เครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำกก สาย รวก โขง ยื่นหนังสือถึงนายกฯ เร่งแก้สารพิษเชิงรุก เปิดข้อห่วงใย ข้อเสนอแนะครอบคลุมทั้งไทย-ระหว่างประเทศ
เมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน 2569 เครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำกก สาย รวก โขง เผยแพร่จดหมายเปิดผนึกถึง นายกรัฐมนตรี ผ่าน ศ.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี เกี่ยวกับเรื่อง ข้อห่วงใยต่อปัญหาแม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน กระบุรี ปนเปื้อนสารโลหะหนักข้ามพรมแดนจากเหมืองแร่จีนในเมียนมา
สรุปสาระสำคัญว่า มีการระบุถึงข้อห่วงใยของเครือข่ายฯ ทั้งผลกระทบที่ขยายเป็นวงกว้างครอบคลุมแม่น้ำ 6 สาย ใน 8 จังหวัดทั่วประเทศ แต่ยังขาดศูนย์ตรวจโลหะหนักในพื้นที่ ทำให้ไม่ทันการต่อการวางแผนด้านการเกษตรและถูกตั้งคำถามเรื่องความโปร่งใส ซึ่งกระทบกับภาพรวมภาคการเกษตรทั้งหมด อีกทั้งการประกาศเขตควบคุมมลพิษที่ยังไม่ครอบคลุม รวมถึงกลไกความร่วมมือระดับชาติในการกำหนดให้เป็นนโยบายเพื่อแก้ปัญหาแม่น้ำปนเปื้อน ฯลฯ รวมข้อห่วงใยทั้งหมด 17 ข้อ ส่งถึงนายกรัฐมนตรี
นอกจากนี้ เครือข่ายฯ ยังมีข้อเสนอแนะรวม 19 ข้อ ครอบคลุมทั้งไทย-ระหว่างประเทศ โดยช่วงบ่ายและเย็นของวันนี้ ตัวแทนเครือข่ายฯ จะเข้าให้ข้อมูลระหว่างการลงพื้นที่ของคณะกรรมาธิการทรัพยากรน้ำ สภาผู้แทนราษฎร และ ยื่นหนังสือถึง ศ.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ที่ด่านพรมแดนแม่สาย พร้อมจัดกิจกรรมปกป้องแม่น้ำ ณ ชุมชนบ้านถ้ำผาจม อ.แม่สาย จ.เชียงราย
สำหรับรายละเอียดข้อเรียกร้องมีดังนี้
เครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำกกสายรวกโขงขอขอบพระคุณนายกรัฐมนตรี รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีที่เกี่ยวข้องที่ได้กำหนดนโยบายแก้ไขปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดน ดังเป็นที่ประจักษ์ในห้วงรอบสัปดาห์ที่ผ่านมา ทั้งนี้พวกเรามีข้อห่วงใยเพิ่มเติมและข้อเสนอแนะมายังนายกรัฐมนตรี ดังนี้
- ข้อห่วงใย
1. ประชาชนกำลังถูกละเมิดสิทธิในการพัฒนาที่ยั่งยืน: ประชาชนในลุ่มแม่น้ำกกสายรวกโขงสาละวินกระบุรีกำลังถูกละเมิดสิทธิตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนที่กำหนดโดยสหประชาชาติอย่างน้อย 4 เป้าหมายได้แก่ เป้าหมายที่ 2: ยุติความหิวโหย บรรลุความมั่นคงทางอาหารและยกระดับโภชนาการ และส่งเสริมเกษตรกรรมที่ยั่งยืน เป้าหมายที่ 6: สร้างหลักประกันเรื่องน้ำและการสุขาภิบาล ให้มีการจัดการอย่างยั่งยืนและมีสภาพพร้อมใช้ สำหรับทุกคน เป้าหมายที่ 15: ปกป้อง ฟื้นฟู และสนับสนุนการใช้ระบบนิเวศบนบกอย่างยั่งยืน จัดการป่าไม้อย่างยั่งยืน ต่อสู้การกลายสภาพเป็นทะเลทราย หยุดการเสื่อมโทรมของที่ดินและฟื้นสภาพกลับมาใหม่ และหยุดการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ และเป้าหมายที่ 17: เสริมความเข้มแข็งให้แก่กลไกการดำเนินงานและฟื้นฟูสภาพหุ้นส่วนความร่วมมือระดับโลกสำหรับการพัฒนาที่ยั่งยืน
