โครงการ “สานพลังประชารัฐ-การพัฒนาพื้นที่บึงบางซื่อ” นับเป็นตัวอย่างความสำเร็จที่เห็นอย่างเป็นรูปธรรมในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและสังคม ด้วยการบูรณาการความร่วมมือจากทุกภาคส่วนทั้งภาครัฐ เอกชน และชุมชน
ไม่ว่าจะเป็น เอสซีจี สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) การรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) กรมธนารักษ์ สำนักงานเขตจตุจักร กรุงเทพมหานคร และ ชุมชนบึงบางซื่อ
ปฐมเหตุการพัฒนา ชุมชนบึงบางซื่อ นั้น เดิมทีพื้นที่แหล่งนี้เคยเป็นแหล่งวัตถุดิบของ เอสซีจี เพื่อการผลิตปูนซีเมนต์มาอย่างยาวนาน บนเนื้อที่และบึงน้ำขนาดใหญ่ จำนวน 61 ไร่ ต่อมามีการย้ายถิ่นฐานของประชากรเข้ามาอาศัยอย่างต่อเนื่อง ทำให้ชุมชนขยายตัวเรื่อยๆ ปัจจุบันมีอยู่ 5 ชุมชน รวม 250 ครัวเรือน หรือกว่า
1,300 คน
ทำให้เกิดปัญหาเรื่องสิ่งแวดล้อม ขาดการเข้าถึงระบบสาธารณูปโภค คนในชุมชนส่วนใหญ่ไม่ได้รับสิทธิขั้นพื้นฐาน นำไปสู่ความเหลื่อมล้ำทางสังคม กลายเป็นแหล่งพื้นที่เสื่อมโทรม
ดังนั้น จึงร่วมกันกำหนดแผนการพัฒนาพื้นที่แห่งนี้ เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อสังคม ชุมชน และเศรษฐกิจของประเทศ และเสนอให้คณะรัฐมนตรี(ครม.) พิจารณาเห็นชอบตั้งแต่ปี 2559 ก่อนนำมาสู่การดำเนินงานโครงการ สานพลังประชารัฐ-การพัฒนาพื้นที่บึงบางซื่อ ซึ่งจะเริ่มลงมือพัฒนาในปี 2561 นี้และจะแล้วเสร็จในปี 2563
ทั้งนี้ การวางแผนพัฒนาดังกล่าวได้เปิดให้ภาคประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการกำหนดรูปแบบเพื่อยกระดับชุมชนให้มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น ทั้งการมีส่วนร่วมในการออกแบบที่อยู่อาศัย การรวมกลุ่มเพื่อสร้างอาชีพ การส่งเสริมระบบการออมของชุมชน เพื่อสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชนมากยิ่งขึ้น
นอกจากนี้ ยังจะพัฒนา บึงบางซื่อ ให้เป็นบึงน้ำสวนสาธารณะแห่งใหม่ของกรุงเทพฯ เพื่อให้บุคคลภายนอกได้ร่วมใช้ประโยชน์ในการพักผ่อนหย่อนใจหรือออกกำลังกาย รวมทั้งยังเป็นพื้นที่แก้มลิงไปด้วย เพื่อแก้ไขปัญหาน้ำท่วมของชุมชนในอนาคตด้วย
พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกฯที่เดินทางไปเป็นประธานเปิดโครงการอย่างเป็นทางการเมื่อเร็วๆ นี้ บอกว่า การเปิดโครงการสานพลังประชารัฐพื้นที่บึงบางซื่อครั้งนี้ ต้องการเห็นความก้าวหน้าของความร่วมมือทุกภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็นภาครัฐ เอกชน และภาคสังคม นี่คือการนำพาประเทศไปข้างหน้า ที่รัฐบาลไม่สามารถดำเนินการทุกอย่างได้เพียงลำพัง ต้องอาศัยความร่วมมือทุกภาคส่วน โดยเฉพาะภาคประชาชนจะต้องเข้าใจและให้ความร่วมมือ
