เมื่อวันที่ 13 ตุลาคม ที่วังช้างอยุธยาแลเพนียด จ.พระนครศรีอยุธยา นายอดิศร นุชดำรงค์ รองอธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พร้อมด้วยเจ้าหน้าที่กรมอุทยานฯ กรมการปกครอง กรมปศุสัตว์ เข้าดำเนินการเก็บตัวอย่างเลือดช้าง พร้อมวัดขนาดส่วนสูง ตำหนิ พร้อมตรวจสอบตั๋วรูปพรรณช้าง ตามคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ที่ 60/2559 เรื่องมาตรการป้องกันการนำช้างป่ามาสวมสิทธิ์เป็นช้างบ้าน
นายอดิศร กล่าวว่า ตามคำสั่งของ คสช. ซึ่งได้กำหนดแผนมาตรการป้องกันการนำช้างป่ามาสวมสิทธิ์เป็นช้างบ้าน โดยต้องทำให้แล้วเสร็จภายใน 180 วัน โดยต้องเก็บตัวอย่างเลือดของช้างบ้านประมาณ 3,500 เชือก ทั่วประเทศ เนื่องจากที่ผ่านมามีปัญหาการลักลอบนำช้างป่ารวมทั้งช้างจากประเทศเพื่อนบ้านมาสวมสิทธิ์ จึงต้องดำเนินการป้องกัน และเป็นการดำเนินการตามแผนปฏิบัติการงาช้างแห่งประเทศชาติในการยุติการค้างาช้าง เพื่อเสนอต่อคณะกรรมการอนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศซึ่งชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์ (ไซเตส) สำหรับกรมอุทยานฯ มีหน้าที่ในการจัดเก็บตัวอย่างเลือดช้างแล้วนำไปวิเคราะห์รหัสพันธุกรรม (ดีเอ็นเอ) ไว้เป็นหลักฐานข้อมูล เพื่อให้กรมการปกครองบันทึกเป็นข้อมูลตั๋วรูปพรรณช้าง พร้อมส่งสัตวแพทย์ไปร่วมกับกรมปศุสัตว์ขอเก็บตัวอย่างเลือดช้างที่อยู่ในสวนสัตว์สาธารณะที่ได้รับอนุญาต ทั้งนี้หากปางช้างไม่ให้ความร่วมมือและเวลาล่วงเลยเกิน 180 วัน ให้ถือว่าช้างเชือกนั้นตกเป็นของแผ่นดิน โดยจะมีการดำเนินคดีตาม พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า 2535
นายอดิศร กล่าวว่า การดำเนินการในวันนี้เป็นการนำร่องในการเก็บตัวอย่างเลือดช้างเพื่อมาตรวจวิเคราะห์ดีเอ็นเอ หากดำเนินการได้อย่างราบรื่นที่อื่นก็ไม่น่าจะมีปัญหา กรมการปกครองได้ประสานไปยังปางช้างทั่วประเทศให้รับทราบแล้ว เบื้องต้นพบว่า มีปัญหาในการเก็บตัวอย่างเลือดลูกช้างที่ยังอายุน้อยมากไม่ถึง 2 ปี ที่มีปัญหาลูกช้างซุกซนไม่ยอมให้เจาะเลือด อีกทั้งแม่ช้างยังหวงลูกอาจเป็นอันตรายต่อเจ้าหน้าที่ได้ ซึ่งเบื้องต้นอาจจะต้องเก็บตัวอย่างขน และมูลลูกช้างเพื่อมาตรวจวิเคราะห์ แต่ก็จะพยายามให้เจ้าหน้าที่นำตัวอย่างเลือดลูกช้างมาตรวจพิสูจน์เทียบเคียงกับแม่ช้างให้ได้ เพราะปัญหาหลักทุกวันนี้คือการนำลูกช้างป่ามาสวมสิทธิ์เป็นช้างบ้าน ทั้งนี้จากการลงทะเบียนตั๋วรูปพรรณของกรมการปกครองมีประมาณ 3,500 เชือก แต่ประวัติการดูแลรักษาช้างบ้านของกรมปศุสัตว์มีประมาณ 4,000 เชือกทั่วประเทศ ดังนั้นมีผลต่างประมาณ 500 เชือก โดยคาดว่าอาจจะเป็นลูกช้างที่ยังไม่ได้ทำตั๋วรูปพรรณ
