้ำมากที่สุด
นายรอยล จิตรดอน กรรมการและเลขาธิการ มูลนิธิอุทกพัฒน์ (อพ.) กล่าวว่า การจะแก้ปัญหาน้ำท่วม น้ำแล้ง อย่างยั่งยืนและมีประสิทธิภาพสูงสุด จะต้องอาศัยความร่วมแรงร่วมใจของประชาชนในพื้นที่ให้สามารถดำเนินงานได้ด้วยตนเอง และมีส่วนร่วมในการกำหนดตำแหน่งที่ตั้งโครงการ รูปแบบของงาน ปริมาณเก็บกักน้ำรวมไปถึงการดูแลรักษาเพื่อการใช้งานระยะยาว
“เดิมทีพื้นที่ในชุมชนใช้การส่งน้ำด้วยรางปูนจากอ่างเก็บน้ำห้วยปะยางไปสู่ไร่นาของชาวบ้าน ซึ่งทำให้น้ำส่วนหนึ่งระเหยไปเสียเปล่า แต่เมื่อทาง อพ.เข้ามาศึกษาพื้นที่ร่วมกับชาวบ้านแล้วพบปัญหาดังกล่าว จึงเปลี่ยนมาใช้ท่อพีวีซีขนาด 6 นิ้ว เป็นท่อส่งน้ำตามแนวสันพื้นที่จากอ่างเก็บน้ำลงไปยังพื้นที่เกษตรของชาวบ้าน ทั้งนี้เพื่อลดการใช้น้ำมันในการปั๊มสูบน้ำ ซึ่งเดิมพื้นที่ห้วยปะยางสามารถเก็บน้ำได้เพียง 800,000 ลบ.ม./ปี ขณะนี้ก็เพิ่มขึ้นเป็น 1,200,000 ลบ.ม./ปี แสดงให้เห็นถึงผลลัพธ์ของการกักเก็บน้ำและการใช้น้ำทั่วถึงประชาชนทุกคนอย่างยุติธรรม” นายรอยลกล่าว
นายสราวุฒิ อยู่วิทยา ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร กลุ่มธุรกิจ TCP กล่าวว่า กลุ่มธุรกิจ TCP ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ จะต้องใช้น้ำเป็นวัตถุดิบหลัก ดังนั้น จึงกำหนดนโยบายในการจัดการน้ำเพื่อชุมชนภายใต้โครงการ TCP โอบอุ้มลุ่มน้ำไทย มุ่งสร้างความยั่งยืนด้านทรัพยากรน้ำสู่ลุ่มน้ำยม
“ทั้งนี้โครงการ TCP โอบอุ้มลุ่มน้ำไทยมีเป้าหมายของแผนการดำเนินงาน 5 ปี ตั้งแต่ปี พ.ศ.2562-2566 จะสามารถช่วยให้ชุ่มชนลุ่มน้ำยมและลุ่มน้ำปราจีนกว่า 16,000 ครัวเรือน ใน 6 จังหวัดได้เข้าถึงแหล่งน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภคมากกว่า 12 ล้านลูกบาศก์เมตร (ลบ.ม.) หรือกว่า 3 เท่าของปริมาณน้ำที่กลุ่มธุรกิจ TCP ใช้ในตลอดกระบวนการ และคาดว่าจะสร้างรายได้เพิ่มขึ้นให้กับชุมชนจากการมีน้ำใช้ในการเกษตรอย่างเพียงพอ ทั้งนี้กลุ่มธุรกิจ TCP ได้สนับสนุนเงินทุนในการดำเนินการไว้ราว 100 ล้านบาท” นายสราวุฒิกล่าว
