ทส.2564 นับแต่นี้ ถึง อนาคตทะเลไทย
พื้นที่ทางทะเลของประเทศไทยที่มีกว่า 202 ล้านไร่ พื้นที่ป่าชายเลน 2.86 ล้านไร่ เกาะอีกกว่า 533 เกาะ และความยาวชายฝั่งทะเลอีกกว่า 3,151 กิโลเมตร ด้วยขนาดพื้นที่กว้างใหญ่ที่อยู่ในความรับผิดชอบแล้ว ความหลากหลายทางชนิดพันธุ์และระบบนิเวศทางทะเลของประเทศไทยยังมีความสมบูรณ์และเป็นเอกลักษณ์เฉพาะอีกด้วย โดยเฉพาะแหล่งปะการังธรรมชาติที่มีอยู่กว่า 149,025 ไร่ อยู่ในสภาพสมบูรณ์ร้อยละ 70 และแหล่งหญ้าทะเลอีกกว่า 159,829 ไร่ อยู่ในสภาพสมบูรณ์กว่าร้อยละ 90 ซึ่งเป็นแหล่งอาหารและที่อยู่อาศัยของสัตว์ทะเลจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง พะยูน
ในปี 2564 พบพะยูนในธรรมชาติจำนวน 261 ตัว เพิ่มขึ้นจากปี 2563 ประมาณ 10 ตัว กระจายอยู่ใน 13 จังหวัดชายฝั่งทะเล นอกจากนี้ ในปี 2564 มีการขึ้นวางไข่ของเต่าทะเลกว่า 502 รัง ส่วนมากจะเป็นเต่าตนุและเต่ากระ รวมแล้วกว่า 480 รัง และพบการวางไข่ของเต่าหญ้าและเต่ามะเฟือง ประมาณ 20 รัง ซึ่งภาพรวมมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น
สำหรับวาฬและโลมา ก็พบจำนวนมากขึ้นตั้งแต่ช่วงปี 2563 ทั้งนี้ คาดว่าจะเป็นผลมาจากกิจกรรมของมนุษย์ลดลง ธรรมชาติได้พักฟื้น ทำให้จำนวนสัตว์ทะเลมีเข้ามามากขึ้น
จำนวนสัตว์ทะเลหายากที่เกยตื้น ในปี 2564 มีจำนวนลดลง ส่วนมากยังคงเป็นเต่าทะเล โลมาและวาฬ ซึ่งสาเหตุการเกยตื้นส่วนมากเกิดจากการป่วยและติดเครื่องมือประมงเป็นส่วนใหญ่
สำหรับสถานการณ์ด้านป่าชายเลน ได้แปลภาพถ่ายดาวเทียมความละเอียดสูงเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ป่าชายเลนตั้งแต่ปี 2557 พบว่า พื้นที่ป่าชายเลนของประเทศไทย เพิ่มขึ้นกว่า 2 แสนไร่ โดยพื้นที่ป่าชายเลนคงสภาพเพิ่มขึ้นจาก 1.53 ล้านไร่ ในปี 2557 เป็น 1.74 ล้านไร่ ในปี 2564 สามารถดำเนินการตรวจยึดคืนพื้นที่ที่ถูกบุกรุกได้กว่า 5,000 ไร่
ส่วนสถานการณ์ชายฝั่งทะเลยังคงประสบปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง ที่ยังไม่ได้รับการแก้ไขประมาณ 89 กิโลเมตร พื้นที่ที่ได้รับการแก้ไขปัญหาแล้วกว่า 700 กิโลเมตร และพื้นที่ชายหาดที่สมดุลมีสูงถึง 2,362 กิโลเมตร ซึ่งภาพรวมสภาพทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งอยู่ในระดับดีมากและเป็นที่น่าพอใจอย่างมาก
โสภณ ทองดี
นายโสภณ ทองดี อธิบดีกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) กล่าวว่า สิ่งสำคัญในงานด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง คือ ความร่วมมือของทุกภาคส่วน ซึ่งโดยทั้งทางตรงและทางอ้อม ทั้งนี้ หลายคนคิดว่าตนไม่ได้อยู่ใกล้ทะเล ไม่ได้ไปเที่ยวทะเล คงไม่ได้มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์และดูแลทรัพยากรทางทะเล แต่ในความเป็นจริงแล้ว ทุกคนมีส่วนร่วมในการดูแลพื้นที่ทะเลของไทย
