ปิดหน้าออนไลน์: พิษสิ่งแวดล้อมวิกฤต เอลนีโญ่ จ่อซ้ำ รัฐไทยทำอะไร นอกจากถอดบทเรียน
ในอดีตที่ผ่านมา ทั้งใกล้และไกล ทั่วประเทศไทยล้วนประสบปัญหาวิกฤตสิ่งแวดล้อมมาแล้วนับไม่ถ้วน
น้ำท่วม ฝนแล้ง สารเคมีปนเปื้อน ขยะล้นเมือง ขยะอุดตันท่อระบายน้ำจนน้ำไหลระบายไม่ได้ ทำน้ำเน่าท่วมเมือง สารเคมีระเบิด การรั่วไหลของสารกัมมันภาพรังสี ฯลฯ
คงจะไม่มีใครเถียงว่า ที่กล่าวมานี้เกือบทุกสถานการณ์ มันยังคงเกิดขึ้นมาซ้ำแล้ว ซ้ำเล่า
เกือบ 20 ปีก่อน เราพบสารแคดเมียนปนเปื้อน ในนาข้าว ไร่กระเทียม และพื้นที่เกษตร 13,237 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่ ตำบลแม่กุ ตำบลแม่ตาว และตำบลพระธาตุผาแดง จ.ตาก มีชาวบ้านได้รับผลกระทบมากกว่า 1 พันคน มูลค่าความเสียหายกว่า 3 พันล้านบาท แต่จนถึงขณะนี้ กรมควบคุมมลพิษ(คพ.)ยังไม่สามารถดำเนินการอะไร กับเหมืองแร่สังกะสีในพื้นที่นั้นได้ จนวันนี้ มีชาวบ้านอีกจำนวนมาก ยังได้ผลกระทบจนบัดนี้ เคยเป็นข่าวดังทั่วประเทศ คนในพื้นที่ยังคงชอกช้ำ แต่คนนอกพื้นที่ดูเหมือนจะลืมเรื่องนี้ไปแล้ว
ล่าสุด เกิดวิกฤตการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักใน แม่น้ำสาย อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย เกิดจากมลพิษข้ามพรมแดนที่มีสาเหตุหลักมาจากกิจกรรมการทำเหมืองแร่ เช่น เหมืองแร่ทองคำและแรร์เอิร์ธ ในประเทศเพื่อนบ้าน
ผลตรวจคุณภาพน้ำโดยกรมควบคุมมลพิษ พบสารหนูพุ่งสูงถึง 0.284 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งเกินค่ามาตรฐานความปลอดภัยซึ่งกำหนดไว้ที่ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ไปกว่า 28.4 เท่า และพบสารตะกั่วเกินมาตรฐานราว 5 เท่า ทำให้น้ำในแม่น้ำสายเปลี่ยนเป็นสีแดงขุ่น กระทบพื้นที่เกษตรกรรมกว่า 60,000 ไร่ และระบบผลิตน้ำประปาในหลายตำบลของอำเภอแม่สาย
แม้ล่าสุด กปภ. สาขาแม่สาย ได้กลับมาผลิตน้ำบางส่วนหลังค่าความขุ่นลดลง แต่ค่าสารหนูในน้ำดิบยังคงสูงกว่าเกณฑ์และต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด
น่าตกใจ น่าเสียใจว่า รัฐบาลยังไม่สามารถทำอะไรกับเรื่องนี้ได้เลย แค่ออกข่าวไปวันๆว่า เฝ้าระวัง และจะเจรจากับผู้นำเพื่อนบ้านที่เป็นต้นกำเนิดของเหมืองแร่ทองคำและแรร์เอิร์ธ
ล่าสุดของล่าสุด ปรากฏการณ์ น้ำสีรุ้ง ในจังหวัดปราจีนบุรี ที่เกิดจากการปนเปื้อนของกากอุตสาหกรรมและคราบน้ำมันสารเคมีกลุ่มปิโตรเลียมที่รั่วไหลหรือทะลักออกจากบ่อฝังกลบกากอุตสาหกรรมและโรงงานรีไซเคิล เหตุเกิดในพื้นที่ ต.หัวหว้า อ.ศรีมหาโพธิ และพื้นที่ใกล้เคียง