พื้นที่บึงบางซื่อที่อาศัยอยู่กันทุกวันนี้ไม่สามารถอยู่ได้อีกต่อไป เพราะทำให้คุณภาพชีวิตแย่ลง และจะส่งผลต่อความเป็นอยู่ของลูกหลานในอนาคต ดังนั้น แนวทางการพัฒนาโครงการนี้จะเป็นโครงการต้นแบบให้กับชุมชนอื่นๆ ซึ่งปัจจุบันกรุงเทพฯมีชุมชนแออัดมากถึง 2,000 แห่ง ที่ผ่านมาอยู่กันแบบไม่มีระเบียบ จึงนำมาสู่การแก้ไขปัญหาการบุกรุกไม่ให้ขยายตัวอีก และยังเป็นการสร้างความเท่าเทียมของโอกาส การเข้าถึงระบบสาธารณูปโภค และการดูแลคนมีรายได้น้อย ซึ่งจะต้องหารูปแบบการพัฒนาที่เหมาะสมในแหล่งพื้นที่อื่นๆ
“สำหรับพื้นที่แห่งนี้มีความพร้อมที่จะพัฒนามากกว่าพื้นที่อื่นๆ เพราะเป็นพื้นที่ที่ทางเอสซีจีได้ยกพื้นที่ให้กับชุมชนได้มีที่อยู่อาศัยเป็นของตนเอง” นายกฯสรุป
โครงการดังกล่าวถือเป็นการร่วมกันพลิกฟื้นชุมชนแออัด รอบ บึงบางซื่อ ที่มีเป้าหมายเป็นต้นแบบยกระดับคุณภาพชีวิตชุมชน 4 ด้าน คือ 1.ต้นแบบโครงการสานพลังประชารัฐ ลดความเหลื่อมล้ำของสังคม ยกระดับคุณภาพชีวิตชุมชน 2.ต้นแบบที่อยู่อาศัยชุมชนเมืองจัดสรรพื้นที่อย่างคุ้มค่า มีพื้นที่ส่วนกลางใช้ประโยชน์ร่วมกัน
3.ต้นแบบการมีส่วนร่วมของชุมชน เปิดโอกาสร่วมกันออกแบบที่อยู่อาศัยที่ลงตัวกับทุกวิถีชีวิต กระตุ้นให้เกิดการออมในชุมชน และ 4.ต้นแบบบึงน้ำสวนสาธารณะ เป็นแหล่งพักผ่อนที่ใหม่ของคนกรุงเทพฯ รวมทั้งเป็นพื้นที่แก้มลิงเพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วมด้วย
รุ่งโรจน์ รังสิโยภาส กรรมการผู้จัดการใหญ่ เอสซีจี แจกแจงวัตถุประสงค์ของโครงการนี้ว่า เอสซีจีมุ่งหวังให้เป็นต้นแบบการยกระดับคุณภาพชีวิตชุมชน ซึ่งเป็น ต้นแบบโครงการสานพลังประชารัฐ ที่ขับเคลื่อนโดยพลังประชารัฐอย่างแท้จริง ช่วยลดความเหลื่อมล้ำ และยกระดับคุณภาพชีวิตให้กับชุมชน
นอกจากนี้ยังเป็น ต้นแบบที่อยู่อาศัยชุมชนเมือง ที่คำนึงถึงการใช้ประโยชน์อย่างคุ้มค่าจากที่ดินใจกลางเมืองที่มีมูลค่าสูง ออกแบบให้เหมาะกับวิถีชีวิตของคนในชุมชน จึงจัดให้มีพื้นที่ส่วนกลาง โดยมีข้อตกลงร่วมกันเพื่อลดโอกาสความขัดแย้งที่อาจเกิดขึ้นจากการใช้พื้นที่
โดยเปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการออกแบบตามวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของตนเองในทุกขั้นตอน ตั้งแต่การออกแบบบ้านที่เหมาะสมกับจำนวนสมาชิก การวางผังบ้านที่ให้ความเป็นธรรมในเรื่องทำเลการประกอบอาชีพ และข้อจำกัดส่วนบุคคล
สำหรับแผนการพัฒนาแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ การพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชน และการพัฒนาบึงน้ำสาธารณะ
สำหรับการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชน จะก่อสร้างที่พักอาศัย 197 ยูนิต เป็นบ้านทาวน์เฮาส์ 60 ยูนิต ราคายูนิตละ 600,000 บาท อาคารชุดพักอาศัย 4 ชั้น 3 อาคาร 133 ยูนิต ราคายูนิตละ 500,000-550,000 บาท
นอกจากนี้ยังมี บ้านกลาง สำหรับผู้สูงอายุที่ไม่มีผู้ดูแล ไม่มีรายได้ อีก 4 ยูนิต โดยจัดพื้นที่ส่วนกลางสำหรับกิจกรรมต่างๆ รวมทั้งระบบสาธารณูปโภคส่วนกลาง
