สว.ถอยปรับ VAT ชี้เพิ่มรายได้รัฐได้ นักวิชาการแนะถึงเวลาปฏิรูปภาษีให้มีประสิทธิภาพ

สว.ถอย ปรับ VAT ร้อยละ 10 นักวิชาการชี้ยังไม่มีความชัดเจนในเชิงนโยบาย ซ้ำเติมความเดือดร้อนประชาชนในช่วงนี้ แนะทางเลือกที่แม่นยำและมีประสิทธิภาพกว่าด้วยการปรับปรุงโครงสร้างภาษีให้ตรงเป้ามากกว่าการเก็บภาษีแบบวงกว้างที่กระทบคนทุกคน

ต่อแนวคิดนี้แม้จะเป็นการเพิ่มรายได้ให้กับประเทศ แต่ในภาวะฝืดเคืองและความไม่แน่นอนของพลังงานที่กระทบในทุกๆ มิติของประเทศ การเพิ่มภาษีมูลค่าเพิ่มจะเป็นการถาโถมภาระให้กับผู้บริโภคจนมากเกินไป โดยเฉพาะคนที่มีรายได้น้อย เพราะถึงแม้ว่า VAT จะเป็นการเก็บภาษีตามการบริโภค ใช้มาก กินมาก ก็เสียภาษีมาก แต่เมื่อเทียบกับสัดส่วนรายได้ เท่ากับว่าผู้มีรายได้น้อยเสีย VAT ในสัดส่วนที่มากกว่า

แต่หากไม่ขึ้น VAT แล้ว รัฐจะเพิ่มประสิทธิภาพรายได้ได้อย่างไร คำตอบอาจไม่ได้อยู่ที่ “การเก็บเพิ่ม” หรือ “เพิ่มอัตรา” แต่คือ “การเก็บให้มีประสิทธิภาพและเป็นธรรมมากขึ้น” หนึ่งในตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดคือ “ภาษีบุหรี่” ปัญหาไม่ใช่แค่ “อัตรา” แต่คือ “โครงสร้าง”

โครงสร้างภาษีบุหรี่แบบ 2 อัตรา (2 Tier) ของไทย ถูกออกแบบมาด้วยเจตนาที่ดี แต่ในทางปฏิบัติกลับสร้างผลลัพธ์ที่ไม่สอดคล้องกับเป้าหมาย เพราะการมีภาษี 2 อัตราทำให้เกิดการแข่งขันด้านราคา ผู้ผลิตหรือเจ้าของผลิตภัณฑ์บุหรี่ต่างพากันใช้กลยุทธ์ราคาต่ำเพื่อเลี่ยงการเสียภาษีในอัตราสูง ผลลัพธ์คือ การบริโภคไม่ได้ลดลงจริง รายได้รัฐไม่เพิ่มตามศักยภาพ ตลาดบิดเบือน

การปรับโครงสร้างภาษีบุหรี่เป็น “อัตราเดียว” (Single Tier) ไม่ใช่แค่การเปลี่ยนตัวเลข แต่คือการเปลี่ยนความเป็นเหตุเป็นผลของระบบ ที่จะส่งผลให้ลดแรงจูงใจในการ down-trade เพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บ ทำให้รายได้รัฐมีเสถียรภาพมากขึ้น สนับสนุนเป้าหมายด้านสุขภาพ

อย่างไรก็ตาม ประเด็นเรื่องบุหรี่เถื่อน จะต้องมีการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง ปิดช่องโหว่ระบบติดตามสินค้าและหยุดเครือข่ายการค้าผิดกฎหมาย

นักวิชาการสนับสนุนแนวคิดของ รมว.คลังและรองนายกฯ เรื่องการปรับภาษีบุหรี่ ซึ่งเป็นนโยบายที่ถูกต้องทั้งเหตุผลและจังหวะ เป็นทางเลือกที่แม่นยำและมีประสิทธิภาพกว่าด้วยการปรับปรุงโครงสร้างภาษีให้ตรงเป้ามากกว่าการเก็บภาษีแบบวงกว้างที่กระทบคนทุกคน

นักวิชาการระบุว่า “ภาษีที่ดีไม่ใช่แค่เก็บได้มากขึ้น แต่ต้องออกแบบให้ ‘เปลี่ยนพฤติกรรม’ ได้ด้วย การทำโครงสร้างให้เรียบง่ายขึ้น จะทำให้ทั้งการจัดเก็บมีประสิทธิภาพ และผลลัพธ์ด้านสุขภาพดีขึ้นพร้อมกัน”

การปฏิรูปภาษีบุหรี่ครั้งนี้ ไม่ใช่แค่ “ขึ้นภาษี” แต่คือ “การออกแบบระบบภาษีใหม่ให้ทำงานได้จริง”