น้ำท่วมได้พัดพาหรือทำให้คันดินของบ่อฝังกลบ โรงงานกำจัดกากอุตสาหกรรมชำรุดเสียหาย ทำให้น้ำมันและสารเคมีรั่วไหลออกมาเคลือบผิวน้ำจนมองเห็นเป็นสีรุ้ง ผลการตรวจวัดทางห้องปฏิบัติการ โดย กรมควบคุมมลพิษ ตรวจพบสารเคมีกลุ่มปิโตรเลียมไฮโดรคาร์บอนในปริมาณสูงผิดปกติ โดยเฉพาะจุดใกล้คันดินรั่ว ห่างราว 65 เมตร สูงถึง 114,860 มิลลิกรัมต่อลิตร และยังตรวจพบการปนเปื้อนของโลหะหนัก เช่น เหล็ก อะลูมิเนียม แบเรียม และทองแดง
แน่นอนว่ายังไม่สามารถปรับสภาพน้ำให้กลับมาเหมือนเดิม ชาวบ้านในพื้นที่ไม่มีน้ำสะอาดใช้ ไม่กล้ากินปลา และสัตว์น้ำที่เคยหากินทำกินในพื้นที่ได้ การแก้ปัญหาของภาครัฐคือ จัดงานกินปลา เพื่อสร้างความเชื่อมั่นกับประชาชนว่า น้ำใช้ได้ ปลาก็กินได้
นี่ยังไม่รวม น้ำท่วม น้ำขัง น้ำรอระบาย ที่เกิดขึ้นในพื้นที่เมือง ฝนตกแช่โดยไร้คำเตือนจากหน่วยงานรับผิดชอบ ข้าวของในบ้านคนเมืองเสียหาย รัฐบาล และบริษัทประกันต้องจ่ายค่าชดเลยกันแทบล้มละลาย
ไปดูเส้นทางการระบายน้ำ ผักตบชวาจำนวนมหาศาลขวางทางน้ำ ท่อระบายน้ำเต็มไปด้วยขยะ ชิ้นใหญ่ และใหญ่มาก ทั้งที่นอนเก่า ทีวีเก่า แม้กระทั่งตู้เย็น สามารถลงไปอยู่ในท่อระบายน้ำได้
เราพบว่า ในแต่ละวัน ประเทศไทยมีปริมาณขยะมูลฝอยเกิดขึ้นเฉลี่ย กว่า 76,000 ตัน หรือประมาณ 27.76 ล้านตันต่อปี ขยะเฉลี่ยประมาณคนไทยสร้างขยะ 1.12 – 1.17 กิโลกรัมต่อคนต่อวัน ภาคกลาง มีปริมาณขยะสูงสุด ราว 31,339 ตัน วัน รองลงมาคือภาคอีสาน และกรุงเทพมหานครมีขยะเกิดขึ้นมากที่สุด ประมาณ 12,748 ตันต่อวัน
ปริมาณเหล่านี้สูงขึ้นทุกๆปี และแน่นอนว่า สร้างปัญหาทุกปีเช่นเดียวกัน
แต่เมื่อเหตุการณ์กลับสู่สภาพปกติ เราก็ไม่ได้ยี่หระกับวิกฤตที่เคยเกิดขึ้น ใช้ชีวิตอย่างสุขนิยม ผลิต และทิ้งขยะอย่างไร้ความรับผิดชอบต่อไป ทั้งในเมืองและชนบท
ในอนาคตอันใกล้ (ใกล้มากๆ) มีคำเตือนจากหน่วยงานระดับโลก ถึงความรุนแรงของปรากฏการณ์ เอลนีโญปี 2026-2027
โดยปรากฏการณ์ เอลนีโญที่ว่านี้ คือ ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่อุณหภูมิผิวน้ำทะเลบริเวณตอนกลางและตะวันออกของมหาสมุทรแปซิฟิกเขตร้อน อุ่นขึ้นผิดปกติ อากาศที่ร้อนจัดขึ้น ฝนตกน้อยลง หรือเกิดภาวะฝนทิ้งช่วง เสี่ยงต่อปัญหาภัยแล้ง ขาดแคลนน้ำ และเพิ่มโอกาสเกิดไฟป่า
องค์การอุตุนิยมวิทยาโลก(WMO)และองค์การสหประชาชาติ (UN) ได้ออกแถลงการณ์ร่วมกันเตือนภัยล่วงหน้าว่า โลกกำลังเผชิญกับปรากฏการณ์เอลนีโญที่รุนแรงและพัฒนาเร็วที่สุดเป็นประวัติการณ์ เพราะเอลนีโญ คราวนี้ ไม่ใช่เอลนีโญปกติ แต่เป็น ซุปเปอร์เอลนีโญ ให้ทุกชาติในโลก เตรียมรับมือด้วย