ทั้งนี้ นายอัจฉริยะพงษ์ ปันฟอง ผู้ใหญ่บ้าน หมู่บ้านแม่ขมิง กล่าวว่า หมู่บ้านแม่ขมิงได้รับเลือกเป็นพื้นที่ในการพัฒนาระบบบริหารน้ำจาก TCP ตั้งแต่ปี 2560 ซึ่งได้ดำเนินงานมาจนปัจจุบัน พร้อมทั้งได้รับงบประมาณสนับสนุนจาก TCP เพื่อการวางท่อส่งน้ำไปแล้ว 1,800 เมตร กระจายน้ำไปสู่ 3 หมู่บ้าน ซึ่งสามารถแก้ปัญหาการขาดแคลนน้ำได้จริง พร้อมทั้งยังสร้างอาชีพใหม่ให้แก่คนในชุมชนอีกด้วย เช่น การเปลี่ยนรูปแบบการเลี้ยงวัวเป็นระบบปิด เพื่อไม่ให้วัวเดินไปเหยียบท่อส่งน้ำ ผลพลอยได้ที่ตามมาคือ ชาวบ้านสามารถเก็บเอามูลวัวไปขายได้ โดยสร้างรายได้เข้าชุมชนปีละกว่า 1,000,000 บาท และการปลูกถั่วเหลืองที่มีการตรวจสอบคุณภาพแล้วว่ามีคุณภาพดีที่สุดใน จ.แพร่ สามารถสร้างรายได้เข้าชุมชมได้ถึงปีละ 350,000 บาท
“หมู่บ้านแม่ขมิงมีพื้นที่ประมาณ 1,200 ไร่ ซึ่งพื้นที่ขาดแคลนน้ำคิดเป็น 30% แต่ในขณะนี้การดำเนินการวางท่อไปแล้วสามารถช่วยเหลือพื้นที่ขาดแคลนน้ำไปได้ถึง 20% เหลืออีก 10% ที่กำลังจะดำเนินการต่อ ซึ่งคาดว่าสามารถช่วยเหลือชาวบ้านได้ถึงร้อยละ 98.7 ในการเข้าถึงการใช้น้ำอย่างทั่วถึง” นายอัจฉริยะพงษ์กล่าว
นางตุมมา อ่อนเอ้ย ชาวบ้านในพื้นที่หมู่ 2 หมู่บ้านแม่ขมิง กล่าวว่า พื้นที่ในส่วนของตนนั้นมี 5 ไร่ ปี 2557 ใช้การปลูกพืชเชิงเดี่ยวโดยปลูกมะละกอด้วยระบบการบริหารน้ำแบบเดิมของชุมชน ทำให้น้ำไม่เพียงพอต่อการใช้พร้อมทั้งผลเสียของการปลูกพืชเชิงเดี่ยวที่ตามมาคือมีศัตรูพืชในพื้นที่เกษตร ทำให้เสียหายขายไม่ได้กำไร จนกระทั่งทางชุมชนได้มีการจัดระบบบริหารน้ำโดยมีผู้ใหญ่บ้านให้ความรู้เรื่องการปลูกพืชสวนผสม จึงหันมาปลูกมะนาวพันธุ์ตาหิติ ซึ่งเป็นพันธุ์ที่ขายได้ราคาดี อีกทั้งยังใช้น้ำในการปลูกน้อย จึงทำให้ประหยัดน้ำไปได้อีกทางหนึ่ง โดยจะปลูกแซมสลับกับพริก มะเขือ และพืชสวนครัวอื่นๆ
“ระบบการจัดการน้ำของชุมชนแบบใหม่นั้น เป็นการส่งน้ำผ่านท่อเข้ามายังสระเก็บน้ำของดิฉันที่อยู่ด้านล่างของแปลง แล้วผู้ใหญ่บ้านแนะนำให้สูบขึ้นมาใช้รดน้ำ พอสูบมาใช้น้ำก็จะไหลกลับลงไปที่สระเก็บน้ำเหมือนเดิม ทำให้ประหยัดน้ำ เพราะใช้น้ำในการรดได้หลายครั้ง ซึ่งตอนนี้รายได้จากการปลูกมะนาวประมาณ 100,000 บาท/ปี ถ้ามีอย่างนี้ตั้งนานแล้ว คงไม่ต้องล้มลุกคลุกคลานแบบเมื่อก่อน” นางตุมมา กล่าว