2. แม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดนมีทั้งหมด 6 สาย 8 จังหวัดทั่วประเทศ: ในขณะนี้ประเทศไทยกำลังเผชิญปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนจำนวน 6 สาย ได้แก่ แม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน และกระบุรี ครอบคลุมพื้นที่ 8 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน เลย หนองคาย บึงกาฬ นครพนม และระนอง โดยสาเหตุของปัญหาเชื่อมโยงกับการทำเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้านเป็นหลัก ปัญหานี้จึงเป็นประเด็นภัยความมั่นคงทางน้ำ อาหาร คุณภาพชีวิต และเศรษฐกิจของชาติ
3. ขาดศูนย์ตรวจสารโลหะหนักประจำจังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย: ที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่ภาครัฐต้องส่งตัวอย่างดินเพาะปลูก น้ำการเกษตร และผลผลิตการเกษตร ไปยังห้องปฏิบัติการทางวิทยาศาสตร์ไปยังส่วนกลาง ทำให้เกิดความล่าช้าในการตรวจ ได้ผลการตรวจไม่ทันใช้ในการวางแผนทางด้านการเกษตร และผลการตรวจสอบถูกกำกับควบคุมโดยอธิบดีที่เกี่ยวข้องกับการตรวจ ส่งผลให้เกิดคำถามต่อความโปร่งใสในการตรวจ
4. ขาดมาตรการตรวจสอบผลผลิตก่อนเก็บเกี่ยวผลผลิตการเกษตร: ทั้งเกษตรกรและผู้บริโภคกำลังวิตกกังวลถึงความมั่นคงทางอาหาร เนื่องจากขาดแนวทางและแผนการที่ชัดเจนในการตรวจสอบและเฝ้าระวังห่วงโซ่สินค้าเกษตร โดยเฉพาะอย่างยิ่งขาดมาตรการตรวจสอบผลผลิตก่อนการเก็บเกี่ยว ส่งผลให้เกษตรกรประสบปัญหาการจำหน่ายผลผลิต ในขณะที่ผู้บริโภคมีความกังวลใจถึงความปลอดภัยในอาหารที่ผลิตขึ้นในเขตพื้นที่แม่น้ำปนเปื้อน
5. เกษตรกรต้องการแหล่งน้ำใหม่ในเขตชลประทาน 1 แสนไร่: เกษตรกรผู้ปลูกข้าวในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำกก (เขื่อนเชียงราย) เนื้อที่ 58,000 ไร่ และลุ่มแม่น้ำสาย (ชลประทานเหมืองแดง) เนื้อที่ 60,500 ไร่ โดยที่ผ่านมากรมชลประทานจัดสรรน้ำกก สาย รวก ปนเปื้อนสำหรับทำนาปีและนาปรัง จึงส่งผลให้เกษตรกรต้องเผชิญความเสี่ยงตะกอนสารพิษตกค้างในดินเพาะปลูก ส่งผลต่อเนื่องไปยังผลผลิตในท้ายที่สุด เกษตรกรจึงมีความต้องการแหล่งน้ำทำนาแห่งใหม่เพื่อทดแทนแหล่งน้ำปนเปื้อน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเกษตรกรมีความต้องการใช้น้ำทำนาปรังฤดูกาลผลิตใหม่ที่จะเริ่มต้นภายในเดือนธันวาคมที่จะถึงนี้
