ในขณะที่ประเทศกำลังเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ อัตราเด็กเกิดใหม่เริ่มน้อยลง แต่ปัญหาการเกิดไม่พร้อมก็ยังคงมีอยู่
ไม่ว่าจะเป็นปัญหาแม่วัยรุ่นที่มีการคลอดซ้ำท้องที่ 2 ประมาณ 12,000 คน หรือปัญหาการทำแท้งในวัยรุ่น การติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ ฯลฯ แล้วจะแก้ปัญหานี้อย่างไร…
“ศูนย์บริการอนามัยเจริญพันธุ์ชุมชน” เป็นตัวอย่างในการแก้ปัญหาในระดับพื้นที่ของ ต.ยายร้า อ.ท่าใหม่ จ.จันทบุรี โดย นพ.วชิระ เพ็งจันทร์ อธิบดีกรมอนามัย พาสื่อมวลชนลงพื้นที่เพื่อศึกษาดูงานการบริการอนามัยเจริญพันธุ์ชุมชน ซึ่งเป็นศูนย์ที่ให้บริการในแบบเพศวิถีศึกษา เป็นการให้ความรู้แก่ชาวบ้านในบริบทของพื้นที่นั้นๆ
ที่น่าสนใจ คือ ศูนย์ดังกล่าวเกิดขึ้นจากความคิดของชาวบ้าน อย่าง มาลินี เวชสุข ประธานศูนย์บริการอนามัยเจริญพันธุ์ชุมชน และ ปัญญา ชูศิริ กรรมการศูนย์ ทั้งคู่เริ่มต้นทำงานจิตอาสาในโรงพยาบาลท่าใหม่ จ.จันทบุรี โดยทำงานผ่านชมรมเพื่อนที่รู้ใจ จากนั้นจึงแยกตัวออกมาก่อตั้งศูนย์แห่งนี้ขึ้นที่ภายในบริเวณบ้านของตัวเอง
ปัญญาเล่าว่า เดิมทำงานชมรมเพื่อนที่รู้ใจ ซึ่งดำเนินกิจกรรมในด้านสุขภาพด้านเอชไอวี/เอดส์ มาอย่างต่อเนื่อง จนเห็นว่าผู้มารับบริการอายุน้อยลงเรื่อยๆ จึงคิดว่าน่าจะมีแนวทางป้องกันอะไรที่มากกว่าที่ดำเนินการอยู่ ซึ่งเห็นว่างานบริการด้านอนามัยเจริญพันธุ์ มีความสัมพันธ์กับเอชไอวี/เอดส์ รวมถึงประสิทธิภาพในการดำเนินงานต้องอาศัยการมีส่วนร่วมในชุมชนทุกระดับ จึงได้จัดตั้ง “ศูนย์บริการอนามัยเจริญพันธุ์ชุมชน” ขึ้นภายในบ้านของตัวเอง บริเวณถนนเทศบาลสาย 1
“เราคิดว่าการจะตั้งศูนย์ให้บริการจะต้องเข้าถึงง่าย และดูเป็นกันเอง เพื่อให้เด็กวัยรุ่น ซึ่งเป็นกลุ่มเป้าหมายของเรากล้าเข้ามารับบริการ จึงใช้สถานที่บ้านของตัวเอง จัดตั้งศูนย์แห่งนี้ขึ้นเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2557 และเริ่มติดป้ายหน้าบ้าน โดยเริ่มจากแจกถุงยางอนามัยฟรี ซึ่งปรากฏว่ามีคนเข้ามาขอจำนวนมาก แต่ก็มีบางส่วนไม่กล้ามาขอ เราก็ใช้วิธีตั้งไหไว้บริเวณโคนต้นไม้หน้าบ้าน ใส่ถุงยางอนามัยไว้ เพื่อให้มาเปิดไหและหยิบไปได้เลย เรียกว่า “ไหกันน็อก” มาหยิบได้ตลอด 24 ชั่วโมง ซึ่งจะมี 2 ไห แบ่งตามขนาดคือ ขนาด 49 มิลลิเมตร (มม.) และขนาด 52 มม.” ปัญญากล่าว
มาลินีเล่าเสริมว่า ศูนย์เน้นการบริการที่เป็นมิตร ใช้บ้านเป็นสถานที่บริการ ทำให้ผู้รับบริการคลายกังวล เข้าถึงได้ง่าย และสะดวก เปิดทำการตลอดเวลา โดยบริการให้คำปรึกษาเรื่องอนามัยการเจริญพันธุ์ การวางแผนครอบครัว ความรู้เรื่องโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ให้คำปรึกษากับผู้มีปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรค ตลอดจนการควบคุม ป้องกัน และการรักษาให้คำปรึกษาเรื่องการตั้งครรภ์ไม่พร้อม เผยแพร่ความรู้เรื่องเพศ การมีเพศสัมพันธ์อย่างรับผิดชอบและปลอดภัย ตลอดจนการให้คำปรึกษาภาวะหลังวัยเจริญพันธุ์และผู้สูงอายุ และส่งต่อไปยังสถานบริการภาคีเครือข่ายต่างๆ
ผลการดำเนินงานในช่วง 1-2 ปีแรกๆ ยังมีผู้มารับบริการไม่ผ่าน อย่างในปี 2558 มีผู้มารับบริการถุงยางอนามัยจำนวน 50 ราย ส่วนใหญ่เป็นเพศชายอายุ 13-30 ปี และให้คำปรึกษายุติการตั้งครรภ์จำนวน 2 ราย ในปี 2559 มีผู้มารับบริการถุงยางอนามัยจำนวน 258 ราย ในจำนวนนี้มี 230 ราย ที่อายุน้อยกว่า 20 ปี มีผู้มาขอคำปรึกษาท้องไม่พร้อม 4 ราย และได้ให้คำปรึกษาส่งต่อไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และยังให้คำปรึกษาเรื่องกลัวการตั้งครรภ์ 1 ราย จึงส่งต่อไปยัง รพ.ท่าใหม่เพื่อฝังยาคุมกำเนิด
“เด็กๆ ที่มารับคำปรึกษา ช่วงแรกก็ยังไม่ค่อยกล้าพูด มักจะระบุว่ามาปรึกษาแทนเพื่อน ซึ่งเราก็รู้ แต่ไม่ได้พูดอะไรมาก ก็ให้คำปรึกษา และพูดคุยเหมือนเพื่อนให้เขากล้าพูด และไว้ใจที่จะปรึกษาเรา อย่างเด็กนักเรียนผู้ชาย เวลามาขอถุงยางอนามัย มักจะขอเบอร์ใหญ่ๆ ซึ่งเราจะไปพูดตรงๆ คงไม่ได้ ก็ต้องมีวิธี พูดติดตลก เหมือนเพื่อนๆ กัน ขณะที่ผู้หญิงก็ต้องเข้าใจเขา เพราะหลายคนไม่กล้าพูด อายที่จะพูดเรื่องเพศ แต่ก็อยากมีคนรับฟัง มีคนให้คำแนะนำ ดังนั้น จึงอยากฝากผู้ใหญ่ พ่อแม่ผู้ปกครองต้องเข้าใจเรื่องนี้” มาลินีกล่าว
เป็นอีกศูนย์บริการทางเลือกของคนในชุมชน…