ตัวอย่างที่เห็นได้อย่างชัดเจน คือ ปัญหาขยะทะเล ซึ่งร้อยละ 80 เป็นขยะที่มาจากกิจกรรมบนฝั่งและไหลมาตามแม่น้ำลงสู่ทะเล ขยะบางชิ้นเดินทางมาไกลนับร้อยๆ กิโลเมตร ซึ่งจะสถิติการเก็บขยะทะเลปี 2564 พบว่า มีขยะที่จัดเก็บได้บริเวณชายหาด บริเวณปากแม่น้ำสายสำคัญ ขยะที่ลอยอยู่ในทะเลและขยะที่จมใต้ทะเล รวมแล้วกว่า 3,950,904 ชิ้น น้ำหนักรวมกันกว่า 443,825 กิโลกรัม ซึ่งเป็นตัวเลขที่น่าตกใจ โดยขยะส่วนมากที่พบ ได้แก่ ขวดพลาสติกบรรจุเครื่องดื่ม ถุงพลาสติก เศษโฟม ขวดแก้วบรรจุเครื่องดื่ม ซึ่งขยะเหล่านี้ ก็จะส่งผล
กระทบต่อสัตว์ทะเลและระบบนิเวศปะการังใต้ทะเล และด้วยกระแสสังคมที่ให้ความสนใจกับงานด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ทำให้ชุมชนมีส่วนร่วมกับกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งกว่า 514 ชุมชน และมีประชาชนสมัครเป็นอาสาสมัครพิทักษ์ทะเลกว่า 22,000 คน ทำให้งานด้านการดูแลทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด นายโสภณกล่าว
อธิบดี ทช.กล่าวว่า นอกจากความร่วมมือของทุกภาคส่วนแล้ว เทคโนโลยีและนวัตกรรมต่างๆ ก็มีส่วนสำคัญในการดูแลทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งเช่นเดียวกัน ซึ่งเทคโนโลยีที่ ทช. ก็เกิดจากการคิดค้นและพัฒนาร่วมกันระหว่างภาคส่วนต่างๆ เช่น ทุ่นกักขยะ และเรือเก็บขยะ เป็นต้น และสิ่งสำคัญอีกประกาศหนึ่งคือ การบังคับใช้กฎหมายที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ได้ประกาศบังคับใช้กฎหมายลำดับรองไปแล้วกว่า 43 ฉบับ นับตั้งแต่ปี 2557 และอยู่ระหว่างดำเนินการประกาศอีก 27 ฉบับ ซึ่งการใช้มาตรการทางกฎหมายจะช่วยสนับสนุนให้การบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งเป็นไปอย่างยุติธรรมและเป็นระบบมากยิ่งขึ้น
นายโสภณกล่าวว่า ปี 2564 ทช. เริ่มดำเนินโครงการสำคัญหลายโครงการ เช่น การปักไม้ไผ่ชะลอคลื่นเพื่อป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งบริเวณหาดโคลน โดยในปี 2564 ปักไม้ไผ่ระยะทางปักกว่า 11 กิโลเมตร และการดำเนินงานตั้งแต่ปี 2550 รวมแล้วกว่า 93 กิโลเมตร ใน 46 พื้นที่ 13 จังหวัด ซึ่งช่วยให้ชุมชนและประชาชนปลอดภัยและได้รับประโยชน์จากดินเลนงอกใหม่ในหลายพื้นที่
นอกจากนี้ ยังมีโครงการช่วยเหลือพี่น้องประชาชนให้มีพื้นที่อยู่อาศัยในหลายจังหวัดชายฝั่ง สำหรับในปี 2564 ได้ดำเนินการสำหรับ 64 ชุมชน เนื้อที่กว่า 574 ไร่ ใน 12 จังหวัด เพื่อจัดที่ดินให้ประชาชนภายใต้นโยบายคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) ซึ่งที่ผ่านมาออกใบอนุญาตแล้วกว่า 12 ฉบับ สร้างประโยชน์ให้แก่ชุมชนกว่า 104 ชุมชน 4,036 ครัวเรือน และมีประชาชนได้ประโยชน์จากโครงการกว่า 15,000 คน