6. ความเร่งรีบในการจัดทำแผนที่ความเสี่ยงภาคเกษตร: ตามที่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์มีแผนตรวจดินและน้ำ ในระหว่างวันที่ 23 – 25 พฤศจิกายน 2569 เพื่อจัดทำแผนที่ความเสี่ยงภาคเกษตร (เขียว เหลือง แดง) ภายในวันที่ 15 ธันวาคม 2569 ความเร่งรีบนี้อาจนำไปสู่ความผิดพลาดครั้งสำคัญต่อการตรวจสอบและเฝ้าระวังห่วงโซ่สินค้าเกษตรและอาหารเนื่องจาก 5 สาเหตุหลัก ดังนี้ 1) การตรวจยังไม่ครอบคลุมแม่น้ำทั้งหมดที่ปนเปื้อน ได้แก่ แม่น้ำกก สาย รวก โขง ในภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 2) ตรวจเพียงครั้งเดียวและรอบเดียว ส่งผลให้ขาดข้อมูลเปรียบเทียบเทียบแนวโน้มการสะสมสารโลหะหนักในดิน น้ำ พืช ตลอดทั้งปี และรอบก่อนปลูก ระหว่างปลูก และก่อนการเก็บเกี่ยว 3) ขาดการระบุชนิดพืชที่ตรวจ ส่งผลให้ขาดข้อมูลครอบคลุมทุกชนิดพิชที่เกษตรกรเพาะปลูก และขาดข้อมูลเฉพาะเจาะจงเกี่ยวกับการสะสมสารโลหะหนักในพืชแต่ละชนิดที่มีความแตกต่างกัน 4) ห้วงเวลาเก็บตัวอย่างน้ำขาดความเหมาะสม โดยเวลาที่กำหนดเก็บตัวอย่างน้ำในเขตชลประทานเป็นช่วงเวลาที่กรมชลประทานหยุดการผันน้ำเข้าลำคลอง ดังนั้นจึงเหลือเพียงน้ำเก่าที่ตกค้างในลำคลอง และน้ำฝนที่ตกลงมาเพิ่มเติมในลำคลองช่วงไม่กี่วันที่่ผ่านมา ซึ่งส่งผลให้เกิดความผิดพลาดในการเก็บตัวอย่างน้ำในเขตชลประทาน 5) ขาดการมีส่วนร่วมจากองค์กรเกษตรกรและภาควิชาการ ทั้งที่ผ่านมาและแผนการที่กำหนดไว้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์เป็นผู้ดำเนินการเพียงฝ่ายเดียว ขาดการปรึกษาหารือกับองค์กรเกษตรกะรและภาควิชาการที่มีความเชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้อง ส่งผลให้ขาดความเชื่อมั่นในผลการตรวจและแผนการดำเนินงาน
7. ระบบนิเวศน์ปลากำลังล่มสลายชาวประมงขาดรายได้: ปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนกำลังส่งผลให้ระบบนิเวศน์ปลาในแม่น้ำอย่างรุนแรง สัตว์หน้าดินปนเปื้อนสารโลหะหนัก จนกรมอนามัยออกคำเตือนห้ามการบริโภคสัตว์หน้าดินและเครื่องในปลา ปลาสูญเสียแหล่งที่อยู่อาศัย หากิน และวางไข่ ชาวประมงขาดรายได้ เนื่องจากผู้บริโภคเกิดความกลัวในการซื้อปลาบริโภค
8. การประกาศเขตควบคุมมลพิษครอบคลุมเพียงแม่น้ำกกเท่านั้น: กล่าวเฉพาะในจังหวัดเชียงรายมีแม่น้ำปนเปื้อนอีก 3 สาย ได้แก่ แม่น้ำ รวก และ แม่น้ำโขง ส่วนในจังหวัดแม่ฮ่องสอนมีแม่น้ำสาละวิน จังหวัดเลย หนองคาย บึงกาฬ และนครพนมมีแม่น้ำโขงปนเปื้อน และจังหวัดระนองมีแม่น้ำกระบุรีปน ซึ่งแม่น้ำทั้งหมดกำกลังประสบปัญหาวิกฤตเช่นเดียวกันกับแม่น้ำกก
