หน้าแรก ในประเทศ OHCHR เปิดปม ...

OHCHR เปิดปม ‘กดปราบข้ามชาติ’ ชี้ ปรากฏการณ์ใหม่ ไทยยังไร้นิยาม จี้ รบ. 5 ข้อ-780 ผู้ลี้ภัยในอาเซียนเจอคุกคาม

19.11.26 | 18:25 น.

ผู้แทน OHCHR เปิดสถิติ ‘เหยื่อ(ผู้ลี้ภัย)ในอาเซียน’ ทะลุ 780 คน- เผยสถานการณ์คุกคามหนักขึ้น ทั้งสอดแนม-ใช้ AI- ยึดวีซ่า ยกเลิกพาสปอร์ต – จี้ รัฐบาลไทย 5 ข้อ

เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน เวลา 13.00 น. ที่ห้องประชุมศาสตราจารย์ ดร.ประสาท หลักศิลา (ห้อง 11-201) คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มูลนิธิสิทธิเพื่อสันติภาพ (PRF) ร่วมกับ ภาควิชานิติศาสตร์ จัดเวทีเปิดตัว ‘คู่มือการให้ความช่วยเหลือผู้โยกย้ายถิ่นในประเทศไทย’ พร้อมวงเสวนาแลกเปลี่ยน ‘สถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ และกลไกการคุ้มครองตาม พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ‘

ท่ามกลางตัวแทนภาครัฐ นักวิชาการ ตลอดจนตัวแทนภาคประชาสังคมเข้าร่วมคับคั่ง เพื่อพูดคุยถึงผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชน พร้อมตอกย้ำหลักการห้ามส่งกลับไปเผชิญอันตราย (Non-Refoulement) ตามมาตรา 13 ของ พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565


บรรยากาศเวลา 13.30 น. นายเย ชาน ลี (Yae Chan Lee ) ผู้แทน สำนักงานข้าหลวงใหญ่แห่งสหประชาชาติว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (OHCHR) นำเสนอภาพรวมสถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ (Transnational Repression) ในไทยและอาเชียน

นายเย ชาน ลี กล่าวว่า ผู้ลี้ภัยหลายคนมีความยากลำบากในการหาความรู้ การมี ‘คู่มือการให้ความช่วยเหลือผู้โยกย้ายถิ่นในประเทศไทย’ ฉบับนี้ จึงมีความสำคัญอย่างมากสำหรับผู้ลี้ภัย

โดยการกดปราบข้ามชาติ ในเมืองไทยนั้น ไม่มีการนิยามคำนี้ไว้ กล่าวได้ว่า เป็นคำใหม่ ปรากฏการณ์ใหม่ ที่รัฐกระทำต่อบุคคลที่ต่อต้านรัฐ เช่น นักปกป้องสิทธิ คนที่วิพากษ์วิจารณ์รัฐบาล หรือสื่อมวลชน คนที่ต้องหาที่ลี้ภัย แต่ก็ต้องเผชิญกับการคุกคามข่มขู่อย่างต่อเนื่อง แม้ออกจากประเทศต้นทางแล้วก็ตาม

Advertisement

โดยรูปแบบการมีทั้งความรุนแรงทางกายภาพ มาตรการทางกฎหมาย การกดปราบทางดิจิทัลและทางการเงิน การกดดันผ่านบุคคลใกล้ชิด หรือแม้แต่ ‘พาสปอร์ตถูกยกเลิก’ จากประเทศต้นทาง

นอกจากนี้ ยังมีการสอดส่องติดตามผ่าน สปายแวร์เพกาซัส (Pegasus) โปรแกรมสอดแนม, โซเชียลมีเดีย และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ รวมไปถึง การกักตัวบุคคลเป้าหมาย โดยรัฐต้นทาง ส่งข้อความหาอีกรัฐหนึ่ง

นายเย ชาน ลี กล่าวถึง การกดปราบผ่านเทคโนโลยีในปัจจุบัน ส่งผลให้องค์กรด้านสิทธิมนุษยชนติดตามตรวจสอบได้ยากขึ้น โดยมีรูปแบบที่พบเพิ่มขึ้นทั้ง การใช้สปายแวร์ และการโจมตีแบบฟิชชิง การเจาะระบบคอมพิวเตอร์, ระบบสแกนนิ้วมือ ใบหน้า หรือแม้แต่การเฝ้าระวังโดยใช้ AI เป็นต้น

อย่างไรก็ดี มีกลไกสำคัญที่เราควรรู้ ในการเป็นเกราะป้องกัน อาทิ กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR), อนุสัญญาต่อต้านการทรมาน (CAT), กฎหมายผู้ลี้ภัยระหว่างประเทศ, มาตรฐานระหว่างประเทศว่าด้วยการบังคับบุคคลสูญหาย, ปฏิญญาสากลว่าด้วยนักปกป้องสิทธิมนุษยชน เป็นต้น ซึ่งล้วนเป็นพันธกรณีที่รัฐจะต้องปกป้อง