อีกสิ่งหนึ่งที่เราพยายามผลักดันจนสำเร็จเป็นรูปประธรรม คือ การสร้างมาตรฐานการแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่งที่ไม่ส่งผลกระทบต่อเนื่องต่อประชาชนและพื้นที่ข้างเคียง โดยทุกหน่วยงานต้องเสนอโครงการให้ ทช.เพื่อพิจารณาก่อนเสนอขอสนับสนุนงบประมาณประจำปี โดยในปี 2564 มีโครงการเสนอเข้ามา จำนวน 64 โครงการ ผ่านเพียง 17 โครงการ ซึ่งผลการพิจารณาได้ส่งให้สำนักงบประมาณใช้ประกอบการพิจารณาจัดสรรงบประมาณประจำปี พ.ศ.2565 และในปี 2565 มีโครงการที่เสนอ ทั้งสิ้น 68 โครงการ มีโครงการที่ผ่านความเห็นของผู้เชี่ยวชาญ เพียง 14 โครงการ ซึ่งจากการดำเนินการจะช่วยลดปัญหาความเดือดร้อนที่อาจจะเกิดขึ้นกับสังคมและประชาชนในพื้นที่ได้เป็นอย่างดี อธิบดี ทช.กล่าว
ในแง่ความเป็นผู้นำด้านการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลในระดับภูมิภาคอาเซียน นั้น นายโสภณกล่าวว่า ด้วยภาพลักษณ์และผลการดำเนินงานที่ค่อนข้างโดดเด่นของประเทศไทย ในช่วงกว่าครึ่งทศวรรษที่ผ่านมา ทำให้ประเทศไทยกลายเป็นที่จับตามองของนานาประเทศ และที่สำคัญนายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรี ทส.พยายามแสดงบทบาทท่าทีไทยให้ชาวโลกได้รับรู้รับทราบ รวมถึง การแสดงตนเป็นผู้นำในการขับเคลื่อนและผลักดันการดำเนินงานในระดับภูมิภาค ไม่จะเป็นการประกาศเป็นประเทศเจ้าภาพในการจัดงานเปิดตัวทศวรรษแห่งมหาสมุทร เป็นภูมิภาคแรกของโลก การเป็นผู้นำในการจัดทำแผนการต่อสู้ปัญหาขยะทะเลในระดับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นต้น
ในคราวการประชุมรัฐภาคี กรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศครั้งที่ 26 หรือ COP26 ซึ่ง พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ได้ประกาศเจตนารมณ์ในการเป็นประเทศที่มีความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutrality) ภายในปี ค.ศ.2050 และมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero Greenhouse Gas Emission) ภายในปี ค.ศ.2565 ทช.ได้รับลูกประกาศระเบียบว่าด้วยการปลูกและบำรุงป่าชายเลนสำหรับองค์กรหรือบุคคลภายนอก เพื่อประโยชน์จากคาร์บอนเครดิต โดยได้ตั้งเป้าพื้นที่ปลูกป่าในช่วง 10 ปี จำนวน 300,000 ไร่ และในปี 2565 จะเริ่มดำเนินการจำนวน 31,280 ไร่
การมีทะเลและมหาสมุทรที่สะอาด ปลอดมลพิษ ถือเป็นการ มีต้นทุนทางธรรมชาติต่อการผลิตและการบริโภค ประชาชนสามารถเข้าถึงทรัพยากรได้อย่างยุติธรรมและเท่าเทียม หากทะเลและมหาสมุทรได้รับการดูแลและคุ้มครองอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน และทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารจัดการอย่างจริงจัง ทรัพยากรทางทะเลและระบบนิเวศทางทะเลมีความสมบูรณ์ ลูกหลานของเราได้มี ได้ใช้ ได้เห็น อย่างที่ พึงได้พึงมี ไม่ว่าปีหน้า หรือตลอดไป