9. อนาคตแหล่งน้ำดิบแห่งใหม่ผลิตน้ำประปาแม่สายยังขาดหลักประกัน: ถึงแม้ว่าการประปาส่วนภูมิภาคแม่สายมีแผนการนำน้ำจากแม่น้ำโขง อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงรายมาใช้ทดแทนแม่น้ำสายที่ปนเปื้อน แต่แผนการนี้มีกำหนดเสร็จเดือนธันวาคม 2570 ในขณะที่แม่น้ำโขงก็รับสารพิษจากแม่น้ำสายและแม่น้ำรวก จึงมีความเสี่ยงเช่นเดียวกันกับการใช้แม่น้ำสาย นอกจากนี้แผนการใช้น้ำจากอ่างเก็บน้ำแม่คำก็ยังเป็นแผนการระยะยาว ซึ่งขาดแผนการดำเนินงานที่ชัดเจน ส่งผลให้ประชาชนยังขาดความมั่นคงในการเข้าถึงน้ำที่สะอาดตามไปด้วย
10. ขาดการเยียวยาประชาชนผู้ได้รับผลกระทบการท่องเที่ยว: ตั้งแต่เดือนเมษายน ปีพ.ศ. 2568 เป็นต้นมา ผู้ประกอบการแพเปียกและซุ้มอาหารตลอดแนวแม่น้ำกก ตั้งแต่อำเภอแม่อายจังหวัดเชียงใหม่ จนถึงอำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ต้องยุติการประกอบกิจการร้านค้าในช่วงสงกรานต์ติดต่อกันมาถึง 2 ปีแล้ว โดยไม่มีหน่วยงานภาครัฐทำการสำรวจข้อมูลและเยียวยาความเสียหายจากผลกระทบที่เกิดขึ้น
11. ขาดกลไกร่วมระดับชาติในการกำหนดนโยบายปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดน ตลอดระยะเวลาที่เกิดปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดน และช่วงหลายวันที่ผ่านมา มีรัฐมนตรีและเจ้าหน้าที่ระดับสูงลงพื้นที่อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงรายตามขอบเขตอำนาจ หน้าที่ของหน่วยงานในสังกัด แต่ยังขาดกลไกเชื่อมโยงการทำงานของหน่วยงานระดับนโยบายที่เกี่ยวข้องเข้าด้วยกัน
12. ประเทศไทยเป็นผู้เล่นสำคัญในห่วงโซ่อุปทานแร่สำคัญ(critical minerals) ระดับโลก: ประเทศไทยเป็นทางผ่านของแร่ โดยมีบริษัทไทย ไทยจีน และไทยเมียนมาเป็นผู้นำเข้าแร่สำคัญ ได้แก่ ดีบุก พลวง ตะกั่ว แมงกานีส ทองแดง ทังสเตน และฟลูออไรต์ จากประเทศเมียนมา โดยมีการนำเข้าแร่จากประเทศเมียนมาที่ด่านเชียงแสน แม่สาย แม่สอด แม่สะเรียงแม่ฮ่องสอน บ้านพุน้ำร้อน สังขละบุรี กาญจนบุรี สิงขร ประจวบคีรีขันธ์ และระนอง หลังจากนั้นจึงมีการส่งออกแร่ไปยังประเทศจีนผ่านท่าเรือเชียงแสน จังหวัดเชียงราย และท่าเรือแหลมฉบัง จังหวัดชลบุรี
13. ประเทศไทยคือผู้ส่งออกเครื่องจักรและสารเคมีในกิจการเหมืองแร่ไปยังประเทศเมียนมา: ประเทศไทยคือผู้ส่งออกเครื่องจักรและสารเคมีในกิจการเหมืองแร่สำคัญ ยกตัวอย่างเช่น เครื่องแม่เหล็กสกัดแร่ เครื่องจักรสำหรับด คัด ร่อน แยก ล้าง ย่อย บดผสมสินแร่ รถดัมพ์สำหรับใช้งานในเหมือง และโซเดียมบิวทิลแซนแทต เป็นต้น โดยมีการส่งออกเครื่องจักรและสารเคมีผ่านด่านพรมแดนตลอดแนวชายแดนไทยเมียนมา
