จากกรณีมีการแชร์ข้อมูลผ่านโซเชียลมีเดียไปทั่วว่า น้ำลายยุงมีพิษทำลายกล้ามเนื้อทำให้แขนขาอ่อนแรง โดยอ้างถึง ศ.นพ.ธีระวัฒน์ เหมะจุฑา อาจารย์สาขาประสาทวิทยา ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระบุว่ามียุงนำไข้เลือดออกสายพันธุ์ใหม่ และเกิดมีคนไข้โรคจีบีเอส (GBS) หรือการอักเสบของเส้นประสาท ทำให้กล้ามเนื้อแขนขาอ่อนแรงนั้น
เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม ศ.นพ.ธีระวัฒน์ ได้โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว ว่า ตนไม่เคยโพสต์ข้อมูลใดๆ เกี่ยวกับไข้เลือดออกสายพันธุ์ใหม่ พร้อมกับอธิบายข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับกลุ่มอาการแขนขาอ่อนแรงเฉียบพลัน (GBS) สรุปใจความได้ว่า ยุงลายสามารถนำเชื้อแพร่สู่คนได้หลายชนิด ตั้งแต่ไข้เลือดออกชนิดต่างๆ เช่น เดงกี และซิกา ซึ่งซิกาปกติมีอาการน้อยมากหรือไม่มีอาการเลย แต่ไปติดเชื้อในหญิงตั้งครรภ์ และอาจทำให้ลูกพิการ แต่บางรายของเดงกี และซิกา มีอาการทางระบบประสาทเด่น ทั้งสมอง เยื่อหุ้มสมองไขสันหลัง และเส้นประสาทอักเสบ โดยเส้นประสาทอักเสบจะเหมือนกับกลุ่มอาการ GBS ซึ่งตามปกติจะเกิดจากการที่มีติดเชื้อบางชนิดก่อน เมื่อเชื้อหายไป ร่างกายกลับเข้าใจผิด ผลิตภูมิคุ้มกันไปทำลายระบบประสาทแทน (infection trigger) แต่ในรายของไวรัส หลายชนิดนี้ รวมทั้งไวรัส พิษสุนัขบ้าเชื้อยังอยู่แต่มีภูมิไปทำลายร่างกายแทน
ศ.นพ.ธีระวัฒน์ ให้สัมภาษณ์เพิ่มเติมว่า สำหรับโรค GBS (Guillain-Barre Syndrome) เป็นโรคที่เกิดการอักเสบของเส้นประสาท โดยมีสาเหตุจากภาวะภูมิคุ้มกันแปรปรวน ทำให้แขน ขาอ่อนแรงทั้ง 2 ข้าง และอาจมีอาการชาร่วม รวมทั้งมีความผิดปกติของกล้ามเนื้อใบหน้า การกลืน การเคลื่อนไหวลูกตา และบางรายปรากฏอาการในสมองด้วย แต่กลุ่มอาการ GBS ดังกล่าวยังมีสาเหตุอื่นๆ ได้ ดังต่อไปนี้ 1) GBS จากภาวะภูมิคุ้มกันแปรปรวน โดยเข้าใจผิดว่าเส้นประสาทเป็นเชื้อโรค และเซลล์ในระบบภูมิคุ้มกันเบี่ยงเบนทำให้มีการสร้างน้ำเหลือง แอนติบอดี (Antibody) ผิดปกติซึ่งเมื่อร่วมกับตัวขับเคลื่อนการอักเสบ (Complement) ทำให้ปลอกหุ้มประสาทหรือแกนประสาทอักเสบและถูกทำลาย หรือมีเซลล์อักเสบมากัดกินเส้นประสาท ซึ่งจะปรากฏอาการในรูปของอ่อนแรงของกล้ามเนื้อ ถ้าโรคเจาะจงที่แกนกลางของเส้นประสาทและมีทั้งอ่อนแรงและชา ถ้าเกิดกับปลอกหุ้มประสาท โดยพบว่า มีการติดเชื้อหลายตัว ที่กระตุ้นให้เกิดมีภูมิคุ้มกันแปรปรวน เช่น เชื้อไวรัสเอชไอวี ไวรัสตับอักเสบบี ซี และอี เชื้อในตระกูลเฮอร์ปีร์ เช่น ไวรัส CMV EBV แม้กระทั่งเชื้อ Mycoplasma มาลาเรีย ในการนี้เชื้อจะมีโครงสร้างคล้ายคลึงกับส่วนประกอบของเส้นประสาท แต่ไม่จำเป็นเสมอไปในเชื้อบางตัว
ศ.นพ.ธีระวัฒน์ กล่าวว่า ส่วนกรณีของ GBS ที่เกิดตามหลังการฉีดวัคซีน ตัวอย่างที่ชัดเจน ได้แก่ วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าที่ทำจากสมองแกะ หรือสมองหนู โดยผู้ได้รับวัคซีนไม่ต่ำกว่า 1 ใน 300 ราย จะเกิดสมองและไขสันหลังอักเสบ หรือ เส้นประสาทอักเสบ และวัคซีนไข้หวัดใหญ่ และ 2) กลุ่มอาการคล้าย GBS (GBS mimics) อาทิ จากภาวะขาดวิตามิน B1 จากภาวะการติดเชื้อโดยตรง (infectious GBS) เช่น โรคพิษสุนัขบ้า ในกลุ่มอาการของโรคพิษสุนัขบ้าแบบอัมพาต ไวรัสกลุ่ม endemic virus ทำให้เกิดอาการคล้าย GBS ได้แก่ ไวรัสเอนเทอโร ทั้ง 68, 70, 71 ไวรัสกลุ่ม Flavivirus ที่มีอาการทางระบบประสาท เช่น ไวรัสเจอี เดงกี เวสต์ไนล์ และซิกา ทั้งนี้ เจอี และเวสต์ไนล์ จะมีอาการเด่นทางระบบประสาทส่วนกลางและปลาย แสดงอาการทางเยื่อหุ้มสมอง สมอง และไขสันหลังอักเสบได้
“ส่วนเดงกีจะเป็นในระบบของไข้เลือดออกโดยที่อาการทางระบบประสาทจะพบได้น้อยกว่ามาก ทั้งนี้ อาการทางระบบประสาทอาจเกิดขึ้นเดี่ยวๆ โดยที่ผู้ติดเชื้อไม่มีอาการแสดงของไข้เลือดออก และเกร็ดเลือด จำนวนของเม็ดเลือดขาวและความเข้มข้นของเลือดยังอยู่ในเกณฑ์ปกติ และจะเป็นได้ทุกรูปแบบของทางระบบประสาทเช่นเดียวกับเจอีและเวสต์ไนล์ สำหรับซิกาเป็นไปได้ว่า น่าจะมีอาการทางระบบประสาทจำเพาะกลุ่มในทารก ซึ่งอยู่ในครรภ์ โดยทำให้มีสมองลีบ แต่เริ่มมีการพบว่าซิกาก่อให้เกิดอาการคล้าย GBS เช่นกัน”อาจารย์สาขาประสาทวิทยากล่าว