คาดว่า อุณหภูมิผิวน้ำทะเลในมหาสมุทรแปซิฟิกเขตร้อนจะพุ่งสูงกว่าค่าเฉลี่ยถึง 3.8 องศาเซล เซียส ในช่วงเดือนพฤศจิกายน 2026 ถึงมกราคม 2027 ซึ่งสูงที่สุดนับตั้งแต่เริ่มมีการบันทึกสถิติมา สถานการณ์จะลากยาวถึงปี 2027 และ มีความเป็นไปได้เกือบ 100% ที่เอลนีโญระดับรุนแรงนี้จะคงอยู่ไปอย่างน้อยจน ถึงกุมภาพันธ์ 2027 และผลกระทบจะต่อเนื่องไปตลอดทั้งปี
นอกจากนี้ หน่วยงานด้านมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศแห่งชาติสหรัฐฯ (NOAA) ร่วมกับ WMO เผยแพร่ข้อมูลอัปเดตสถิติความร้อน โดยระบุว่า ปี 2027เสี่ยงทุบสถิติโลก แม้ความร้อนจะพุ่งสูงในปี 2026 แต่ผลกระทบจากซูเปอร์เอลนีโญจะส่งแรงส่งสูงสุดต่ออุณหภูมิเฉลี่ยของโลกในปี 2027
ทำให้นักวิทยาศาสตร์คาดการณ์ว่า ปี 2027 มีโอกาสสูงมาก ถึง 96% ที่จะกลายเป็นปีที่ร้อนที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ ทุบสถิติเดิมของปี 2024 ลงได้
สำหรับ ผลกระทบโดยตรงต่อประเทศไทย ก็ได้รับคำเตือนที่ต้องเฝ้าระวังในปลายปี 2026–2027 ว่า จะเกิดความร้อนและแล้งจัด ความต้องการใช้น้ำจะสูงขึ้นมาก เสี่ยงต่อการขาดแคลนน้ำนอกเขตชลประทาน เกษตรกรอาจต้องปรับแผนงดปลูกพืชหน้าแล้งหรือข้าวนาปรัง จะมีไฟป่าและฝุ่น PM2.5รุนแรง สภาพอากาศที่แห้งจัดจะเอื้อให้เกิดไฟป่าได้ง่ายและรุนแรงขึ้น ส่งผลให้วิกฤตฝุ่นพิษในช่วงต้นปีทวีความรุนแรงกว่าปีก่อนๆมาก อุณหภูมิน้ำทะเลที่อุ่นขึ้นผิดปกติจะส่งผลให้เกิดปรากฏ การณ์ปะการังฟอกขาวครั้งใหญ่ในน่านน้ำไทยช่วงกลางปี
สถาบันวิจัยชั้นนำ ในอเมริกาประเมินว่าในช่วงเดือนกันยายน 2569 ถึงกุมภาพันธ์ 2570 ประเทศไทยอาจมีผู้เสียชีวิตจากโรคที่เกี่ยวข้องกับความร้อน เช่น ฮีทสโตรก เพิ่มขึ้นสูงถึงประมาณ 5,000 คน ผลผลิตเกษตรตกต่ำ ในปี2027 พืชเศรษฐกิจหลักของไทย เช่น ข้าว, อ้อย และปาล์มน้ำมัน จะได้รับความเสียหายอย่างหนักจากสภาพอากาศที่แห้งแล้งขณะที่รัฐบาล,ภาคธุรกิจและภาคการ เกษตรกำลังเร่งผลักดันแนวคิด เกษตรคาร์บอนต่ำ เช่น การทำนาเปียกสลับแห้ง เพื่อลดการใช้น้ำ
หันมาดู ว่า ตอนนี้ รัฐบาลของเราได้เตรียมการณ์รับมืออะไรบ้าง หนึ่ง สอง สาม ประชาชน เกษตรกร เตรียมรับมืออะไรบ้าง หนึ่ง สอง สาม
ในเมื่อน้ำเสีย น้ำปนเปื้อน ปัญหาขยะ เราจัดการอะไรไม่ได้เลย
นอกเหนือไปกว่านั้น หลายคนยังคิดว่า เอลนีโญ เป็นเรื่องไกลตัว ไม่ใช่เรื่องน่ากลัว
กระทั่งรัฐบาลเองยังไม่ส่งสัญญาณถึงประชาชนของตัวเองเกี่ยวกับ มหาภัยซุปเปอร์เอลนีโญ คราวนี้เลย
