ครูตี๋เล่าเศร้า สารหนูในแม่น้ำชาวบ้านร้องขอให้รัฐเข้ามาจัดการ 2 ปี แต่ไร้การเหลียวแลจนเหตุบานปลาย ชี้รัฐสามารถเจรจามาตรฐานน้ำทิ้งได้แต่ไม่ทำ
กรณีเกิดสารพิษ จากการทำเหมืองทอง โดยมีตะกอนดินและน้ำเสียจากต้นน้ำในรัฐฉาน และเขตประเทศเมียนมา ไหลเข้าสู่แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำกก ผ่าน จ.เชียงใหม่ และ จ.เชียงราย แล้วพัดพาสารปนเปื้อน โดยเฉพาะสารหนู มาในแม่น้ำโขง สร้างความลำบากให้ชาวบ้านที่ต้องพึงพา แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก แม่น้ำกก และแม่น้ำโขงอย่างมาก โดยหลายพื้นที่ในจ.เชียงราย ไม่สามารถใช้น้ำดิบมาผลิตน้ำประปาได้ รวมทั้งไม่สามารถจับสัตว์น้ำมากินได้ด้วย

วันที่ 19 พฤศจิกายน นายนิวัฒน์ ร้อยแก้ว หรือครูตี๋ ประธานกลุ่มรักษ์เชียงของ และผู้อำนวยการสถาบันองค์ความรู้ท้องถิ่นโฮงเฮียนแม่ของ อ.เชียงของ จ.เชียงราย ให้สัมภาษณ์ มติชนออนไลน์ว่า ถ้าพูดถึงความยากลำบาก และความทุกข์ใจของชาวบ้านที่อาศัยอยู่ริมน้ำ และต้องทำมาหากินกับแม่น้ำทั้ง 4 สาย ถือว่า เป็นที่สุดตั้งแต่ใช้ชีวิตมาก็ว่าได้
“ความจริงแล้ว เรื่องการกระจายของสารหนู ในน้ำสาขา ของน้ำสาย น้ำกก น้ำรวก และไหลลงมาที่แม่น้ำโขง ไม่ใช่เพิ่งเกิดขึ้น เมื่อ 4-5 วันที่ผ่านมา แต่เกิดมา 2 ปีแล้ว ชาวบ้านเริ่มสัมผัสได้ ตั้งแต่น้ำท่วมเชียงรายเมื่อปี 2567 น้ำท่วมที่มีตะกอนเต็มไปหมด ต่อมาในเดือน มกราคม ถึงมีนาคม เมื่อถึงฤดูแล้ง น้ำแห้ง โดยปกติทุกๆปี น้ำจะใส แต่ปีนั้นไม่ใส แต่ขุ่นแปลกๆ ชางบ้านรวมตัวกันให้หน่วยงานที่รับผิดชอบมาตรวจ กรมควบคุมมลพิษ จ.เชียงใหม่ ก็มาตรวจและบอกว่า มีสารหนูเกินมาตรฐาน ต่อมาเดือนเมษายน ปี2568 ชาวบ้านขอให้กรมควบคุมมลพิษมาตรวจอีก ก็ยังพบสารหนูเกินมาตรฐานเหมือนเดิม แต่ยังไม่มีการขับเคลื่อน การตอบรับ และแก้ปัญหาอะไรจากรัฐบาลเลย ตรวจ แล้วบอกให้เรารู้เฉยๆ แต่ชาวบ้านก็ยังไม่ยอมแพ้ ยังจัดกิจกรรม เดินธรรมญาตรา ในวันสิ่งแวดล้อมโลก เรียกร้องให้รัฐบาลมาดูแล ซึ่งก็ไร้ผลเหมือนเคย”นายนิวัฒน์ กล่าว

เมื่อถามว่า หากรัฐบาลรีบจัดการตั้งแต่ตอนนั้น ผลเสียและความรุนแรงจะมากเท่าตอนนี้หรือไม่ นายนิวัฒน์ กล่าวว่า การจัดการเรื่องสารพิษปนเปื้อนในแหลงน้ำไม่ใช่สิ่งที่จะทำได้ภายในไม่กี่วัน แต่หากสนใจทำมาตั้งแต่ที่เราเริ่มรู้ หรือในขณะที่ไม่มีจำนวนเหมืองเต็มแหล่งน้ำขนาดเท่าวันนี้ เชื่อว่า ปรากฏการณ์คงไม่บานปลายเหมือนเวลานี้ อย่างน้อยๆ การเข้าไปเจรจาเรื่องมาตรฐานน้ำทิ้งในแต่ละเหมืองน่าจะทำได้
เมื่อถามว่า มีข่าวออกมาว่า เหมืองส่วนใหญ่เป็นของชนกลุ่มน้อย รัฐบาลเมียนมาเองไม่สามารถเข้าไปเจรจาได้ นายนิวัฒน์ กล่าวว่า อยู่ในเขตชนกลุ่มน้อยก็ส่วนหนึ่ง แต่อยู่ในเมียนมาเองก็ไม่น้อย ที่สำคัญคือ ไม่ต่ำกว่า 5-6 แห่ง มีเจ้าของเป็นคนไทย และคอยสนับสนุนเหมืองเหล่านั้นอยู่ สามารถคุยเรื่องมาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อมได้ แร่เป็นเรื่องของห่วงโซ่ที่เป็นอุปทานของโลกมีความต้องการสูง ในขณะที่ทั่วโลกเราให้ความเรื่องของสิ่งแวดล้อมกันมาก เรามีหนทางที่จะไปเจรจาเรื่องมาตรฐานสิ่งแวดล้อมที่จะปล่อยออกมาจากเหมืองแร่ได้อยู่แล้ว
“ผมว่าถ้ารัฐบาลเราสนใจจริงๆ ตั้งแต่ต้นเรื่องคงไม่บานปลายมาจนถึงเวลานี้”นายนิวัฒน์ กล่าว