14. รัฐบาลมุ่งเน้นแนวทางเฝ้าระวังและตรวจสอบคุณภาพน้ำร่วมกับประเทศเมียนมา: โดยรัฐบาลดำเนินการภายใต้ข้อตกลง TOR ที่กำหนดให้มีคณะทำงานร่วมตรวจสอบคุณภาพน้ำ หาแหล่งแหล่งกำเนิดมลพิษ ติดตั้งระบบแจ้งเตือนล่วงหน้า ออกคำแนะนำทางด้านสาธารณสุข และเสริมสร้างความเข้มแข็งเชิงเทคนิก เท่านั้น จังยังขาดหลักประกันว่าจะนำไปสู่การแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดนอย่างแท้จริง
15. ฝายดักตะกอนในแม่น้ำไม่ใช่ทางออกที่เหมาะสม: เนื่องจากเมื่อปี 2568 ที่ผ่านมากระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้เคยมีแนวคิดสร้างฝายดักตะกอนในแม่น้ำกกมาแล้วครั้งหนึ่ง แต่ในครั้งนั้นจำต้องยุติโครงการไปเนื่องจากประชาชนไม่เห็นด้วย และมีข้อวิจารณ์ทั้งในเรื่องวิศวกรรม ประสิทธิภาพ การจัดการตะกอน และผลกระทบทางด้านสิ่งแวดล้อม อีกทั้งเป็นการแก้ไขปัญหาที่ปลายทาง มากกว่าการแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ
16. รัฐบาลเมียนมามักบ่ายเบี่ยงความรับผิดชอบ: แต่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับกองกำลังติดอาวุธในเมียนมา และเป็นผู้ออกใบอนุญาตทำเหมืองแร่ในเมียนมา กล่าวเฉพาะในพรมแดนตรงกันข้ามจังหวัดเชียงใหม่และเชียงรายมีเหมืองแร่ 7 ชนิดได้แก่ แร่หายาก ทองคำ ดีบุก พลวง ทังสเตน ตะกั่ว และแมงกานีส โดยเหมืองแร่อยู่ในเขตการปกครองของ 2 กลุ่มกองกำลังชาติพันธุ์ติดอาวุธคือกองทัพสหรัฐว้า (United State Army: UWSA) และสภาเพื่อการ กอบกู้รัฐฉาน (RCSS/SSA) ดอยก่อวัน ทั้งนี้รัฐบาลเมียนมามีความสัมพันธ์ที่ดีกับทั้งสองกลุ่มกองกำลังติดอาวุธ
นอกจากนี้ยังมีเหมืองแร่ที่รัฐบาลเมียนมาเป็นผู้ออกใบอนุญาตให้ทำเหมืองแร่ในจังหวัดท่าขี้เหล็ก ตรงกันข้ามกับประเทศไทยอีก 20 บริษัท (เหมืองทองคำ 12 บริษัท เหมืองแมงกานีส 6 บริษัท และเหมืองตะกั่ว 2 บริษัท) ดังนี้
เหมืองทองคำ: 1. Mayflower Mining Enterprise Co., Ltd., 2. San Parami Mining Co., Ltd., 3. Pyaung Pyaw Pyaw Shwen Co., Ltd., 4. Myint Oo Aung Co., Ltd., 5. Linn Hlyan Htet Co., Ltd., 6. Sai Agricultural Investment Co., Ltd., 7. Hein Metta Co., Ltd., 8. U Min Wunna Lwin Co., Ltd., 9. Min Wunna Lwin Co., Ltd., 10. Aung Wun Nae Co., Ltd., 11. Shwe Labb Kaung International Trading Co., Ltd., 12. Loi Kham Long Co., Ltd.
เหมืองแมงกานีส: 13. Nway Oo Ra Nam Mining Co., Ltd., 14. Sai Laung Hein Co., Ltd., 15. San Parami Mining Co., Ltd., 16. Hein Lin San Mining Co., Ltd., 17. Shwe Phyu Kaung Kin Nant Taw Co., Ltd., 18. Myint Oo Aung Co., Ltd.
เหมืองตะกั่ว : 19. Sein Naw Mining Co., Ltd. , 20. Sai Wunna Mining Co., Ltd.