“แม้เขาเหล่านั้นไม่ได้รับสถานะผู้ลี้ภัยก็ตาม หากได้รับอันตราย เป็นเรื่องที่รัฐบาลจะต้องปกป้องคุ้มครอง ตามที่ได้มีการลงนาม ให้สัตยาบันไว้”

จากนั้น นายเย ชาน ลี กล่าวถึง บริบทการส่งกลับผู้ลี้ภัยของเมืองไทย ซึ่งการมีคู่มีนี้นับว่าสำคัญมาก ดังจะเห็นได้จากสถานการณ์ทั้งจากเมียนมา ลาว นักเคลื่อนไหวด้านสิ่งแวดล้อม นักปกป้องสิทธิ ที่แม้ไม่ได้ขอสถานะผู้ลี้ภัย ก็ยังมีแนวโน้มถูกคุกคามอยู่ ทั้งผ่าน ’การยึดวีซ่านักศึกษามหาวิทยาลัย‘ ที่เขาขอวีซ่าชั่วคราวเพื่อหาช่องทางไปต่อ และเพื่อให้ไม่เกิดอันตราย ซึ่งการขอสถานะผู้ลี้ภัยนั้น มักถูกสอดแนมจากทางการ

“ประเทศต้นทางอาจมี ‘อิทธิพลทางลบ’ จึงเป็นเรื่องสำคัญมากว่า แม้ไม่ได้ไปหาทางการ ก็ไม่ได้หมายความว่า ไม่ถูกสอดแนม คุกคาม เพราะบางคนไม่กล้าบอกทางการ เลือกที่จะบอกเพื่อน คนที่ไว้ใจ หรือ UN แทน เพราะไม่ไว้ในใจทางการ” นายเย ชาน ลี เผย

จากนั้น นายเย ชาน ลี กล่าวถึงสถานการณ์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ’บางประเทศมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับ นักกิจกรรม นักปกป้องสิทธิ‘ ซึ่งการบังคับสูญหายตามชายแดนนั้น มีความเสี่ยงสูงอย่างมาก ในการถูกทำให้หายไป เนื่องจากมีเจ้าหน้าที่ความมั่นคงแฝงตัวอยู่ตามชายแดน เพื่อติดตามบุคคลเหล่านี้

อีกทั้งระบบการลี้ภัยในเอเชียนั้น ค่อนข้างอ่อนแอ เมื่อเทียบกับภูมิภาคอื่นๆ จึงยากมากในการทำงานเรื่องการปกป้องสิทธิ ช่วยเหลือ หรือคุ้มครองผู้ลี้ภัย เนื่องจากหลายประเทศปลายทางไม่ได้ลงนามในสัตยาบันต่างๆ เอาไว้เป็นกลไกช่วยเหลือ ซึ่งเราพบแนวโน้มการสอดแนมคุกคาม ทั้งในพื้นที่สาธารณะและออนไลน์ รวมทั้งสื่อมวลก็ได้รับผลกระทบและจับกุม เช่นกันจากนั้น นายเย ชาน ลี กล่าวถึงสถิติผู้ลี้ภัยที่ถูกคุกคาม ตั้งแต่ปี 2020-2026“เหยื่อในภูมิภาคเรามีมากกว่า 780 คน ซึ่งค่อนข้างระบุยาก ว่าใครเป็นผู้คุกคามผู้ลี้ภัยเหล่านี้ ใครเป็นผู้กระทำความรุนแรง และต้องรับผิดชอบ โดยเหยื่อส่วนใหญ่พบว่าเป็นผู้ชาย ด้วยปัจจัยทางสังคม” นายเย ชาน ลี เผย

พร้อมทั้งยังมีข้อเสนอแนะ ถึงรัฐบาลไทย ดังนี้

1. เสริมสร้างการคุ้มครองผู้ลี้ภัยและการปฏิบัติตามหลักการไม่ส่งกลับ
2. สืบสวนสอบสวนข้อกล่าวหาโดยพลัน อย่างเป็นอิสระ และมีประสิทธิผล
3. เพิ่มมาตรการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในการเฝ้าระวังทางดิจิทัล การใช้สปายแวร์ และการแลกเปลี่ยนข้อมูลข้ามพรมแดน
4. กำหนดหลักประกันด้านสิทธิมนุษยชนที่เข้มแข็งในการส่งผู้ร้ายข้ามแดน การต่อต้านการก่อการร้าย และความช่วยเหลือทางกฎหมายระหว่างรัฐ
5. เสริมสร้างช่องทางการคุ้มครองผู้ลี้ภัย ผู้เห็นต่างทางการเมือง และนักปกป้องสักธิมนุษยชน ที่มีความเสี่ยง