นายอดิศร กล่าวอีกว่า ทั้งนี้กรมปศุสัตว์ กรมการปกครอง และกรมอุทยานฯ จะร่วมกันพิจารณายกร่างกฎหมาย เพื่อกำหนดมาตรการในการคุ้มครองช้างไทยตามกฎหมายว่าด้วยสัตว์พาหนะ กฎหมายว่าด้วยการสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าและกฎหมายว่าด้วยการป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ให้เป็นระบบภายใน 90 วัน โดยจะนำร่างกฎหมายเดิมที่กรมอุทยานฯ ทำไว้มาปรับปรุงและมีการรับฟังความคิดเห็นจากเจ้าของปางช้างและคนเลี้ยงช้างด้วย โดยให้กรมปศุสัตว์เป็นเจ้าภาพในการดำเนินการ จากนั้นจะมีการส่งรายงานการดำเนินการทั้งหมดไปยังไซเตส ซึ่งจะมีการประชุมกรรมาธิการประจำอนุสัญญาไซเตส ครั้งที่ 68 ที่ นครเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ในปี 2560 โดยจะมีการพิจารณาว่าจะถอดประเทศไทยออกจากรายชื่อประเทศที่เสี่ยงถูกแบนการค้าหรือไม่ ซึ่งคณะกรรมการคงพิจารณาจากภาพรวมในการแก้ปัญหาภายในประเทศ รวมทั้งพิจารณาว่าประเทศไทยยังเป็นประเทศทางผ่านงาช้างจากแอฟริกาอยู่หรือไม่ อย่างไรก็ตามสำหรับการค้างาช้างภายในประเทศ ในปีที่ผ่านมาไทยสามารถลดความต้องการงาช้างของตลาดลงได้ 40 % จาก 300 ล้านบาท เหลือ 140 ล้านบาท
ด้านนายลายทองเหรียญ มีพันธุ์ เจ้าของวังช้างอยุธยาแลเพนียด กล่าวว่า เห็นด้วยกับคำสั่งมาตรา 44 ในการเก็บตัวอย่างเลือดช้างเพื่อตรวจดีเอ็นเอ จะได้ลดข้อครหาในการนำช้างป่ามาสวมสิทธิ์ ซึ่งคนทำเรื่องชั่วๆ นี้มีอยู่ไม่กี่คน แต่มีข้อกังวลเกี่ยวกับการตรวจเลือดลูกช้าง ซึ่งปางช้างของตนมีลูกช้างอายุประมาณ 8 เดือนหลายเชือก การเก็บตัวอย่างเลือดนั้นลำบาก เพราะแม่ช้างหวงลูกและอาจหลุดออกจากโซ่มาทำอันตรายเจ้าหน้าที่ได้ โดยมาตรา 44 ได้ระบุให้เก็บตัวอย่างเลือด ซึ่งตนมองว่าขอให้เพิ่มหรือเปลี่ยนเป็นการเก็บตัวอย่างจากมูลหรือขนด้วยได้หรือไม่ นอกจากนี้รัฐบาลต้องมีกฎหมายมาดูแลช้างบ้านโดยเป็นกฎหมายที่มาจากคนเลี้ยงช้าง และต้องมีองค์กรมีกองทุนขึ้นมาให้ความช่วยเหลือคนเลี้ยงช้างด้วย
ผู้สื่อข่าวรายงานว่า สัตวแพทย์จากกรมอุทยาน กรมปศุสัตว์ ได้ตรวจสอบลักษณะของช้างในวังช้างฯ ว่าตรงตามตั๋วรูปพรรณที่นำมาแสดง ก่อนเก็บตัวอย่างเลือดเพื่อนนำไปวิเคราะห์รหัสพันธุกรรม (ดีเอ็นเอ) พร้อมถ่ายรูป ตรวจสอบไมโครชิฟช้างบ้าน โดยคาดว่าในวันนี้จะสามารถเก็บตัวอย่างเลือดช้างเพื่อนำไปตรวจวิเคราะห์ดีเอ็นเอได้ 20 ตัว จากช้างทั้งหมด 70-80 เชือก คาดว่าใช้เวลา 2 วันจะดำเนินการแล้วเสร็จ และนำดปรับแผนเพื่อดำเนินการในพื้นที่อื่นต่อไป