“คาดว่าในส่วนของที่พักอาศัยจะก่อสร้างแล้วเสร็จในปี 2563 จากนั้นจึงจะพัฒนาบึงน้ำสาธารณะเพื่อการใช้ประโยชน์ต่อไปโดยใช้งบประมาณรวมทั้งสิ้น 600 ล้านบาท” กรรมการผู้จัดการใหญ่เอสซีจี แจกแจงรายละเอียด
ลองไปฟังเสียงจากคนในชุมชน บึงบางซื่อ กันบ้างว่า คิดเห็นอย่างไรกับโครงการนี้
มานะ เพ็งคาสุคันโธ กรรมการกลุ่มออมสินริมน้ำมั่นคง ผู้นำชุมชนกลุ่มริมน้ำบึงบางซื่อ บอกว่า ปัจจุบันชาวบ้านในพื้นที่แทบทั้งหมดไม่มีหลักทรัพย์ หรือหลักประกันใดๆ ที่จะมีบ้านเป็นของตนเอง ไม่สามารถกู้เงินได้ พอมีโครงการสานพลังประชารัฐ-การพัฒนาพื้นที่บึงบางซื่อเข้ามา เริ่มแรกหลายคนยังไม่เข้าใจถึงการพัฒนาพื้นที่ดังกล่าวว่ามีประโยชน์ต่อคนในชุมชนอย่างไร
“แต่ถึงวันนี้ทุกคนรู้สึกดีใจ เพราะโครงการดังกล่าวจะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตให้ทุกคนในชุมชนกว่า 1,000 คน มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น และไม่ได้ขึ้นชื่อว่าเป็น ผู้บุกรุก อย่างในอดีตอีกแล้ว สามารถมีกำลังซื้อบ้านและมีกรรมสิทธิ์เป็นของตนเอง อีกทั้งยังสร้างอาชีพสร้างรายได้ให้กับทุกคนในชุมชนอีกด้วย” มานะบอกด้วยความดีใจ
ด้าน คุณยายชม้อย เจริญสิน อายุ 82 ปี หนึ่งในผู้ที่ได้รับสิทธิอยู่อาศัยใน บ้านกลาง สำหรับผู้สูงอายุที่เข้าเกณฑ์ นั่นคือ ไม่มีรายได้และอยู่บ้านตามลำพัง ได้เล่าเรื่องราวในอดีตที่เข้ามาตั้งรกรากในพื้นที่แห่งนี้ว่า มาอาศัยตั้งแต่สมัยยังสาวๆ นานกว่า 50 ปีแล้ว
“ไม่คิดว่าจะได้รับโอกาสดีๆ ที่ภาครัฐและเอสซีจีหยิบยื่นให้ ปัจจุบันอยู่กับหลานรวม 3 คน ส่วนลูกแยกย้ายไปทำมาหากินนอกพื้นที่ การได้บ้านใหม่ทำให้ชีวิตความเป็นอยู่ดีขึ้นเป็นอย่างมาก” คุณยายชม้อยกล่าวด้วยใบหน้าเปื้อนยิ้ม
ขณะที่ ชนิดา ดอกบัว อายุ 42 ปี ชาวบ้านอีกรายที่ได้รับสิทธิพักอาศัยใน ห้องชุด เล่าความรู้สึกที่ภาครัฐและเอสซีจีเข้ามาพัฒนาพื้นที่ว่า รู้สึกดีใจมากที่จะมีที่อยู่อาศัยเป็นของตนเอง และทางเอสซีจีเข้ามาพูดคุยและอธิบายถึงการพัฒนาพื้นที่ ถือเป็นเรื่องที่ดีมาก การได้รับสิทธิดังกล่าวจะต้องมีเงินออมกับสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน(พอช.) คล้ายการผ่อนบ้านกับธนาคาร แต่เฉลี่ยค่าใช้จ่ายที่ต้องผ่อน รวมค่าน้ำค่าไฟต่อเดือนแล้วอยู่ที่ราว 2,000 บาท และระยะผ่อนแค่ 15 ปีเท่านั้น
“นอกจากนั้นยังมีการรวมกลุ่มเพื่อฝึกอาชีพ ทั้งการปลูกเห็ด ทำสบู่และแชมพู ถ้าทำเป็นสวนสาธารณะแล้วก็อาจรวมตัวกันรับจ้างนวดแผนไทย เพื่อสร้างรายได้ให้กับตนเองอีกด้วย” ชนิดาวาดหวังสิ่งดีๆ ที่กำลังจะเกิดขึ้น
จากการบูรณาการของทุกภาคส่วนในการพัฒนาโครงการ บึงบางซื่อ แห่งนี้ ถือเป็นโมเดลในการยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชน ที่ดึงภาคประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการออกแบบวิถีชีวิตที่จะเริ่มต้นใหม่ กับคุณค่าที่เพิ่มขึ้น นับว่าเป็นการยกระดับชุมชนให้เข้มแข็ง ที่จะช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศไปสู่ความยั่งยืนต่อไปในอนาคต