ดังนั้นรัฐบาลเมียนมาจึงมิอาจปฏิเสธความรับผิดชอบในการแก้ไขปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดนที่มีแหล่งกำเนิดมลพิษจากเหมืองแร่ในประเทศเมียนมาเป็นสาเหตุหลัก
17. รัฐบาลจีนยังต้องพิสูจน์ความจริงจังและจริงใจในการแก้ไขปัญหาร่วมกันอย่างเป็นรูปธรรม: การตอบรับของประธานาธิบดีประเทศจีน นายสี จิ้น ผิง ถึงการร่วมกันแก้ไขปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนเป็นสิ่งที่น่าชื่นชม ทั้งนี้สถานฑูตจีนประจำประเทศไทยได้เคยเขียนข้อความผ่านเฟซบุ้คสถานฑูตจำนวน 3 ครั้ง คือเมื่อวันที่ 8 มิถุนายน 2568 วันที่ 31 พฤษภาคม 2569 และวันที่ 8 กรกฎาคม 2569 โดยเน้นย้ำนโยบายการพัมนาสีเขียวของจีนในการลงทุนของวิสาหกิจจีรนในต่างประเทศที่เคารพกฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อม และการใช้กลไกความร่วมมือล้านช้าง – แม่โขงเพื่อร่วมกันรักษาระบบนิเวศน์ สิ่งแวดล้อม และคุณภาพน้ำในลุ่มน้ำแม่โขง แต่ทางการจีนยังขาดรูปธรรมการดำเนินงานให้ประชาชนในลุ่มแม่น้ำโขงประจักษ์ถึงผลงาน
- ข้อเสนอแนะ
จากข้อห่วงใยถึงปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดน เครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำกก สาย รวก โขง จึงมีข้อเสนอแนะ ดังนี้
ข้อเสนอแนะในประเทศ
1. เป้าหมายการแก้ไขปัญหาคือการทำให้แม่น้ำที่ปนเปื้อนทุกสายกลับมาใสสะอาดดังเดิม และให้เป็นไปตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน
2. ขอเรียนเชิญนายกรัฐมนตรีพร้อมคณะลงพื้นที่ดุการทำเหมืองที่บริเวณชายแดนบ้านม้งแปดหลัง และบ้านพญาไพร อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย เพื่อดูสภาพการทำเหมืองแร่ในประเทศเมียนมา และพบปะกับประชาชนจังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย เพื่อรับฟังปัญหาและข้อเสนอแนะจากประชาชน ตลอดจนสร้างขวัญและกำลังใจให้กับประชาชน
3. จัดทำแผนที่ความเสี่ยงเบื้องต้น โดยจำแนกเอาพื้นที่ที่ไม่ได้อยู่ติดในแนวลุ่มแม่น้ำปนเปื้อนออกไป เพื่อใช้เป็นเครื่องมือวางแผนการตรวจสอบ เฝ้าระวัง แก้ปัญหา และสื่อสารความเสี่ยงกับประชาชน
4. จัดตั้งคณะกรรมการร่วมระดับชาติโดยการมีส่วนร่วมจากภาครัฐ วิชาการ และภาคประชาชน เพื่อเป็นกลไกหลักกำหนดนโยบายแก้ไขปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดนทั้งหมด 6 สายน้ำ 8 จังหวัดทั่วประเทศ ได้แก่แม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน และกระบุรี จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน เลย หนองคาย บึงกาฬ และนครพนม
5. จัดตั้งศูนย์ตรวจสารโลหะหนักในดินเพาะปลูก น้ำการเกษตร และผลผลิตการเกษตรประจำจังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย เพื่อให้ได้ข้อมูลทันท่วงทีต่อการปลูกและเก็บเกี่ยวผลผลิต
6. ตรวจสอบผลผลิตก่อนเก็บเกี่ยวผลผลิตการเกษตร โดยให้ทราบผลการตรวจภายใน 5 วัน ออกหนังสือรับรองผลการตรวจเพื่อสร้างความมั่นใจให้เกษตรกร ผู้ค้า และผู้บริโภค ตลอดจนเยียวยาชดเชยให้กับเกษตรกรในกรณีตรวจพบสารโลหะหนักปนเปื้อนในผลผลิตเกินค่ามาตรฐานการบริโภค
7. จัดหาแห่งน้ำใหม่ในเขตชลประทานแม่น้ำกก แม่น้ำสาย และแม่น้ำรวก เนื้อที่ 1 แสนไร่ สำหรับจัดสรรให้เกษตรกรใช้ปลูกข้าวนาปรังที่จะเริ่มในเดือนธันวาคม 2569
