หน้าแรก ในประเทศ เปิดตัวคู่มือ...

เปิดตัวคู่มือผู้ลี้ภัย 101 ‘กัณวีร์’ ขยี้ปมรัฐจับมือส่งกลับผู้ลี้ภัย ไม่ต่าง ‘บรรณาการมนุษย์’

19.11.26 | 17:43 น.

กัณวีร์คาใจ ‘ความร่วมมือระหว่างรัฐ vs กดปราบข้ามชาติ ? เปิดตัวคู่มือ ‘ผู้ลี้ภัย 101’ ตอกย้ำหลักการห้ามส่งกลับ – ยกเคสรัฐบาลไทยส่งกลับชาวอุยกูร์-กัมพูชา ไม่ต่าง ‘บรรณาการมนุษย์’

เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน เวลา 13.00 น. ที่ห้องประชุมศาสตราจารย์ ดร.ประสาท หลักศิลา (ห้อง 11-201) คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มูลนิธิสิทธิเพื่อสันติภาพ (PRF) ร่วมกับ ภาควิชานิติศาสตร์ จัดเวทีเปิดตัว ‘คู่มือการให้ความช่วยเหลือผู้โยกย้ายถิ่นในประเทศไทย’ พร้อมวงเสวนาแลกเปลี่ยน ‘สถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ และกลไกการคุ้มครองตาม พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ’

ท่ามกลางตัวแทนภาครัฐ นักวิชาการ ตลอดจนตัวแทนภาคประชาสังคมเข้าร่วมคับคั่ง เพื่อพูดคุยถึงผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชน พร้อมตอกย้ำหลักการห้ามส่งกลับไปเผชิญอันตราย (Non-Refoulement) ตามมาตรา 13 ของ พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565


นายกัณวีร์ สืบแสง ประธานมูลนิธิสิทธิเพื่อสันติภาพ (PRF) กล่าวถึงความหมายของคำว่า ‘การกดปราบข้ามชาติ’ สำหรับคนทำงานเกี่ยวกับ ผู้ลี้ภัยและมนุษยธรรม ในช่วงก่อนหน้านี้ ยังไม่มีการบัญญัติคำนี้อย่างเป็นทางการ

“แต่การที่ไทยจะยื่น ‘บรรณาการมนุษย์’ กลับไป ให้กับประเทศกัมพูชา ซึ่งเขาลี้ภัยมาที่ไทย หนีความตายมาจากต้นกำเนิด แสดงว่า รัฐบาลชุดนั้นเป็นการยื่นบรรณาการมนุษย์ ให้เขากลับไปเผชิญความตายอีกครั้ง

ผมขอเรียกสิ่งนี้ว่า ‘การกดปราบข้ามชาติ’ เป็นครั้งแรกที่ผมพูดถึงสิ่งนี้ ในสภาผู้แทนราษฎร” นายกัณวีร์กล่าว

Advertisement

นายกัณวีร์ตอกย้ำถึง ‘หลักการไม่ส่งกลับ’ (Non-refoulement) ซึ่งถือเป็นจารีตประเพณีระหว่างประเทศ ที่ไม่จำเป็นต้องให้สัตยาบัน หรือภาคยานุวัติ ก็นับว่าเป็นวัตรปฏิบัติมาอย่างยาวนานตามแนวทางสากล ซึ่งเรามี ‘หลักการไม่ส่งกลับ’

แต่ตนเชื่อว่าสิ่งนี้ไม่ใช่หลักการใหม่ ในอดีตที่ผ่านมาพบว่า มีลักษณะของการทำงานระหว่างรัฐในการประหัดประหาร คือจับมือร่วมกันระหว่าง ‘รัฐ กับ รัฐ’ พร้อมเน้นย้ำนิสิต มศว ให้ยึดมั่นในหลักการศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

“อยากให้น้องๆ เมื่อเดินออกจากไปจากมหาวิทยาลัย เดินไปทำงานในที่ต่างๆ แล้วบอกว่า ‘ผมเห็นมนุษย์ เป็นมนุษย์’ เพราะกฎหมายมาหลังมนุษย์ จึงต้องคำนึงถึงมนุษย์เป็นศูนย์กลาง ไม่ใช่เอาประโยชน์ของกลุ่มใดเป็นที่ตั้ง“ นายกัณวีร์ เน้นย้ำ

นายกัณวีร์เผยด้วยว่า ก่อนมาทำงานที่ UNHCR ตนเป็นข้าราชการมาก่อน สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) ทำงานด้านการข่าวพอสมควร เราได้ยินคำว่า Operation Condor (ปฏิบัติการคอนดอร์) เป็นองค์กรที่ทำงานสมัยปี 70s ที่คลาสสิคมากสำหรับการอบรมนักเรียนข่าวกรอง ในประเทศอเมริกาใต้ 5 ประเทศ ในปี 1975 ซึ่งได้มีการทำงานร่วมกันในการกดปราบข้ามชาติ แต่ใช้คำว่า ‘ทำงานด้านการข่าว’ แต่เป็นการติดตามตัวผู้ลี้ภัย ที่ทำงานต่อต้านรัฐบาลอเมริกาใต้

“จะถูกจับตัว และส่งกลับประเทศต้นกำเนิด ตอนนั้นเราเรียกว่า ความร่วมมือในการแก้ไขความไม่สงบใน 5 ประเทศ อเมริกาใต้” นายกัณวีร์เผย

“แต่ ณ ปัจจุบัน การทำงานอย่างนั้น ยังมีอยู่หรือไม่ ผมเชื่อมั่นว่ามีอยู่ทั่วโลก โดยเฉพาะในอาเซียน ในศตวรรษที่ 21 ปี 2026 จนถึงสิบปีข้างหน้า เราจะเปลี่ยนนิยามเป็น การกดปราบข้ามชาติอย่างชอบธรรม ระหว่างรัฐ กับ รัฐ หรือไม่

กี่ครั้งที่เกิดการจับมือกับประเทศเพื่อนบ้าน ตัวอย่างการส่งกลับชาวอุยกูร์ เมื่อต้นปี 2568 ที่เราได้ยิน มีการผลักดันกลับประเทศต้นกำเนิด 40 ชีวิต แล้วบอกว่า ‘เป็นความร่วมมือ ระหว่างว่างรัฐไทย กับจีน

เราเห็นการผลักดันผู้ลี้ภัยที่อยู่ในมาเลเซีย โรฮินญา และอื่นๆ กลับไปประเทศเมียนมา ก็อ้างว่า เป็นความร่วมมือระหว่างรัฐ” นายกัณวีร์กล่าว

นายกัณวีร์กล่าวด้วยว่า ไทยเคยจับมือกับกัมพูชา ในเรื่องสถานการณ์ชายแดน จับแม่และเด็ก 1 ขวบ ก่อนที่ นายกฯ ฮุนมาเน็ต จะมาไทย จับขังเขาไว้ในห้อง ตม. และมีการปูพรมแดง ต้อนรับ ฮุนมาเน็ต นายกรัฐมนตรีของกัมพูชา

“ในตอนนั้นผมทำหน้าที่ในสภาฯ ก็ถามว่า มันมีความสง่าผ่าเผยอย่างไร ในการจับเด็ก และผู้หญิง เข้าห้องดำสิ่งนี้เป็นความร่วมมือระหว่าง รัฐ กับรัฐ หรือการกดปราบข้ามชาติ” นายกัณวีร์ตั้งคำถาม

บรรยากาศเวลา 13.30 น. ผู้แทน สำนักงานข้าหลวงใหญ่แห่งสหประชาชาติว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (OHCHR) นำเสนอภาพรวมสถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ (Transnational Repression) ในไทยและอาเชียน

จากนั้นเวลา 14.30 น. เข้าสู่เวทีเสวนา ‘ส่องสถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ กับแนวทางคุ้มครองทางกฎหมายและกลไกความร่วมมือในประเทศไทย‘ โดยมี น.ส.กฤตพร เสมสันทัด ผู้อำนวยการมูลนิธิสิทธิเพื่อสันติภาพ (PRF), ผศ.ดร.ประพีร์ อภิชาติสกล อาจารย์ประจำภาควิชานิติศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มศว, นายนฤนาท คุ้มไพบูลย์ ผู้อำนวยการสำนักคุ้มครองสิทธิมนุษยชน 2 ตัวแทนคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.), พ.ต.ท.สมัชญ์ บำรุงชาติ ผู้แทน สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง (สตม.) และ นางธัญสุดา หน่อแก้ว ผู้อำนวยการสำนักงานป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย (ผอ.สปท.) กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ ร่วมแลกเปลี่ยนแนวทางคุ้มครอง ดำเนินรายการโดย ผศ.ดร.พิชชา ใจสมคม อาจารย์ประจำภาควิชานิติศาสตร์

สำหรับ ‘คู่มือการให้ความช่วยเหลือผู้โยกย้ายถิ่นในประเทศไทย’ จัดทำขึ้นเพื่อเป็นข้อมูลให้ความช่วยเหลือทางด้านกฎหมาย แก่ผู้โยกย้ายถิ่นฐาน โดยอ้างอิงตาม ‘หลักการไม่ผลักดันส่งกลับ’ (Non-Refoulement) และ พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565

ด้วยสถานการณ์ย้ายถิ่นฐานที่อาจนำมาซึ่งความท้าทายในการกดปราบข้ามชาติ เมื่อต้องเผชิญกับความเสี่ยงในการถูกควบคุมตัว การเลือกปฏิบัติ หรือการถูกส่งกลับไปยังประเทศที่ไม่ปลอดภัย จึงจัดทำคู่มือนี้ขึ้น เพื่อช่วยให้เข้าใจสิทธิของตนเอง และรู้เท่าทันสถานการณ์ที่อาจนำไปสู่การละเมิดสิทธิมนุษยชน โดยภายในรวบรวม ‘ความรู้เกี่ยวกับการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน’ หลักการไม่ผลักดันกลับ (Non-Refoulement) และแนวทางการให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายเบื้องต้น ถ่ายทอดด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย พร้อมแบ่งปันประสบการณ์จริง เพื่อให้ผู้ลี้ภัยทุกคนเข้าถึงความช่วยเหลือตามสิทธิ และได้รับการปฏิบัติอย่างมีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

อ่านและดาวน์โหลดคู่มือ: https://peace-rights.org/handbook-on-assistance-to-migrants-in-th/