8. ทบทวนแผนการตรวจสอบดิน น้ำ และการจัดทำแผนที่ความเสี่ยงภาคเกษตร เพื่อให้สอดคล้องกับหลักวิชาการตรวจสอบสารโลหะหนักปนเปื้อนในดินเพาะปลูก ผลผลิต และสอดคล้องกับการใช้น้ำและการเพาะปลูก
9. ส่งเสริมการเลี้ยงปลาและสัตว์น้ำในพื้นที่ปลอดภัย ห่างจากแม่น้ำปนเปื้อน
10. ประกาศเขตควบคุมมลพิษครอบคลุมแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดนทั้งหมด ได้แก่ แม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน และกระบุรี
จัดหาแหล่งน้ำดิบแห่งใหม่ผลิตน้ำประปาแม่สาย โดยกำหนดแหล่งน้ำ กรอบระยะเวลา และงบประมาณการดำเนินงาน
11. จัดหาแหล่งน้ำดิบแห่งใหม่ผลิตน้ำประปาแม่สาย โดยกำหนดแหล่งน้ำ กรอบระยะเวลา และงบประมาณการดำเนินงาน
12. สำรวจข้อมูลความเสียหายและกำหนดมาตรการเยียวยาประชาชนผู้ได้รับผลกระทบการท่องเที่ยวในกิจการแพเปียกและซุ้มอาหารตลอดแนวลุ่มแม้น้ำกก จังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย
13. จัดทำระบบตรวจสอบย้อนกลับห่วงโซ่อุปทานแร่ขั้นต้น โดยกำหนดให้ผู้ประกอบการนำเข้าแร่จากประเทศเมียนมาและส่งต่อไปยังประเทศจีน ต้องแสดงพิกัดเหมืองแร่ที่ซื้อมาจากประเทศเมียนมา เพื่อสร้างธรรมาภิบาลในห่วงโซ่อุปทานแร่ และเป็นไปตามหลักการประกอบธุรกิจที่คำนึงถึงสิทธิมนุษชนและสิ่งแวดล้อม
- ข้อเสนอแนะระหว่างประเทศ
1. ใช้มาตรการทางการค้า ยุติการนำเข้าแร่สำคัญ (ดีบุก พลวง ตะกั่ว แมงกานีส ทองแดง ทังสเตน และฟลูออไรต์) จากประเทศเมียนมา เนื่องจากเป็นการค้าที่สร้างผลกระทบทางด้านสุขอนามัยและสิ่งแวดล้อม
2. ใช้มาตรการทางการค้า ยุติการส่งออกแร่สำคัญ (ดีบุก พลวง ตะกั่ว แมงกานีส ทองแดง ทังสเตน และฟลูออไรต์) ไปยังประเทศจีน เนื่องจากเป็นการค้าที่สร้างผลกระทบทางด้านสุขอนามัยและสิ่งแวดล้อม
3. ใช้มาตรการทางการค้า ยุติการผู้ส่งออกเครื่องจักรและสารเคมีในกิจการเหมืองแร่ไปยังประเทศเมียนมา เนื่องจากเป็นการค้าที่สร้างผลกระทบทางด้านสุขอนามัยและสิ่งแวดล้อม
4. ทบทวนแนวคิดฝายดักตะกอนในแม่น้ำสาย เนื่องจากไม่ใช่ทางออกที่เหมาะสม
5. เปลี่ยนสถานที่การประชุมคณะทำงานร่วมตรวจสอบคุณภาพน้ำไทยเมียนมา วันที่ 25 พฤศจิกายน 2569 จากกรุงเทพมหานคร เป็นอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย และขอให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการประชุม
6. จัดการประชุมปรึกษาหารือ 4 ฝ่าย ประกอบด้วย ไทย เมียนมา จีน และกองกำลังชาติพันธุ์ติดอาวุธ เพื่อร่วมกันหาทางออกและยุติปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดน
เครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำกกสายรวกโขงตระหนักดีว่าปัญหามีความซับซ้อน แต่พวกเราขอให้ท่านตระหนักเช่นกันว่าประชาชนกำลังเผชิญปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดนตลอดเวลา 24 ชั่วโมง 365 วัน ความมุ่งมั่นในการแก้ไขปัญหาของท่านจึงเป็นหัวใจสำคัญของการรักษาชีวิตประชาชนและแม่น้ำ ส่วนความล่าช้าของการแก้ไขปัญหาคือความสูญเสียที่มิอาจประเมินค่าได้ของผู้คนและสายน้ำ
จึงเรียนมาเพื่อโปรดพิจารณา และขอขอบคุณล่วงหน้ามา ณ โอกาส นี้
ขอแสดงความนับถือ
เครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำกกสายรวกโขง




